An Comhghnóthas Ríomhaireachta Ardfheidhmíochta Eorpach - Comhghnóthas EuroHPC

Is é is aidhm don Chomhghnóthas Ríomhaireachta Ardfheidhmíochta Eorpach (Comhghnóthas EuroHPC) feabhas a chur ar cháilíocht saoil shaoránaigh na hEorpa, an eolaíocht a chur chun cinn, borradh a chur faoin iomaíochas tionsclaíoch, agus neamhspleáchas teicneolaíoch na hEorpa a áirithiú. Is eintiteas dlíthiúil agus cistiúcháin é, a cruthaíodh in 2018 agus atá lonnaithe i Lucsamburg. Comhthiomsaíonn sé acmhainní an Aontais Eorpaigh, 32 thír Eorpacha agus trí chomhpháirtí phríobháideacha agus é mar aidhm aige ceannaire domhanda sa tsár-ríomhaireacht a dhéanamh den Eoraip.

Misean Chomhghnóthas EuroHPC

Is é is aidhm do phríomhghníomhaíochtaí an Chomhghnóthais:

• Bonneagar sár-ríomhaireachta uile-Eorpach a fhorbairt: trí shár-ríomhaire réamh-eicsea-scála a fháil agus a chur in úsáid san Aontas, lenar féidir ar a laghad 1017 — céad milliún billiún, ríomhanna in aghaidh an tsoicind a dhéanamh. Ba chóir go mbeadh na ríomhairí seo i measc na 5 barr ar domhan. Tá cúig shár-ríomhaire peiteascála faighte aige, a bhfuil ar a gcumas 1015 — milliún billiún ríomh ar a laghad a dhéanamh in aghaidh an tsoicind, atá ag feidhmiú go hiomlán cheana féin. Ba chóir go mbeadh na ríomhairí seo sa 50 barr domhanda. Rachaidh na meaisíní nua sin chun tairbhe d’úsáideoirí príobháideacha agus poiblí Eorpacha atá ag obair sa saol acadúil agus sa tionscal ar fud na hEorpa.
• Tacú le gníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta: éiceachóras sár-ríomhaireachta Eorpach a fhorbairt, tionscal soláthair teicneolaíochta a spreagadh ó phróiseálaithe ísealchumhachta go bogearraí agus meánearraí, agus iad a chomhtháthú i gcórais sár-ríomhaireachta. Ina theannta sin, tá an Comhghnóthas Euro HPC ag tacú le hIonaid Barr Feabhais HPC, a chuirfidh úsáid cumas ríomhaireachta eacsascálaithe chun cinn le haghaidh feidhmeanna eolaíocha. Bunaíodh Lárionaid Inniúlachta HPC i ngach ceann de Stáit Rannpháirteacha Chomhghnóthas EuroHPC chun feabhas sonrach a chur ar sholáthar seirbhísí HPC don tionscal (lena n-áirítear do FBManna), don saol acadúil agus do riaracháin phoiblí, lena gcuirfear réitigh shaincheaptha ar fáil do réimse leathan úsáideoirí lena gcothófar glacadh níos leithne HPC san Eoraip. Is príomhghnéithe iad sin uile de straitéis dhigiteach níos leithne an Aontais.

An Comhghnóthas EuroHPC i mbun gníomhaíochta

I mí Iúil 2021, ghlac an Chomhairle rialachán nua maidir leis an gComhghnóthas Ríomhaireachta Ardfheidhmíochta Eorpach nua a bhunú agus lena n-aisghairtear Rialachán (AE) 2018/1488. Leagtar amach ann misean uaillmhianach agus tá buiséad i bhfad níos mó de €7 mbilliún ag gabháil leis don tréimhse 2021-2027, chun an méid seo a leanas a dhéanamh:

