Επεξήγηση της πράξης για τα δεδομένα

Γιατί;

Βασικός στόχος της πράξης για τα δεδομένα είναι να δημιουργηθεί δικαιοσύνη στην οικονομία των δεδομένων και να δοθεί στους χρήστες η δυνατότητα να αποκομίζουν αξία από τα δεδομένα που παράγουν χρησιμοποιώντας τα συνδεδεμένα προϊόντα που κατέχουν, ενοικιάζουν ή μισθώνουν.

Η πράξη για τα δεδομένα επιτρέπει στους χρήστες συνδεδεμένων προϊόντων (π.χ. συνδεδεμένα αυτοκίνητα, ιατρικές συσκευές και συσκευές γυμναστικής, βιομηχανικά ή γεωργικά μηχανήματα) και συναφών υπηρεσιών (δηλαδή οτιδήποτε θα καθιστούσε ένα συνδεδεμένο προϊόν να συμπεριφέρεται με συγκεκριμένο τρόπο, όπως μια εφαρμογή για τη ρύθμιση της φωτεινότητας των φώτων ή για τη ρύθμιση της θερμοκρασίας ενός ψυγείου) να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα που συνδημιουργούν χρησιμοποιώντας τα συνδεδεμένα προϊόντα/συναφείς υπηρεσίες.

Η διαθεσιμότητα τέτοιων δεδομένων θα επηρεάσει σημαντικά την οικονομία. Για παράδειγμα, τα δεδομένα που παράγονται από συνδεδεμένα προϊόντα και συναφείς υπηρεσίες μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την τόνωση της δευτερογενούς αγοράς και των παρεπόμενων υπηρεσιών, καθώς και για τη δημιουργία εντελώς νέων υπηρεσιών, προς όφελος τόσο των επιχειρήσεων όσο και των καταναλωτών. 

Είδη δεδομένων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής

Το κεφάλαιο II της πράξης για τα δεδομένα σχετικά με την κοινοχρησία δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων και μεταξύ επιχειρήσεων και καταναλωτών εφαρμόζεται σε όλα τα ανεπεξέργαστα και προεπεξεργασμένα δεδομένα που παράγονται από τη χρήση συνδεδεμένου προϊόντος ή συναφούς υπηρεσίας που είναι άμεσα διαθέσιμα στον κάτοχο των δεδομένων (π.χ. κατασκευαστής συνδεδεμένου προϊόντος/πάροχος συναφούς υπηρεσίας), με άλλα λόγια δεδομένα στα οποία είναι εύκολη η πρόσβαση χωρίς δυσανάλογη προσπάθεια, πέραν μιας απλής πράξης. Αυτό ισχύει τόσο για τα προσωπικά όσο και για τα μη προσωπικά δεδομένα, συμπεριλαμβανομένων των σχετικών μεταδεδομένων.

Τα δεδομένα αυτά περιλαμβάνουν δεδομένα που συλλέγονται από έναν μόνο αισθητήρα ή από συνδεδεμένη ομάδα αισθητήρων, όπως η θερμοκρασία, η πίεση, ο ρυθμός ροής, ο ήχος, η τιμή pH, η στάθμη υγρού, η θέση, η επιτάχυνση ή η ταχύτητα.

Τα συναγόμενα ή παράγωγα δεδομένα και το περιεχόμενο (π.χ. δεδομένα υψηλού εμπλουτισμού, οπτικοακουστικό υλικό) δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής. Επιπλέον, ο νόμος για τα δεδομένα δεν θίγει τους νόμους για την προστασία των δικαιωμάτων διανοητικής ιδιοκτησίας.

Στην πράξη

Το κεφάλαιο II της πράξης για τα δεδομένα επιτρέπει στους χρήστες (δηλαδή σε κάθε νομικό ή φυσικό πρόσωπο που κατέχει, ενοικιάζει ή μισθώνει συνδεδεμένο προϊόν) να έχουν πρόσβαση στα δεδομένα που παράγουν μέσω της χρήσης του συνδεδεμένου προϊόντος ή της συναφούς υπηρεσίας από αυτούς. Εάν ο χρήστης επιθυμεί να κοινοποιήσει τα εν λόγω δεδομένα σε άλλη οντότητα ή πρόσωπο (στο εξής:τρίτο μέρος),μπορεί είτε να το πράξει απευθείας είτε να ζητήσει από τον κάτοχο των δεδομένων να τα κοινοποιήσει σε τρίτο της επιλογής του (εξαιρουμένων των ρυθμιστών της πρόσβασης βάσει της πράξης για τις ψηφιακές αγορές). Ο κάτοχος των δεδομένων είναι συνήθως η εταιρεία που κατασκευάζει το συνδεδεμένο προϊόν ή παρέχει σχετική υπηρεσία. Ο κάτοχος των δεδομένων πρέπει να έχει σύμβαση με τον χρήστη (π.χ. σύμβαση πώλησης, σύμβαση μίσθωσης, σύμβαση συναφούς υπηρεσίας κ.λπ.) που καθορίζει τα δικαιώματα σχετικά με την πρόσβαση, τη χρήση και την κοινοχρησία των δεδομένων που παράγονται από το συνδεδεμένο προϊόν ή τη συναφή υπηρεσία. Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι ο κάτοχος των δεδομένων δεν μπορεί να χρησιμοποιήσει δεδομένα μη προσωπικού χαρακτήρα που παράγονται από το προϊόν χωρίς τη συγκατάθεση του χρήστη.

