Europese onderzoeksontwikkeling en uitrol van AI

Wetenschap en technologische vooruitgang zijn de drijvende krachten die AI en de toepassing ervan in meerdere domeinen verbeteren. EU-onderzoekers benutten AI al op baanbrekende manieren, van het verbeteren van kankerbehandelingen tot het oplossen van milieuproblemen en het verbeteren van de impactvoorspellingen van aardbevingen.

De Commissie maakt AI-onderzoek mogelijk via verschillende strategieën. In het witboek van 2020 over AI, de gecoördineerde plannen inzake AI, het AI-innovatiepakket en het actieplan voor AI-continent , de AI in Science-strategie en de AI-toepassingsstrategie wordt het belang benadrukt van de ontwikkeling en uitrol van AI die betrouwbaar is en in overeenstemming is met de Europese waarden. 

Het AI-bureau stuurt actief aan op de uitvoering van deze strategieën, naast zijn sleutelrol bij de handhaving van de AI-verordening. Het monitort ook opkomende trends en stimuleert de invoering van AI, in samenwerking met de Europese digitale-innovatiehubs. Bovendien handhaaft de leidende wetenschappelijke adviseur van het AI-bureau de norm van wetenschappelijke excellentie bij de evaluatie van AI-modellen en de verkenning van innovatieve methoden.

Via de programma’s Horizon Europa en Digitaal Europa investeert de Commissie meer dan 1 miljard EUR per jaar in AI, met maatregelen om innovatieve ideeën en oplossingen te financieren en op te schalen. Het doel is extra investeringen van de particuliere sector en de lidstaten te mobiliseren om in de loop van dit decennium een jaarlijks investeringsvolume van 20 miljard EUR te bereiken.

Horizon Europa, het primaire EU-financieringsprogramma voor onderzoek, heeft 2,6 miljard EUR toegewezen aan onderzoek en ontwikkeling op het gebied van AI voor de jaren 2021-2022. Ook in het kader van Horizon Europa werden in april 2024 verschillende oproepen gelanceerd, met meer dan 112 miljoen EUR aan financiering voor projecten op het gebied van AI en kwantumtechnologie. Dit omvat 50 miljoen EUR voor het bevorderen van grote AI-modellen, 15 miljoen EUR voor het vergroten van de transparantie en betrouwbaarheid van AI. Tegelijkertijd heeft het programma Digitaal Europa in 2021-2024 meer dan 1 miljard EUR uitgetrokken om de ontwikkeling en uitrol van AI te ondersteunen.

Het AI-innovatiepakket heeft de investeringen in AI-onderzoek en -uitrol versterkt met de aankondiging van meerdere initiatieven ter waarde van maximaal 4 miljard EUR voor de periode 2024-2027. Deze initiatieven zullen de ontwikkeling van de nieuwe golf van generatieve AI-technologieën en de uitrol ervan in belangrijke industriële sectoren in de EU en de publieke sector ondersteunen.

De EU heeft ook een groot aantal projecten op het gebied van AI gefinancierd met zowel Horizon Europa als Horizon 2020 (EU-financieringsprogramma voor onderzoek en innovatie 2014-2020). Deze projecten werkten aan oplossingen op uiteenlopende gebieden zoals landbouw, gezondheidszorg, productie en transport. AI-toepassingen bieden burgers al direct voordeel op gebieden als gezondheid, milieu en de bestrijding van desinformatie. Het aantal projecten dat gericht is op AI of het gebruik van AI-instrumenten die door Horizon 2020 en Horizon Europa worden gefinancierd, groeit jaar na jaar.

Deze en andere strategische acties en investeringen maken de voorwaarden voor de ontwikkeling en toepassing van AI mogelijk, maar zorgen ook voor excellentie op het gebied van grensverleggende AI.

Frontier AI verwijst naar AI-modellen die geavanceerde AI-mogelijkheden bevorderen. Het opbouwen van dergelijke vermogens in Europa en het versterken van de positie van Europa om toegang te krijgen tot, controle te kiezen en te profiteren van een grensverleggend AI-model zullen van fundamenteel belang zijn voor het concurrentievermogen, de soevereiniteit en de veiligheid van de EU.

De EU streeft naar een bloeiend ecosysteem voor start-ups, gedreven door excellentie en vertrouwen, dat innovatie mogelijk maakt en profijt trekt van Europa’s sterke wetenschappelijke basis, hoogwaardig onderwijs en getalenteerde onderzoekers.