• bonneagar sár-ríomhaireachta agus sonraí den chéad scoth a fhorbairt, a chur in úsáid, a leathnú agus a chothabháil a thuilleadh san Aontas, arna spreagadh ag príomhfheidhmeanna eolaíocha, tionsclaíocha agus sóisialta;
  • bonneagar ríomhaireachta candamaí agus insamhalta candamaí a fhorbairt agus a chur in úsáid
• an chéad teorainn eile den ríomhaireacht ardfheidhmíochta a bhaint amach trí na chéad sár-ríomhairí eicsea-scála a fháil. Tá na sár-ríomhairí sin in ann níos mó ná billiún oibríocht a dhéanamh in aghaidh an tsoicind (i gcomparáid le deich mbilliún oibríocht in aghaidh an tsoicind de ghnáthghléas ríomhaire glúine);
• acmhainní sár-ríomhaireachta agus ríomhaireachta candamaí Eorpacha a chónascadh agus iad a chur ar fáil do raon leathan úsáideoirí poiblí agus príobháideacha ar fud na hEorpa, lena n-áirítear le haghaidh spásanna sonraí poiblí Eorpacha, mar a chuirtear i láthair i Straitéis Sonraí Eorpach 2020;
• seirbhísí slána sár-ríomhaireachta néalbhunaithe a sholáthar do raon leathan úsáideoirí poiblí agus príobháideacha i ngach áit san Eoraip;
• tacú le forbairt teicneolaíochtaí agus feidhmchlár sár-ríomhaireachta nuálach chun taca a chur faoi éiceachóras HPC Eorpach den chéad scoth;
• ríomhaireacht níos glaise a fhorbairt, agus leas a bhaint as sineirgí na ríomhaireachta ardfheidhmíochta leis an intleacht shaorga, mórshonraí agus teicneolaíochtaí néalríomhaireachta;
• úsáid na sár-ríomhaireachta a leathnú agus a leathnú chuig raon leathan úsáideoirí eolaíocha agus tionsclaíocha, mar shampla trí chuidiú le FBManna cásanna gnó nuálacha a fhorbairt trí úsáid a bhaint as sár-ríomhairí agus trí dheiseanna oiliúna agus na scileanna criticiúla HPC a theastaíonn uathu a chur ar fáil dóibh trí Lárionaid Náisiúnta Inniúlachta HPC;
• Ionaid Barr Feabhais a imscaradh i bhfeidhmchláir HPC agus tionsclú bogearraí HPC, le halgartaim, cóid agus uirlisí núíosacha barrfheabhsaithe do na glúine de shár-ríomhairí amach anseo;
• leapacha tástála píolótacha tionsclaíocha ar mhórscála agus ardáin a chur i bhfeidhm le haghaidh HPC agus feidhmchláir agus seirbhísí sonraí i bpríomhearnálacha tionsclaíocha;

I mí Eanáir 2024,mholanCoimisiún leasuithe ar Rialachán EuroHPC, rud a léiríonn athrú suntasach le bunú ‘MonarchanaIS’ – colún nua laistigh de EuroHPC. Gheobhaidh agusuasghrádóidh na ‘MonarchanaIS’ sinsamhlacha IS ilchuspóireacha(GPAI),ardríomhairí agus saoráidí ríomhchlárúcháin. Forbróidh siad glúin nua d’Aonaid Próiseála Grafaice (GPUnna)freisin - lena n-áirítear iad siúd le haghaidh ríomhaireacht chandamach - chunaghaidh a thabhairt ar an nganntanas domhanda sliseanna.

Thairis sin,tá sé d’aidhm ag na ‘MonarchiesAI’ úsáid IS a leathnú – go háirithe do ghnólachtaí nuathionscanta agus do FBManna – trí rochtain arréitigh IS a chur ar fáil,ach freisin borradh a chur faoinéiceachóras taighdeIS. Beidh eagraíochtaí in ann comhoibriú le EuroHPC chunsamhlacha intleachta saorga ar mhórscála a fhorbairt, a thástáil, a mheas agus a bhailíochtú go algartamach. Rannchuideoidh gach a bhfuil thuas le forbairt feidhmchlár intleachta saorga atá ag teacht chun cinn bunaithe ar shamhlacha intleachta saorga ilchuspóireacha.

Buntáistí an Chomhghnóthais Ríomhaireachta Ardfheidhmíochta Eorpaigh

Cuireann Comhghnóthas EuroHPC ar chumas thíortha na hEorpa a straitéisí agus a n-infheistíochtaí sár-ríomhaireachta a chomhordú in éineacht leis an Aontas. Ó cruthaíodh é, tá méadú suntasach déanta ag Comhghnóthas EuroHPC ar infheistíochtaí sa ríomhaireacht ardfheidhmíochta ar an leibhéal Eorpach agus tá sé ag rannchuidiú le seasamh na hEorpa mar phríomhchumhacht ríomhaireachta ardfheidhmíochta a athbhunú ar fud an domhain.