Για παράδειγμα, και λαμβάνοντας υπόψη ότι η σχετική σύμβαση καθορίζει τους ακριβείς ρόλους:

• Μια εταιρεία εκμεταλλεύεται μπουλντόζα: ο κάτοχος των δεδομένων θα είναι συνήθως ο κατασκευαστής μπουλντόζας και ο χρήστης θα είναι η εταιρεία που εκμεταλλεύεται την μπουλντόζα.  

• Εάν κάποιος αγοράσει ένα συνδεδεμένο ψυγείο και κατεβάσει μια εφαρμογή που τον βοηθά να ρυθμίσει τη βέλτιστη θερμοκρασία για το περιεχόμενο του ψυγείου, θα υπάρχουν δυνητικά δύο κάτοχοι δεδομένων, δηλαδή η οντότητα που διέθεσε το ψυγείο στην αγορά και η οντότητα που προσφέρει τη σχετική υπηρεσία (η εφαρμογή), και μόνο ο ένας χρήστης (ο ιδιοκτήτης του ψυγείου).

Η πράξη για τα δεδομένα περιλαμβάνει διάφορους μηχανισμούς που διευκολύνουν τους χρήστες να κάνουν χρήση των εν λόγω διατάξεων: οι κάτοχοι δεδομένων πρέπει να παρέχουν στον χρήστη πληροφορίες σχετικά με το είδος των δεδομένων που θα παράγουν κατά τη χρήση του συνδεδεμένου προϊόντος ή της συναφούς υπηρεσίας (συμπεριλαμβανομένου του όγκου, της συχνότητας συλλογής κ.λπ.)· οι χρήστες θα πρέπει να μπορούν να ζητούν πρόσβαση στα δεδομένα μέσω απλής διαδικασίας, και οι κάτοχοι δεδομένων πρέπει να θέτουν τα δεδομένα στη διάθεση των χρηστών δωρεάν.

Περιορισμοί στη χρήση των δεδομένων

Για να μην αποτρέπονται οι επιχειρήσεις από το να επενδύουν σε προϊόντα που παράγουν δεδομένα, τα δεδομένα που λαμβάνονται δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν για την ανάπτυξη ανταγωνιστικού συνδεδεμένου προϊόντος. Ο νόμος για τα δεδομένα δεν απαγορεύει τον ανταγωνισμό σε συναφείς υπηρεσίες ή υπηρεσίες δευτερογενούς αγοράς. Επιπλέον, βάσει της πράξης για τα δεδομένα, ο κάτοχος των δεδομένων δεν υποχρεούται να κοινοποιεί δεδομένα σε τρίτους που εδρεύουν εκτός της ΕΕ.

Η πράξη για τα δεδομένα συμμορφώνεται πλήρως με τους κανόνες για την προστασία των δεδομένων, ιδίως με τον ΓΚΠΔ. Όταν ο χρήστης δεν είναι το υποκείμενο των δεδομένων του οποίου τα δεδομένα ζητούνται, τα δεδομένα προσωπικού χαρακτήρα μπορούν να καταστούν διαθέσιμα μόνο εάν υπάρχει έγκυρη νομική βάση (π.χ. συγκατάθεση). Πρόκειται για σημαντικό ζήτημα, καθώς τα δεδομένα που παράγονται από κοινού συχνά περιέχουν δεδομένα τόσο προσωπικού όσο και μη προσωπικού χαρακτήρα, τα οποία μπορεί να είναι δύσκολο να διαχωριστούν.  