Met de strategie voor AI toepassen werd een grensverleggende AI-uitdaging gelanceerd, een EU-brede concurrentie om de ontwikkeling van soevereine, grootschalige Europese AI-modellen te stimuleren. De uitdaging nodigde toonaangevende Europese actoren uit om grensverleggende AI-modellen te ontwikkelen met een rekencapaciteit die overeenkomt met ten minste 400 miljard parameters. Het leidende project werd in juni 2026 geselecteerd.

De Commissie heeft ook een forum van deskundigen over grensoverschrijdende AI bijeengebracht om de bestaande inspanningen op het gebied van grensoverschrijdende AI in kaart te brengen, uitdagingen en knelpunten aan te pakken en kansen in kaart te brengen. De aanbevelingen van deze deskundigen werden in juli 2026 gepubliceerd.

De Commissie werkt ook aan het ontsluiten van geavanceerde capaciteiten door middel van geavanceerde AI-architecturen en hoogwaardige gegevens, waarbij gebruik wordt gemaakt van de computercapaciteit die door de AI-fabrieken en gigafabrieken wordt geboden.

Tegelijkertijd bevordert het GenAI4EU-initiatief generatieve AI, zodat de strategische industrieën en de publieke sector van Europa concurrerend blijven. Het bevordert open innovatie-ecosystemen en moedigt samenwerking tussen AI-startups en -entiteiten aan om op AI gebaseerde toepassingen te ontwikkelen en uit te rollen.

De algemene AI-strategie van de EU omvat initiatieven om de overgang van het laboratorium naar de markt te vergemakkelijken, onderzoek te bevorderen, de invoering van AI aan te moedigen en innovatie te financieren. Belangrijke acties zijn onder meer het bevorderen van publiek-private partnerschappen, het ondersteunen van AI-onderzoek, het aanbieden van testfaciliteiten en het ontwikkelen van een Europese markt voor AI-oplossingen. Door een marktplaats voor betrouwbare AI-oplossingen op te bouwen en onderzoekscapaciteiten te mobiliseren, wil de EU een wereldleider op het gebied van AI worden.

De European Networks of Excellence in AI (NoEs) brengen de slimste AI-geesten in Europa samen om uitdagende AI-problemen aan te pakken. NoE's profiteren van financiering in het kader van zowel Horizon 2020 als Horizon Europa en stimuleren onderzoek en ontwikkeling. Deze netwerken van wereldklasse omvatten een aanzienlijk deel van Europa's beste AI-expertise. Zij bevorderen synergie en een kritische massa in Europese AI om vooruitgang op het gebied van AI te helpen vertalen in tastbare reële effecten op verschillende gebieden.

Deze NoE’s zijn ook het uitgangspunt voor het volgende hoofdstuk in AI-onderzoek in Europa: Hulpbron voor AI-wetenschap in Europa (RAISE) RAISE zal strategische middelen (d.w.z. financiering, gegevens, computercapaciteit en talent) bundelen om de ontwikkeling van grensverleggende AI te stimuleren en wetenschappelijke baanbrekende ontdekkingen mogelijk te maken.

Deze verschillende initiatieven worden geflankeerd door verschillende beleidsmaatregelen die werken aan de gemeenschappelijke visie op betrouwbare AI. Om innovatie te ondersteunen, bevat de AI-verordening specifieke bepalingen met betrekking tot wetenschappelijk onderzoek. De verordening is niet van toepassing op activiteiten in verband met AI-onderzoek, -tests en -ontwikkeling voordat deze op de markt worden gebracht of in gebruik worden genomen. Deze vrijstelling is niet van toepassing op tests in reële scenario's. Het heeft alleen betrekking op AI-systemen (met inbegrip van hun output) die specifiek zijn ontwikkeld en in gebruik zijn genomen met als enig doel wetenschappelijk onderzoek en wetenschappelijke ontwikkeling.

Dit komt omdat AI steeds prominenter wordt in wetenschappelijk onderzoek, doorbraken stimuleert en grenzen verlegt. De EU wil de invoering van AI door wetenschappers versnellen - door betere toegang tot gegevens, rekenkracht en opleiding - maar ook om de integriteit en nauwkeurigheid van het wetenschappelijke proces te waarborgen. Daartoe zijn in maart 2024 de richtsnoeren voor een verantwoord gebruik van generatieve AI in onderzoek gepubliceerd.