Beidh sé ríthábhachtach éiceachóras iomaíoch HPC a fhorbairt san Eoraip, ach freisin ancumas comhtháite sár-ríomhaireachta eicsea-scála agus ríomhaireachta candamaí den chéad scoth. Áiritheofar leo sin go gcoinneoidh an tAontas seasamh ceannasach sa gheilleagar digiteach agus go rannchuideoidh sé le neamhspleáchas teicneolaíochta agus sonraí na hEorpa a neartú.

Mar chuid dá chlár oibre taighde agus nuálaíochta, tá an bonn eolais Eorpach i dteicneolaíochtaí HPC á neartú ag Comhghnóthas EuroHPC freisin agus tá an bhearna scileanna digiteacha á líonadh aige, go háirithe trí fheabhas a chur ar líonra na Lárionad Inniúlachta náisiúnta HPC. Feidhmeoidh na Lárionaid Inniúlachta go háitiúil chun rochtain ar dheiseanna HPC Eorpacha a éascú in earnálacha tionsclaíocha éagsúla, ag soláthar réitigh shaincheaptha do réimse leathan úsáideoirí.

Comhaltaí

Tá an Comhghnóthas Ríomhaireachta Ardfheidhmíochta Eorpach comhdhéanta de chomhaltaí poiblí agus príobháideacha:

• Comhaltaí poiblí:
  • an tAontas Eorpach (arna ionadú ag an gCoimisiún),
    • Na Ballstáit agus na Tíortha Comhlachaithe a roghnaigh a bheith ina gcomhaltaí den Chomhghnóthas: An Ostair, an Bheilg, an Bhulgáir, an Chróit, an Chipir, Poblacht na Seice, an Danmhairg, an Eastóin, an Fhionlainn, an Fhrainc, an Ghearmáin, an Ghréig, an Ungáir, an Íoslainn, Éire, an Iodáil, an Laitvia, an Liotuáin, Lucsamburg, Málta, an Ísiltír, an Mhacadóin Thuaidh, an Iorua, an Pholainn, an Phortaingéil, an Rómáin, an tSeirbia, an tSlóvaic, an tSlóivéin, an Spáinn, an tSualainn agus an Tuirc.
• Comhaltaí príobháideacha: ionadaithe ó na trí chomhpháirtí phríobháideacha rannpháirteacha, ón Ardán Teicneolaíochta Eorpach don Ríomhaireacht Ardfheidhmíochta (ETP4HPC), ón gComhlachas um Luach Mórshonraí (BDVA) agus ó Chuibhreannas Thionscal Candamach na hEorpa (QuIC). Tá an Comhghnóthas ag brath freisin ar chomhoibriú le príomhghníomhaithe Eorpacha amhail PRACE (Comhpháirtíocht um Ríomhaireacht Ardleibhéil san Eoraip) agus GEANT (an líonra ardluais uile-Eorpach um thaighde agus um oideachas).

Féadfaidh Ballstáit eile agus Stáit Chomhlachaithe eile i bhFís Eorpach nó sa Chlár don Eoraip Dhigiteach dul isteach sa Chomhghnóthas tráth ar bith freisin.

Rialachas

Tá struchtúr rialachais an Chomhghnóthais Ríomhaireachta Ardfheidhmíochta Eorpaigh comhdhéanta de na nithe seo a leanas:

1. An Bord Rialaithe (ionadaithe na gcomhaltaí poiblí), atá freagrach as cinnteoireacht an Chomhghnóthais, lena n-áirítear cinntí cistiúcháin a bhaineann le gach gníomhaíocht soláthair agus taighde agus nuálaíochta.
2. An Bord Comhairleach Tionsclaíochta agus Eolaíochta (ionadaithe arna gceapadh ag na comhaltaí príobháideacha agus ag an mBord Rialaithe), ar a bhfuil an Grúpa Comhairleach Taighde agus Nuálaíochta (RIAG) agus an Grúpa Comhairleach Bonneagair (INFRAG), a sholáthraíonn comhairle neamhspleách don Bhord Rialaithe maidir le clár oibre straitéiseach taighde agus nuálaíochta an Chomhghnóthais agus maidir le fáil agus oibriú na sár-ríomhairí atá faoina úinéireacht.
3. An Stiúrthóir Feidhmiúcháin, an príomhfheidhmeannach atá freagrach as bainistiú laethúil an Chomhghnóthais.