Παρέχει κίνητρα για την ανάπτυξη συνδεδεμένων προϊόντων και υπηρεσιών με βάση νέες ροές δεδομένων, κάτι που έχει ιδιαίτερη αξία για τις μικρότερες εταιρείες. Επιπλέον, οι πολύ μικρές και μικρές εταιρείες, ως κατασκευαστές ή πάροχοι συναφών υπηρεσιών, δεν υπόκεινται στις ίδιες υποχρεώσεις με τις μεγαλύτερες εταιρείες.

Για την προστασία των εμπορικών απορρήτων χωρίς να υπονομεύεται ο στόχος της πράξης για τα δεδομένα να καταστούν διαθέσιμα περισσότερα δεδομένα, ο κάτοχος των δεδομένων και ο χρήστης/τρίτος μπορούν να συμφωνήσουν σχετικά με ορισμένα μέτρα για τη διατήρηση της εμπιστευτικότητας των εμπορικών απορρήτων. Σε περίπτωση μη τήρησης των εν λόγω μέτρων, ο κάτοχος των δεδομένων μπορεί να παρακρατήσει ή να αναστείλει την κοινοχρησία δεδομένων. Ο κάτοχος των δεδομένων μπορεί να αρνηθεί την κοινοχρησία δεδομένων μόνον όταν μπορεί να αποδείξει ότι είναι πολύ πιθανό να υποστεί σοβαρή οικονομική ζημία από την αποκάλυψη εμπορικών απορρήτων.

Ο κάτοχος των δεδομένων και ο χρήστης μπορούν να συμφωνήσουν να περιορίσουν την κοινοχρησία δεδομένων εάν υπάρχει κίνδυνος υπονόμευσης των απαιτήσεων ασφάλειας του συνδεδεμένου προϊόντος, με αποτέλεσμα σοβαρές δυσμενείς επιπτώσεις στην υγεία, την ασφάλεια ή την προστασία των προσώπων. Οι απαιτήσεις αυτές πρέπει να προβλέπονται από το ενωσιακό ή το εθνικό δίκαιο.

Εάν ο κάτοχος των δεδομένων αναστείλει, παρακρατήσει ή αρνηθεί να κοινοποιήσει δεδομένα για λόγους προστασίας του εμπορικού απορρήτου ή απαιτήσεων ασφάλειας, πρέπει να ενημερώσει την εθνική αρμόδια αρχή. Οι χρήστες μπορούν να προσβάλουν την εν λόγω απόφαση, είτε ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου κράτους μέλους, μέσω καταγγελίας στην αρμόδια αρχή είτε κατόπιν συμφωνίας με τον κάτοχο των δεδομένων ενώπιον οργάνου επίλυσης διαφορών.

Γιατί;

Η πράξη για τα δεδομένα θεσπίζει κανόνες για καταστάσεις στις οποίες μια επιχείρηση (στο εξής: κάτοχος δεδομένων) έχει νομική υποχρέωση βάσει του ενωσιακού ή του εθνικού δικαίου να θέτει δεδομένα στη διάθεση άλλης επιχείρησης (στο εξής: αποδέκτης δεδομένων), μεταξύ άλλων στο πλαίσιο των δεδομένων του διαδικτύου των πραγμάτων. Ειδικότερα, οι όροι και οι προϋποθέσεις κοινοχρησίας δεδομένων πρέπει να είναι δίκαιοι, εύλογοι και να μην εισάγουν διακρίσεις.

Ως κίνητρο για την κοινοχρησία δεδομένων, οι κάτοχοι δεδομένων που υποχρεούνται να κοινοποιήσουν δεδομένα μπορούν να ζητήσουν «εύλογη αποζημίωση» από τον αποδέκτη των δεδομένων.

Είδη δεδομένων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής

Το κεφάλαιο III του νόμου για τα δεδομένα εφαρμόζεται σε όλα τα δεδομένα (τόσο τα προσωπικά όσο και τα μη προσωπικά) που κατέχει μια επιχείρηση, συμπεριλαμβανομένων των καταστάσεων που καλύπτονται από το κεφάλαιο II του νόμου για τα δεδομένα.

Στην πράξη

Οι κάτοχοι των δεδομένων μπορούν να ζητήσουν εύλογη αποζημίωση για τη διάθεση των δεδομένων σε αποδέκτη δεδομένων. Αυτό θα μπορούσε να περιλαμβάνει τις δαπάνες που πραγματοποιούνται για τη διάθεση των δεδομένων, καθώς και τις τεχνικές δαπάνες που σχετίζονται με τη διάδοση και την αποθήκευση. Ωστόσο, οι πολύ μικρές επιχειρήσεις, οι ΜΜΕ και οι μη κερδοσκοπικοί ερευνητικοί οργανισμοί δεν μπορούν να χρεώνονται περισσότερο από τις δαπάνες που πραγματοποιούνται για τη διάθεση των δεδομένων.

