Inzicht in de standaardisering van de AI-verordening

Europese geharmoniseerde normen vertalen wettelijke voorschriften in technische specificaties. Ze worden ontwikkeld door de Europese normalisatieorganisaties (CEN-CENELEC en ETSI) op verzoek van de Europese Commissie en kunnen worden gebruikt door aanbieders of fabrikanten van producten die bestemd zijn voor de EU-markt.

De geharmoniseerde normen voor de AI-verordening zullen AI-aanbieders helpen om de naleving van wettelijke vereisten aan te tonen. Momenteel worden geharmoniseerde normen ontwikkeld voor vereisten voor AI-systemen met een hoog risico, zoals risicobeheer, gegevenskwaliteit of menselijk toezicht.

Europese geharmoniseerde normen worden ontwikkeld door erkende Europese normalisatieorganisaties: CEN, CENELEC en ETSI.

In juni 2021 hebben CEN en CENELEC een gezamenlijk technisch comité opgericht, JTC 21 genaamd, dat zich bezighoudt met het opstellen van AI-normen, met inbegrip van geharmoniseerde normen voor de AI-verordening. JTC 21 brengt deskundigen uit het bedrijfsleven, de samenleving en de academische wereld samen. Deskundigen kunnen zich bij de normalisatiewerkzaamheden aansluiten door een aanvraag in te dienen via hun nationale normalisatie-instellingen. 

U kunt op de hoogte blijven door u te abonneren op de JTC 21-nieuwsbrief.

Een product of systeem wordt geacht te voldoen aan de essentiële eisen van de desbetreffende EU-wetgeving, indien het voldoet aan geharmoniseerde normen waarnaar wordt verwezen in het Publicatieblad van de Europese Unie (PBEU). Dit “vermoeden van conformiteit” verschuift de wettelijke bewijslast naar overheidsinstanties om de conformiteit te weerleggen.  

Zodra geharmoniseerde normen voor de AI-verordening door de Commissie zijn afgerond en goedgekeurd, zullen zij een duidelijk pad bieden om naleving voor aanbieders van AI-systemen met een hoog risico aan te tonen en het risico op juridische uitdagingen te verminderen. 

Geharmoniseerde normen, met name die waaraan een “vermoeden van conformiteit” is toegekend, bieden rechtszekerheid in het kader van de AI-verordening en ondersteunen AI-aanbieders bij de ontwikkeling van conforme AI-systemen. Daarbij ondersteunen deze normen innovatie en de ontwikkeling van betrouwbare AI-systemen die worden gebruikt in gebruikssituaties met een hoog risico. Ze bevorderen vertrouwen en marktacceptatie, waardoor ontwikkelaars die ze adopteren concurrerend kunnen zijn en er tegelijkertijd voor kunnen zorgen dat hun oplossingen voldoen aan de hoogste veiligheidsnormen. 

De Europese Commissie heeft CEN en CENELEC verzocht geharmoniseerde normen op te stellen voor de volgende gebieden:

• Risicobeheersystemen voor AI-systemen 
• Governance en kwaliteit van datasets van AI-systemen 
• Registratie door registratiemogelijkheden van AI-systemen 
• Transparantie- en informatiebepalingen voor gebruikers van AI-systemen 
• Menselijk toezicht op AI-systemen 
• Nauwkeurigheidsspecificaties voor AI-systemen 
• Robuuste specificaties voor AI-systemen 
• Cyberbeveiligingsspecificaties voor AI-systemen 
• Kwaliteitsbeheersystemen voor aanbieders van AI-systemen, met inbegrip van processen voor monitoring na het in de handel brengen 
• Conformiteitsbeoordeling voor AI-systemen 

Indien ernaar wordt verwezen in het Publicatieblad van de Europese Unie, gaan geharmoniseerde normen vergezeld van een bijlage waarin de wettelijke vereisten in de AI-verordening worden gekoppeld aan de clausules in de norm. 

De Commissie is actief betrokken bij het toezicht op het normalisatieproces, van de opstelling tot de publicatie.

Alle geharmoniseerde normen beginnen met een “normalisatieverzoek” van de Commissie aan de normalisatie-instellingen. Het normalisatieverzoek zet het proces in gang en zorgt voor afstemming op de wettekst door te verduidelijken welke wettelijke vereisten de geharmoniseerde normen moeten bestrijken. 

Hoewel de Commissie de geharmoniseerde normen niet opstelt, zijn vertegenwoordigers aanwezig als adviseurs en waarnemers om ervoor te zorgen dat de resultaten in overeenstemming zijn met de doelstellingen van de AI-verordening en om kwaliteitskwesties in een vroeg stadium in kaart te brengen. Verschillende EU-ambtenaren zijn geregistreerd als “Europese raden” in JTC 21.

Deze vertegenwoordigers nemen niet deel aan het opstellen van geharmoniseerde normen voor de AI-verordening, maar nemen wel deel aan plenaire vergaderingen, werkgroepen en vergaderingen van taakgroepen. Zij zorgen ervoor dat de geharmoniseerde normen en normalisatieproducten in overeenstemming zijn met de doelstellingen van de AI-verordening.

