Illum, il-Kummissjoni ppubblikat att delegat li jiddeskrivi r-regoli li jagħtu aċċess għad-data għal riċerkaturi kwalifikati skont l-Att dwar is-Servizzi Diġitali (DSA). Dan l-att delegat jippermetti l-aċċess għad-data interna tal-pjattaformi online kbar ħafna (VLOPs) u tal-magni tat-tiftix (VLOSEs) għar-riċerka dwar ir-riskji sistemiċi u dwar il-miżuri ta’ mitigazzjoni fl-Unjoni Ewropea.
L-att delegat dwar l-aċċess għad-data jiċċara l-proċeduri għall-VLOPs u għall-VLOSEs biex jikkondividu d-data mar-riċerkaturi verifikati, inklużi l-formati tad-data u r-rekwiżiti għad-dokumentazzjoni tad-data. Barra minn hekk, l-att delegat jistabbilixxi liema informazzjoni l-Koordinaturi tas-Servizzi Diġitali (DSCs), il-VLOPs u l-VLOSEs iridu jippubblikaw biex jiffaċilitaw l-applikazzjonijiet tar-riċerkaturi verifikati biex jaċċessaw settijiet tad-data rilevanti.
Bl-adozzjoni tal-att delegat, il-Kummissjoni se tniedi l-portal tal-aċċess għad-data tad-DSA fejn ir-riċerkaturi interessati li jaċċessaw id-data skont il-mekkaniżmu l-ġdid jistgħu jsibu informazzjoni u skambju mal-VLOPs, mal-VLOSEs u mad-DSCs dwar l-applikazzjonijiet tagħhom għall-aċċess għad-data.
Qabel ma jaċċessaw id-data interna, ir-riċerkaturi jridu jiġu verifikati minn DSC.
Għal dan il-proċess ta’ skrutinju, ir-riċerkaturi jridu jissottomettu applikazzjoni għall-aċċess għad-data li turi l-affiljazzjoni tagħhom ma’ organizzazzjoni tar-riċerka, l-indipendenza tagħhom mill-interessi kummerċjali, u l-kapaċità tagħhom li jimmaniġġjaw id-data mitluba f’konformità mar-regoli dwar is-sigurtà, il-kunfidenzjalità u l-privatezza. Barra minn hekk, ir-riċerkaturi jeħtieġ li jiżvelaw il-finanzjament tal-proġett ta’ riċerka li għalih tintalab id-data u jimpenjaw ruħhom li jippubblikaw ir-riżultati tar-riċerka tagħhom. Tista’ tintalab biss data li hija meħtieġa biex titwettaq riċerka dwar ir-riskji sistemiċi fl-UE.
Biex jikkomplementa r-regoli fl-att delegat, fis-27 ta’ Ġunju 2025 il-Bord tas-Servizzi Diġitali approva proposta għal aktar kooperazzjoni fost id-DSCs fil-proċess ta’ skrutinju tar-riċerkaturi.
Bl-introduzzjoni ta’ għodod komuni biex jiggwidaw lid-DSCs fil-ġestjoni tat-talbiet għall-aċċess għad-data u l-iskadenzi operazzjonali biex jiġi żgurat li kull pass tal-proċess jitwettaq f’perjodi ta’ żmien xierqa, dan il-qafas se jiżgura standards konsistenti u prevedibbli għar-riċerkaturi madwar l-UE.
Ir-regoli deskritti fl-att delegat ġew ittestjati fil-qafas ta’ proġett pilota b’diversi DSCs u riċerkaturi ffinanzjati mill-Kunsill Ewropew tar-Riċerka. Il-proġett pilota se jkompli fix-xhur li ġejjin bl-ittestjar tal-Portal tad-DSA, qabel ma l-ewwel riċerkaturi jiġu eżaminati taħt ir-reġim il-ġdid minn Ottubru.
L-att delegat tal-lum jikkomplementa r-regoli tad-DSA li jobbligaw lill-VLOPs u lill-VLOSEs jagħtu aċċess lir-riċerkaturi għal data disponibbli għall-pubbliku fuq il-pjattaformi tagħhom.
Biex iwettqu riċerka dwar ir-riskji sistemiċi, ir-riċerkaturi mhux verifikati, inkluż minn korpi u organizzazzjonijiet mingħajr skop ta’ qligħ, diġà jistgħu jaċċessaw id-data pubblika disponibbli fuq l-interfaċċi tal-VLOPs u tal-VLOSEs mingħajr il-ħtieġa tal-intermedjazzjoni minn DSC. Flimkien, dawn iż-żewġ dispożizzjonijiet jipprovdu lir-riċerkaturi b’setgħa ta’ skrutinju bla preċedent li tippermettilhom jikkontribwixxu b’mod effettiv għall-monitoraġġ tal-ambjent online.
Bl-adozzjoni tiegħu, l-att delegat jidħol fil-perjodu ta’ skrutinju għall-Parlament u l-Kunsill, li se jdum għat-tliet xhur li ġejjin. Ir-regoli se jidħlu fis-seħħ fi tmiem dan il-perjodu, bil-pubblikazzjoni fil-Ġurnal Uffiċjali. Dan huwa meta l-ewwel riċerkaturi jistgħu jiġu mistħarrġa.