Για την προστασία των κατόχων δεδομένων, η πράξη για τα δεδομένα περιλαμβάνει μη εξαντλητικό κατάλογο μέτρων για την αντιμετώπιση καταστάσεων στις οποίες τρίτος ή χρήστης έχει αποκτήσει παράνομη πρόσβαση σε δεδομένα ή έχει χρησιμοποιήσει δεδομένα. Για παράδειγμα, ο κάτοχος των δεδομένων θα μπορούσε να απαιτήσει από τον παραβάτη να σταματήσει την παραγωγή του εν λόγω προϊόντος ή να καταστρέψει τα δεδομένα που έχει αποκτήσει παράνομα ή θα μπορούσε να ζητήσει αποζημίωση.

Τυχόν υποχρεώσεις κοινοχρησίας δεδομένων που προηγούνται της πράξης για τα δεδομένα παραμένουν ανεπηρέαστες. Οι υποχρεώσεις στη μελλοντική (τομεακή) νομοθεσία θα πρέπει να ευθυγραμμιστούν με τις διατάξεις του κεφαλαίου III της πράξης για τα δεδομένα.

Γιατί;

Η συμβατική ελευθερία είναι καίριας σημασίας για τις σχέσεις μεταξύ επιχειρήσεων. Ωστόσο, η πράξη για τα δεδομένα αποσκοπεί στην προστασία όλων των ευρωπαϊκών επιχειρήσεων που επιδιώκουν να αποκτήσουν δεδομένα, ιδίως των ΜΜΕ, από καταχρηστικές συμβατικές ρήτρες μέσω των μέτρων που λαμβάνει για να παρεμβαίνει σε καταστάσεις όπου, για παράδειγμα, μία από τις επιχειρήσεις βρίσκεται σε ισχυρότερη διαπραγματευτική θέση (π.χ. λόγω του μεγέθους της αγοράς της) και επιβάλλει έναν μη διαπραγματεύσιμο όρο («take-it-or-leave-it») σχετικά με την πρόσβαση στα δεδομένα και τη χρήση τους από την άλλη.

Είδη δεδομένων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής

Οι κανόνες αυτοί καλύπτουν όλα τα δεδομένα, τόσο τα προσωπικά όσο και τα μη προσωπικά, που βρίσκονται στην κατοχή ιδιωτικού φορέα, στα οποία παρέχεται πρόσβαση και τα οποία χρησιμοποιούνται βάσει σύμβασης μεταξύ επιχειρήσεων.

Στην πράξη

Οι μονομερώς επιβαλλόμενοι όροι αποδοχής ή εξαίρεσης μπορούν, όταν σχετίζονται με τη διάθεση δεδομένων, να υπόκεινται σε έλεγχο καταχρηστικότητας.

Ο νόμος για τα δεδομένα θεσπίζει μη εξαντλητικό κατάλογο ρητρών που θεωρούνται πάντοτε καταχρηστικές (π.χ. που θα απέκλειαν ή θα περιόριζαν την ευθύνη του μέρους που επέβαλε μονομερώς τη ρήτρα για εκ προθέσεως πράξεις ή βαρεία αμέλεια) και ρητρών που τεκμαίρονται καταχρηστικές (π.χ. που θα περιόριζαν αδικαιολόγητα τα μέσα έννομης προστασίας σε περίπτωση μη εκπλήρωσης συμβατικών υποχρεώσεων ή ευθύνης σε περίπτωση αθέτησης των εν λόγω υποχρεώσεων ή θα επέκτειναν την ευθύνη της επιχείρησης στην οποία επιβλήθηκε μονομερώς η ρήτρα). Εάν μια ρήτρα θεωρηθεί καταχρηστική, παύει να ισχύει —όπου είναι δυνατόν, απλώς διαχωρίζεται από τη σύμβαση. Εάν τεκμαίρεται ότι είναι καταχρηστική, ο φορέας που επέβαλε τη ρήτρα μπορεί να προσπαθήσει να αποδείξει ότι η ρήτρα δεν είναι καταχρηστική.