Nadat geharmoniseerde normen voor de AI-verordening zijn gepubliceerd, zal de Commissie deze grondig evalueren om te beoordelen of ze verenigbaar zijn met de vereisten van de AI-verordening. Indien zij geacht worden de wettelijke bepalingen juist weer te geven, legt de Commissie de geharmoniseerde normen ter referentie voor in het Publicatieblad van de Europese Unie (PBEU), waardoor zij een vermoeden van conformiteit krijgen.

De eerste geharmoniseerde normen zullen naar verwachting in 2026 door CEN en CENELEC worden gepubliceerd. Daarna zal de Commissie beginnen met de evaluatie om te beoordelen of de verwijzingen naar deze normen in het Publicatieblad van de Europese Unie kunnen worden bekendgemaakt.

CEN en CENELEC zijn verantwoordelijk voor de planning van de geharmoniseerde normen. Meer informatie over de werkzaamheden van het JTC 21 op het gebied van Europese AI-normalisatie.

De Commissie heeft een praktijkcode voor AI met een algemeen doel goedgekeurd en faciliteert de opstelling van een praktijkcode voor transparante AI-systemen. Deze praktijkcodes zijn vrijwillige instrumenten die zijn ontworpen om de industrie te helpen voldoen aan de verplichtingen van de AI-verordening voor AI-modellen voor algemene doeleinden (GPAI) en de transparantievereisten van bepaalde AI-systemen.  

Geharmoniseerde normen zijn vergelijkbaar met de praktijkcodes: het zijn praktische instrumenten om relevante belanghebbenden te begeleiden bij de naleving van de AI-verordening. De normen die momenteel worden ontwikkeld, zijn echter specifiek gericht op AI-systemen met een hoog risico en hebben het extra voordeel van het vermoeden van conformiteit, dat uniek is voor geharmoniseerde normen.  

Er zijn verschillende overeenkomsten tussen de Europese normalisatieorganisaties en internationale normalisatieorganisaties, zoals de overeenkomsten van Wenen tussen CEN en ISO. Via deze overeenkomsten kunnen Europese normen verwijzen naar internationale normen of volledig internationale normen aannemen als Europese normen.  

Daarnaast zijn Europese normalisatiedeskundigen actief betrokken bij de opbouw van een breder mondiaal kader van AI-normen door bij te dragen aan de werkzaamheden van verschillende internationale normalisatieorganisaties zoals ISO,IEC of ITU. De Commissie verstrekt ook opleiding en financiering ter ondersteuning van deskundigen die deelnemen aan de internationale ontwikkeling van normen om normalisatiebijdragen af te stemmen op de prioriteiten van de EU. 

Europese normalisatie-inspanningen steunen bij voorkeur op internationale normen. Als internationale normen echter niet in overeenstemming zijn met de wettelijke vereisten van de AI-verordening, zullen nieuwe normen richtsnoeren bieden voor naleving.  

Hoewel ISO/IEC 42001:2023 bijvoorbeeld helpt bij het opzetten van een AI-beheersysteem, zijn de doelstellingen en definities ervan niet afgestemd op het kwaliteitsbeheersysteem dat op grond van de AI-verordening vereist is. Daarom heeft de Commissie verzocht om de ontwikkeling van een nieuwe norm voor een kwaliteitsbeheersysteem dat gericht is op naleving van de regelgeving met betrekking tot de AI-verordening.   

Ja, dat is waar. StandICT.eu is het erkende “go-to”-initiatief inzake ICT-normen in Europa, dat deskundigen rechtstreeks ondersteunt, de rol van Europa in internationale organisaties voor de ontwikkeling van normen (DO’s) versterkt en normalisatiebijdragen afstemt op de prioriteiten van de EU. Via het Fellowshipprogramma heeft StandICT.eu meer dan 7 miljoen euro gekanaliseerd naar meer dan 900 Europese normalisatiedeskundigen, waardoor zij een leidende rol kunnen spelen in mondiale WDO’s en strategische bijdragen kunnen leveren.  

De volgende StandICT-oproep zal gericht zijn op AI en geharmoniseerde normen. Meer informatie over de StandICT.eu-academie, beurskansen en open oproepen.  

De Commissie verstrekt ook financiering aan de Europese normalisatieorganisaties in de vorm van EU-actiesubsidies. Deze subsidies ondersteunen doorgaans gerichte acties zoals de ontwikkeling van specifieke geharmoniseerde normen, secretariaatsondersteuning, de ontwikkeling van communicatieactiviteiten of de uitbesteding van deskundigen om rekening te houden met mogelijke lacunes in de technische deskundigheid of de inclusiviteit van het normalisatieproces. Aan CEN-CENELEC zijn verschillende subsidies toegekend voor de ontwikkeling van geharmoniseerde normen voor de AI-verordening. 

Blijf op de hoogte van de meest recente subsidiemogelijkheden via het EU Funding & Tenders Portal