Ogólne pytania i odpowiedzi
Europejskie normy zharmonizowane przekładają wymogi prawne na specyfikacje techniczne. Są one opracowywane przez europejskie organizacje normalizacyjne (CEN-CENELEC i ETSI) na wniosek Komisji Europejskiej i mogą być wykorzystywane przez dostawców lub producentów produktów przeznaczonych na rynek UE.
Zharmonizowane normy dotyczące aktu w sprawie sztucznej inteligencji pomogą dostawcom sztucznej inteligencji wykazać zgodność z wymogami prawnymi. Obecnie opracowywane są normy zharmonizowane dotyczące wymogów w zakresie systemów sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka, takich jak zarządzanie ryzykiem, jakość danych lub nadzór ze strony człowieka.
Europejskie normy zharmonizowane są opracowywane przez uznane europejskie organizacje normalizacyjne: CEN, CENELEC i ETSI.
W czerwcu 2021 r. CEN i CENELEC powołały wspólny komitet techniczny o nazwie JTC 21, którego zadaniem jest opracowywanie norm dotyczących sztucznej inteligencji, w tym norm zharmonizowanych na potrzeby aktu w sprawie sztucznej inteligencji. JTC 21 skupia ekspertów z branży, społeczeństwa i środowisk akademickich. Eksperci mogą przyłączyć się do prac normalizacyjnych, składając wniosek za pośrednictwem krajowych organów normalizacyjnych.
Możesz być na bieżąco, subskrybując biuletyn JTC 21.
Domniemywa się, że produkt lub system spełnia zasadnicze wymagania odpowiednich przepisów UE, jeżeli jest zgodny z normami zharmonizowanymi, o których mowa w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (Dz.U. UE). To „domniemanie zgodności” przenosi regulacyjny ciężar dowodu na organy publiczne w celu obalenia zgodności.
Po sfinalizowaniu i zatwierdzeniu przez Komisję norm zharmonizowanych dotyczących aktu w sprawie sztucznej inteligencji zapewnią one dostawcom systemów sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka jasną ścieżkę wykazania zgodności z przepisami i zmniejszą ryzyko wyzwań prawnych.
Normy zharmonizowane, zwłaszcza te, którym przyznano „domniemanie zgodności”, zapewniają pewność prawa na mocy aktu w sprawie sztucznej inteligencji i wspierają dostawców sztucznej inteligencji w opracowywaniu zgodnych systemów sztucznej inteligencji. W ten sposób normy te wspierają innowacje i rozwój wiarygodnych systemów sztucznej inteligencji wykorzystywanych w przypadkach użycia wysokiego ryzyka. Wspierają zaufanie i akceptację rynku, umożliwiając programistom, którzy je przyjmują, by byli konkurencyjni, zapewniając jednocześnie, że ich rozwiązania spełniają najwyższe standardy bezpieczeństwa.
Komisja Europejska zwróciła się do CEN i CENELEC o opracowanie norm zharmonizowanych w następujących obszarach:
- Systemy zarządzania ryzykiem dla systemów sztucznej inteligencji
- Zarządzanie zbiorami danych systemów sztucznej inteligencji i ich jakość
- Prowadzenie rejestrów dzięki możliwościom rejestrowania systemów sztucznej inteligencji
- Przejrzystość i przepisy dotyczące informowania użytkowników systemów sztucznej inteligencji
- Nadzór ze strony człowieka nad systemami sztucznej inteligencji
- Specyfikacje dokładności dla systemów sztucznej inteligencji
- Specyfikacje dotyczące odporności systemów sztucznej inteligencji
- Specyfikacje cyberbezpieczeństwa dla systemów sztucznej inteligencji
- Systemy zarządzania jakością dla dostawców systemów sztucznej inteligencji, w tym procesy monitorowania po wprowadzeniu do obrotu
- Ocena zgodności systemów sztucznej inteligencji
W przypadku odniesienia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej normom zharmonizowanym towarzyszy załącznik, w którym przyporządkowuje się wymogi prawne zawarte w akcie w sprawie sztucznej inteligencji do klauzul zawartych w normie.
Komisja aktywnie uczestniczy w monitorowaniu procesu normalizacji, od jego opracowania po publikację.
Wszystkie normy zharmonizowane rozpoczynają się od „wniosku o normalizację” skierowanego przez Komisję do organów normalizacyjnych. Wniosek o normalizację uruchamia proces i zapewnia dostosowanie do tekstu prawnego poprzez wyjaśnienie, jakie wymogi prawne powinny obejmować normy zharmonizowane.
Chociaż Komisja nie opracowuje norm zharmonizowanych, przedstawiciele są obecni jako doradcy i obserwatorzy, aby zapewnić dostosowanie rezultatów do celów aktu w sprawie sztucznej inteligencji i na wczesnym etapie identyfikować problemy z jakością. Kilku urzędników UE zostało zarejestrowanych jako „doradcy europejscy” w JTC 21.
Przedstawiciele ci nie biorą udziału w opracowywaniu norm zharmonizowanych dotyczących aktu w sprawie sztucznej inteligencji, ale uczestniczą w posiedzeniach plenarnych, posiedzeniach grup roboczych i posiedzeniach grup zadaniowych. Zapewniają one dostosowanie norm zharmonizowanych i dokumentów normalizacyjnych do celów aktu w sprawie sztucznej inteligencji.