Γιατί;

Προκειμένου να διασφαλιστεί μια ανταγωνιστική αγορά στην ΕΕ, οι πελάτες υπηρεσιών επεξεργασίας δεδομένων (συμπεριλαμβανομένων των υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους και παρυφών) θα πρέπει να έχουν τη δυνατότητα απρόσκοπτης μετάβασης από έναν πάροχο σε άλλον. Ωστόσο, οι πελάτες αντιμετωπίζουν επί του παρόντος ορισμένα εμπόδια σε αυτό, συμπεριλαμβανομένων των υψηλών τελών που συνδέονται, για παράδειγμα, με την έξοδο δεδομένων, τις χρονοβόρες διαδικασίες και την έλλειψη διαλειτουργικότητας μεταξύ των παρόχων, η οποία μπορεί να οδηγήσει σε απώλεια δεδομένων και εφαρμογών.

Ο νόμος για τα δεδομένα θα καταστήσει την αλλαγή δωρεάν, γρήγορη και ρευστή. Αυτό θα ωφελήσει τους πελάτες, οι οποίοι μπορούν να επιλέξουν ελεύθερα τις υπηρεσίες που ανταποκρίνονται καλύτερα στις ανάγκες τους, καθώς και τους παρόχους, οι οποίοι θα επωφεληθούν από μια μεγαλύτερη ομάδα πελατών.

Πεδίο εφαρμογής

Το κεφάλαιο VI της πράξης για τα δεδομένα εφαρμόζεται σε παρόχους υπηρεσιών επεξεργασίας δεδομένων (δηλαδή ψηφιακών υπηρεσιών που επιτρέπουν την πανταχού παρούσα και κατά παραγγελία πρόσβαση σε δίκτυο, όπως δίκτυα, διακομιστές ή άλλες εικονικές ή υλικές υποδομές και λογισμικό). Τα δεδομένα που είναι καίριας σημασίας για την αλλαγή παρόχου περιλαμβάνουν δεδομένα εισόδου και εξόδου, συμπεριλαμβανομένων των μεταδεδομένων, που παράγονται από τη χρήση της υπηρεσίας από τον πελάτη, εξαιρουμένων των δεδομένων που προστατεύονται από δικαιώματα διανοητικής ιδιοκτησίας ή συνιστούν εμπορικό απόρρητο του παρόχου υπηρεσιών.  

Στην πράξη

Για να ξεπεραστεί η ανισορροπία ισχύος μεταξύ παρόχων και πελατών στην αγορά υπολογιστικού νέφους, η πράξη για τα δεδομένα καθορίζει ελάχιστες απαιτήσεις για το περιεχόμενο των συμβάσεων υπολογιστικού νέφους. Ειδικότερα, οι πελάτες από τον ιδιωτικό και τον δημόσιο τομέα θα επωφεληθούν από πολύ μεγαλύτερη συμβατική διαφάνεια.

Η πράξη για τα δεδομένα περιλαμβάνει μέτρα που διασφαλίζουν ότι οι πελάτες μπορούν να αλλάζουν πάροχο υπηρεσιών επεξεργασίας δεδομένων («πάροχος πηγής») σε άλλον («προορισμός») γρήγορα και ομαλά, και χωρίς να χάνουν δεδομένα ή τη λειτουργικότητα των εφαρμογών. Για παράδειγμα, οι πάροχοι πλατφόρμας και λογισμικού ως υπηρεσίας πρέπει να καθιστούν διαθέσιμες ανοικτές διεπαφές και, τουλάχιστον, να εξάγουν δεδομένα σε ευρέως χρησιμοποιούμενο και μηχαναγνώσιμο μορφότυπο. Οι πάροχοι υποδομής ως υπηρεσίας πρέπει να λαμβάνουν μέτρα για να διευκολύνουν τον πελάτη, όταν μεταβαίνει σε υπηρεσία του ίδιου τύπου, να επιτυγχάνει ουσιωδώς συγκρίσιμα αποτελέσματα ως απάντηση στην ίδια εισροή για χαρακτηριστικά που μοιράζονται και οι δύο υπηρεσίες («λειτουργική ισοδυναμία»). Ως παράδειγμα ενός τέτοιου μέτρου, ο πάροχος πηγής μπορεί να χρειαστεί να χρησιμοποιήσει εργαλεία για τη μετατόπιση του φόρτου εργασίας των υπολογιστών από τη μία τεχνολογία εικονικοποίησης στην άλλη. 

Όλοι οι πάροχοι υποχρεούνται να άρουν τα εμπόδια που ενδέχεται να αντιμετωπίσουν οι πελάτες τους όταν επιθυμούν να στραφούν σε άλλον πάροχο ή να χρησιμοποιήσουν πολλές υπηρεσίες ταυτόχρονα.

Η πράξη για τα δεδομένα θα καταργήσει επίσης πλήρως τα τέλη αλλαγής λογαριασμού, συμπεριλαμβανομένων των τελών για την έξοδο δεδομένων (δηλαδή των τελών για τη διαβίβαση δεδομένων), από τις 12 Ιανουαρίου 2027. Αυτό σημαίνει ότι οι πάροχοι δεν θα είναι σε θέση να χρεώνουν τους πελάτες τους για τις λειτουργίες που είναι απαραίτητες για τη διευκόλυνση της αλλαγής παρόχου ή για την εξαγωγή δεδομένων. Ωστόσο, ως μεταβατικό μέτρο κατά τα πρώτα 3 έτη μετά την έναρξη ισχύος της πράξης για τα δεδομένα (από τις 11 Ιανουαρίου 2024 έως τις 12 Ιανουαρίου 2027), οι πάροχοι μπορούν ακόμη να χρεώνουν τους πελάτες τους για το κόστος που προκύπτει σε σχέση με την αλλαγή παρόχου και την έξοδο δεδομένων.

Γιατί;

Μερικές φορές, μια απόφαση ή δικαστική απόφαση που εκδίδεται από χώρα εκτός της ΕΕ («τρίτη χώρα») επιδιώκει να επιτρέψει την πρόσβαση της κυβέρνησης και τη διαβίβαση δεδομένων μη προσωπικού χαρακτήρα που υποβάλλονται σε επεξεργασία και αποθηκεύονται εντός της ΕΕ. Ωστόσο, σε ορισμένες περιπτώσεις, η χορήγηση πρόσβασης στα εν λόγω δεδομένα ή η διαβίβασή τους μπορεί στην πραγματικότητα να είναι παράνομη, ιδίως όταν το αίτημα έρχεται σε σύγκρουση με τη νομοθεσία και τις εγγυήσεις της ΕΕ για την προστασία των θεμελιωδών δικαιωμάτων των φυσικών προσώπων, των συμφερόντων εθνικής ασφάλειας ή των εμπορικά ευαίσθητων δεδομένων.

Η πράξη για τα δεδομένα ακολουθεί την πράξη για τη διακυβέρνηση δεδομένων όσον αφορά τις διατάξεις που αποσκοπούν στην πρόληψη της παράνομης πρόσβασης κυβερνήσεων τρίτων χωρών και της διαβίβασης δεδομένων μη προσωπικού χαρακτήρα που τηρούνται στην ΕΕ. Οι διατάξεις αυτές δεν έχουν αντίκτυπο στην τακτική κοινοχρησία δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων. Αυξάνουν τη διαφάνεια και την ασφάλεια δικαίου όσον αφορά τη διαδικασία και τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες είναι δυνατή η πρόσβαση σε δεδομένα μη προσωπικού χαρακτήρα ή η διαβίβασή τους σε κυβερνητικούς φορείς εκτός ΕΕ.

Είδη δεδομένων που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής

Δεδομένα μη προσωπικού χαρακτήρα που τηρούνται στην ΕΕ από πάροχο υπηρεσίας επεξεργασίας δεδομένων.

Στην πράξη

Η πράξη για τα δεδομένα δεν απαγορεύει τις διασυνοριακές ροές δεδομένων, αλλά διασφαλίζει ότι η προστασία που παρέχεται στα δεδομένα στην ΕΕ ταξιδεύει με οποιαδήποτε δεδομένα διαβιβάζονται εκτός της ΕΕ.

Στο πλαίσιο αυτό, η πράξη για τα δεδομένα θεσπίζει κανόνες και διασφαλίσεις για τα αιτήματα πρόσβασης από αλλοδαπό φορέα του δημόσιου τομέα σε δεδομένα μη προσωπικού χαρακτήρα που τηρούνται στην Ένωση. Η νόμιμη διεθνής συνεργασία σε σχέση με την επιβολή του νόμου δεν επηρεάζεται από τις εν λόγω διατάξεις.