Po opublikowaniu norm zharmonizowanych dotyczących aktu w sprawie sztucznej inteligencji Komisja dokona ich merytorycznego przeglądu, aby ocenić ich zgodność z wymogami aktu w sprawie sztucznej inteligencji. Jeżeli zostaną one uznane za dokładnie odzwierciedlające przepisy prawne, Komisja przedłoży normy zharmonizowane do odniesienia w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (Dz.U. UE), dając im domniemanie zgodności.
Oczekuje się, że pierwsze normy zharmonizowane zostaną opublikowane przez CEN i CENELEC w 2026 r. Następnie Komisja rozpocznie przegląd, aby ocenić, czy odniesienia do tych norm mogą zostać opublikowane w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
CEN i CENELEC są odpowiedzialne za planowanie norm zharmonizowanych. Więcej informacji na temat prac JTC 21 nad europejską normalizacją sztucznej inteligencji.
Komisja zatwierdziła kodeks postępowania w zakresie sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia i ułatwia opracowanie kodeksu postępowania w zakresie przejrzystych systemów sztucznej inteligencji. Te kodeksy praktyk są dobrowolnymi narzędziami opracowanymi, aby pomóc przemysłowi w wypełnianiu obowiązków wynikających z aktu w sprawie sztucznej inteligencji w odniesieniu do modeli sztucznej inteligencji ogólnego przeznaczenia (GPAI) oraz wymogów przejrzystości niektórych systemów sztucznej inteligencji.
Normy zharmonizowane są podobne do kodeksów postępowania: są one praktycznymi narzędziami wspomagającymi odpowiednie zainteresowane strony w przestrzeganiu aktu w sprawie sztucznej inteligencji. Obecnie opracowywane normy koncentrują się jednak w szczególności na systemach sztucznej inteligencji wysokiego ryzyka i przynoszą dodatkową korzyść w postaci domniemania zgodności, które jest unikalne dla norm zharmonizowanych.
Istnieje kilka umów między europejskimi organizacjami normalizacyjnymi a międzynarodowymi organizacjami normalizacyjnymi, takich jak umowy wiedeńskie między CEN a ISO. Dzięki tym umowom normy europejskie mogą odnosić się do norm międzynarodowych lub w pełni przyjmować normy międzynarodowe jako normy europejskie.
Ponadto eksperci ds. normalizacji europejskiej aktywnie uczestniczą w tworzeniu szerszych globalnych ram norm dotyczących sztucznej inteligencji, wnosząc wkład w prace różnych międzynarodowych organizacji normalizacyjnych, takich jak ISO, IEC lub ITU. Komisja zapewnia również szkolenia i finansowanie w celu wsparcia ekspertów uczestniczących w opracowywaniu norm międzynarodowych, aby dostosować wkład w normalizację do priorytetów UE.
Europejskie wysiłki normalizacyjne opierają się w miarę możliwości na normach międzynarodowych. Jeżeli jednak normy międzynarodowe nie będą zgodne z wymogami prawnymi aktu w sprawie sztucznej inteligencji, nowe normy zapewnią wytyczne dotyczące zgodności.
Na przykład chociaż norma ISO/IEC 42001:2023 pomaga w ustanowieniu systemu zarządzania sztuczną inteligencją, jej cele i definicje nie są dostosowane do systemu zarządzania jakością wymaganego na mocy aktu w sprawie sztucznej inteligencji. Dlatego też Komisja zwróciła się o opracowanie nowej normy dotyczącej systemu zarządzania jakością, która skupiałaby się na zgodności regulacyjnej z aktem w sprawie sztucznej inteligencji.
Tak, tak. StandICT.eu to uznana inicjatywa „go-to” dotycząca norm ICT w Europie, która bezpośrednio wspiera ekspertów, wzmacnia rolę Europy w międzynarodowych organizacjach opracowujących normy (CMRZ) oraz dostosowuje wkład w normalizację do priorytetów UE. W ramach programu stypendialnego StandICT.eu przekazał ponad 7 mln euro ponad 900 ekspertom ds. norm europejskich, umożliwiając im odgrywanie wiodącej roli w globalnych CMRZ i wnoszenie strategicznego wkładu.
Kolejne zaproszenie do składania wniosków w ramach StandICT skupi się na sztucznej inteligencji i normach zharmonizowanych. Dowiedz się więcej o akademii StandICT.eu, możliwościach stypendiów i otwartych zaproszeniach do składania wniosków.
Komisja zapewnia również finansowanie europejskim organizacjom normalizacyjnym w formie dotacji na działania UE. Dotacje te zazwyczaj wspierają ukierunkowane działania, takie jak opracowanie konkretnych norm zharmonizowanych, wsparcie sekretariatu, rozwój działań komunikacyjnych lub podwykonawstwo ekspertów w celu uwzględnienia ewentualnych luk w wiedzy technicznej lub inkluzywności procesu normalizacji. CEN-CENELEC otrzymał szereg dotacji na opracowanie zharmonizowanych norm dotyczących aktu w sprawie sztucznej inteligencji.
Bądź na bieżąco z najnowszymi możliwościami uzyskania dotacji za pośrednictwem unijnego portalu Funding & Tenders
Related content
Zharmonizowane normy zapewnią pewność prawa na mocy aktu w sprawie sztucznej inteligencji, będą wspierać innowacje i umożliwią UE ustanowienie globalnych poziomów odniesienia dla godnej zaufania sztucznej inteligencji.