Εάν δεν υπάρχει διεθνής συμφωνία που να ρυθμίζει την πρόσβαση κυβέρνησης τρίτης χώρας σε δεδομένα μη προσωπικού χαρακτήρα που βρίσκονται εντός της ΕΕ, η διαβίβαση ή η πρόσβαση στα δεδομένα είναι δυνατή μόνο υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις. Οι προϋποθέσεις αυτές αναφέρονται σε ορισμένες εγγυήσεις για τη διασφάλιση των ευρωπαϊκών δικαιωμάτων που πρέπει να πληρούνται από το νομικό σύστημα της τρίτης χώρας, συμπεριλαμβανομένης της απαίτησης να εκτίθενται οι λόγοι και να αξιολογείται η αναλογικότητα στην απόφαση. Ο πάροχος υπηρεσιών επεξεργασίας δεδομένων στον οποίο απευθύνεται μια τέτοια απόφαση μπορεί να επικοινωνήσει με τον αρμόδιο εθνικό φορέα για να συμβάλει στην αξιολόγηση του κατά πόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που ορίζονται στην πράξη για τα δεδομένα. Για να συμβάλει στην αξιολόγηση του κατά πόσον πληρούνται οι εν λόγω προϋποθέσεις, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή θα αναπτύξει κατευθυντήριες γραμμές από κοινού με το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας Δεδομένων (ομάδα εμπειρογνωμόνων που συστάθηκε στο πλαίσιο της πράξης για τη διακυβέρνηση δεδομένων με σκοπό τη διευκόλυνση της ανταλλαγής βέλτιστων πρακτικών και την ιεράρχηση των διατομεακών προτύπων διαλειτουργικότητας).

Οι πάροχοι υπηρεσιών επεξεργασίας δεδομένων θα πρέπει να λαμβάνουν όλα τα εύλογα μέτρα (π.χ. κρυπτογράφηση, έλεγχοι, τήρηση συστημάτων πιστοποίησης) για να αποτρέπουν την πρόσβαση στα συστήματα στα οποία αποθηκεύουν δεδομένα μη προσωπικού χαρακτήρα. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να δημοσιεύονται στους δικτυακούς τόπους τους. Επιπλέον, όπου είναι δυνατόν, θα πρέπει να ενημερώνουν τους πελάτες τους πριν δώσουν πρόσβαση στα δεδομένα τους.

Γιατί;

Τα πρότυπα και η διαλειτουργικότητα είναι καίριας σημασίας για να διασφαλιστεί ότι τα δεδομένα από διαφορετικές πηγές μπορούν να χρησιμοποιηθούν εντός και μεταξύ των κοινών ευρωπαϊκών χώρων δεδομένων για την προώθηση της έρευνας και την ανάπτυξη νέων προϊόντων ή υπηρεσιών. Για τον σκοπό αυτό, η πράξη για τα δεδομένα θεσπίζει ορισμένες βασικές απαιτήσεις με τις οποίες πρέπει να συμμορφώνονται οι συμμετέχοντες σε χώρους δεδομένων και οι οποίες μπορούν να προσδιοριστούν περαιτέρω από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή μέσω κατ’ εξουσιοδότηση πράξεων.

Αποσκοπεί επίσης στη διασφάλιση της διαλειτουργικότητας μεταξύ των υπηρεσιών επεξεργασίας δεδομένων· αυτό είναι απαραίτητο προκειμένου οι πελάτες να επωφεληθούν από την ευκολότερη αλλαγή προμηθευτή.

Βασικά ενδιαφερόμενα μέρη

Το παρόν κεφάλαιο απευθύνεται σε συμμετέχοντες σε χώρους δεδομένων που προσφέρουν δεδομένα ή υπηρεσίες που βασίζονται σε δεδομένα σε άλλους συμμετέχοντες και διευκολύνουν ή συμμετέχουν στην κοινοχρησία δεδομένων εντός των χώρων δεδομένων.

Απευθύνεται επίσης σε προμηθευτές έξυπνων συμβάσεων, καθώς και σε παρόχους υπηρεσιών επεξεργασίας δεδομένων.

Στην πράξη

Οι συμμετέχοντες σε χώρους δεδομένων θα πρέπει να συμμορφώνονται με διάφορες βασικές απαιτήσεις ώστε να επιτρέπεται η ροή δεδομένων εντός και μεταξύ των χώρων δεδομένων. Για παράδειγμα, η περιγραφή των δομών δεδομένων, των μορφοτύπων δεδομένων και των λεξιλογίων, εφόσον υπάρχουν, θα πρέπει να είναι προσβάσιμη στο κοινό. Επιπλέον, θα πρέπει να εξασφαλιστούν μέσα για τη διασφάλιση της διαλειτουργικότητας των συμφωνιών κοινοχρησίας δεδομένων, όπως οι έξυπνες συμβάσεις.

Η πράξη για τα δεδομένα προετοιμάζει επίσης το έδαφος για την αύξηση της διαλειτουργικότητας των υπηρεσιών επεξεργασίας δεδομένων μέσω εναρμονισμένων προτύπων και ανοικτών προδιαγραφών διαλειτουργικότητας.

Επιπλέον, καθορίζει απαιτήσεις για τους πωλητές έξυπνων συμβάσεων για την αυτοματοποιημένη εκτέλεση συμφωνιών κοινοχρησίας δεδομένων, για παράδειγμα για να διασφαλίζεται ότι εφαρμόζουν ορθά τις διατάξεις της συμφωνίας κοινοχρησίας δεδομένων και αντέχουν σε χειραγώγηση από τρίτους.

Η Επιτροπή θα αξιολογήσει τους φραγμούς στη διαλειτουργικότητα και θα δώσει προτεραιότητα στις ανάγκες τυποποίησης, βάσει των οποίων μπορεί να ζητήσει από τον/τους ευρωπαϊκό/-ούς οργανισμό/-ούς τυποποίησης να καταρτίσει/-ουν εναρμονισμένα πρότυπα που συμμορφώνονται με τις προαναφερθείσες απαιτήσεις.

Εάν το αίτημα δεν οδηγήσει σε εναρμονισμένο πρότυπο ή εάν το πρότυπο δεν επαρκεί για τη διασφάλιση της συμμόρφωσης με την πράξη για τα δεδομένα, η Επιτροπή μπορεί να εγκρίνει κοινές προδιαγραφές ως εφεδρική λύση. Αυτές θα πρέπει να αναπτυχθούν με ανοικτό και χωρίς αποκλεισμούς τρόπο, λαμβάνοντας υπόψη την ανατροφοδότηση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας Δεδομένων.

Τα κράτη μέλη θα ορίσουν μία ή περισσότερες (νέες ή υφιστάμενες) αρμόδιες αρχές για τη διασφάλιση της αποτελεσματικής εφαρμογής της πράξης για τα δεδομένα. Όταν υπάρχουν πολλές αρμόδιες αρχές, τα κράτη μέλη πρέπει να ορίζουν μία από αυτές ως «συντονιστή δεδομένων». Ο συντονιστής δεδομένων θα ενεργεί ως «υπηρεσία μίας στάσης» για όλα τα ζητήματα που σχετίζονται με την εφαρμογή της πράξης για τα δεδομένα σε εθνικό επίπεδο, διευκολύνοντας την εφαρμογή τόσο για τις επιχειρήσεις όσο και για τις δημόσιες αρχές. Για παράδειγμα, εάν μια επιχείρηση επιδιώκει επανόρθωση για την παραβίαση των δικαιωμάτων της βάσει της πράξης για τα δεδομένα, ο συντονιστής δεδομένων θα πρέπει (κατόπιν αιτήματος) να παρέχει όλες τις απαραίτητες πληροφορίες που θα την βοηθήσουν να υποβάλει την καταγγελία της στην κατάλληλη αρμόδια αρχή. Ο συντονιστής δεδομένων θα διευκολύνει επίσης τη συνεργασία σε διασυνοριακές καταστάσεις, όπως όταν μια αρμόδια αρχή από ένα δεδομένο κράτος μέλος δεν γνωρίζει σε ποια αρχή θα πρέπει να απευθυνθεί στο κράτος μέλος του συντονιστή δεδομένων.

Η Επιτροπή θα τηρεί δημόσιο μητρώο των αρμόδιων αρχών και των συντονιστών δεδομένων.

Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας Δεδομένων θα διευκολύνει τις συζητήσεις μεταξύ των αρμόδιων αρχών, για παράδειγμα για τον συντονισμό και την έκδοση συστάσεων σχετικά με τον καθορισμό κυρώσεων για παραβάσεις της πράξης για τα δεδομένα. Οι κυρώσεις καθορίζονται από τις αρμόδιες αρχές και, σύμφωνα με την πράξη για τα δεδομένα, θα πρέπει να υπάρχουν αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις.

Τα κράτη μέλη μπορούν, εφόσον το επιθυμούν, να συστήσουν πιστοποιημένα όργανα επίλυσης διαφορών για να συνδράμουν τα μέρη που δεν μπορούν να συμφωνήσουν επί δίκαιων, εύλογων και αμερόληπτων όρων για τη διάθεση των δεδομένων. Τα μέρη είναι ελεύθερα να απευθύνονται σε οποιοδήποτε όργανο επίλυσης διαφορών – είτε στο κράτος μέλος στο οποίο είναι εγκατεστημένα είτε σε άλλο.

Οι πιστοποιημένοι μηχανισμοί επίλυσης διαφορών και οι εξειδικευμένες αρμόδιες αρχές θα διευκολύνουν τις εταιρείες, ιδίως τις μικρές επιχειρήσεις, να επιβάλουν τα δικαιώματά τους βάσει της πράξης για τα δεδομένα, καθώς προσφέρουν μια απλή, γρήγορη και χαμηλού κόστους λύση στα εμπλεκόμενα μέρη.