Buiséad

Déanann a thíortha rannpháirteacha agus a chomhaltaí príobháideacha comhchistiú ar an gComhghnóthas Ríomhaireachta Ardfheidhmíochta Eorpach. Thart ar EUR 7 mbilliún atá i mbuiséad an Chomhghnóthais don tréimhse 2021-2027. Leithdháiltear a mhaoiniú mar seo a leanas:

• € 1,9 billiún ón gClár Eorpach Digiteach chun tacú le sár-ríomhairí eicsea-scála agus saoráidí iar-eicsea-scála a fháil, a imscaradh, seirbhísí sár-ríomhaireachta a chónascadh, agus úsáid agus scileanna HPC a leathnú;
• € 900 milliún ón gclár Fís Eorpach chun tacú le gníomhaíochtaí taighde agus nuálaíochta chun éiceachóras sár-ríomhaireachta den chéad scoth a fhorbairt ar fud na hEorpa;
• € 200 milliún ón tSaoráid um Chónascadh na hEorpa chun feabhas a chur ar idirnascadh HPC, agus acmhainní sonraí, chomh maith leis an idirnascadh le spásanna coiteanna sonraí Eorpacha an Aontais agus le bonneagair néalríomhaireachta shlána.

Is ó na stáit rannpháirteacha a dhéanfar infheistíocht chomhionann, agus is ionann ranníocaíocht na gcomhaltaí príobháideacha agus € 900 milliún (mar ranníocaíochtaí comhchineáil agus mar ranníocaíochtaí airgid).

Ós rud é nach bhfuil sé d’acmhainn ag aon tír Eorpach acmhainní sár-ríomhaireachta den chéad scoth a fhorbairt ina haonar, soláthraíonn an Comhghnóthas tacaíocht airgeadais i bhfoirm deontais soláthair nó taighde agus nuálaíochta do rannpháirtithe tar éis glaonna oscailte agus iomaíocha.

Sár-ríomhairí Chomhghnóthas EuroHPC

Tá an Comhghnóthas EuroHPC ag cur bonneagar den chéad scoth de shár-ríomhairí réamh-eicsea-scála agus peitea-scála ar fáil don Aontas cheana féin, agus tá na teicneolaíochtaí, na feidhmchláir agus na scileanna is gá á bhforbairt aige chun cumais iomlána eicsea-scála a bhaint amach (leibhéal feidhmíochta atá in ann deich gcinn a chur i gcrích i gcumhacht ocht n-oibríocht déag in aghaidh an tsoicind) faoi 2023.

Is iad seo a leanas na hocht gcéad sár-ríomhaire de EuroHPC: 

1. LUMI san Fhionlainn (a rangaíonn uimhir 3 ar domhan)
2. Leonardo san Iodáil (a rangaíonn uimhir 4 ar domhan)
3. Vega &nbspin An tSlóivéin
4. MeluXina i Lucsamburg
5. Discoverer sa Bhulgáir
6. Karolina i bPoblacht na Seice
7. MareNostrum5 sa Spáinn (a rangaíonn uimhir 8 ar domhan)
8. Deucalion sa Phortaingéil

Agus tá an chéad ríomhaire eacsascálaithe Eorpach, Iúpatar, ar siúl sa Ghearmáin.

D’fhógair Comhghnóthas EuroHPC 5 shuíomh óstála nua freisin do ghlúin nua sár-ríomhairí Eorpacha sa Ghearmáin, sa Ghréig, san Ungáir, in Éirinn agus sa Pholainn. Díreach cosúil leis na sár-ríomhairí EuroHPC atá ann cheana, beidh na suíomhanna nua nasctha agus ar fáil chun freastal ar raon leathan úsáideoirí Eorpacha sa phobal eolaíochta, chomh maith leis an tionscal go háirithe FBManna, agus an earnáil phoiblí ar fud an Aontais agus na dtíortha rannpháirteacha.

Ina theannta sin, tá a ríomhairí candamacha á gcomhtháthú ag Comhghnóthas EuroHPC le 6 ríomhaire chandamacha sa tSeicia, sa Ghearmáin, sa Spáinn, sa Fhrainc, san Iodáil agus sa Pholainn.  Insealbhaíodh an chéad ríomhaire candamach a fuair EuroHPC in Poznan (an Pholainn) i mí an Mheithimh 2025. I mí Mheán Fómhair 2025,d’oscail E uroHPC a dhara ríomhaire candamach ‘VLQ’ in Ostrava na Seicia. Is céim thábhachtach chun cinn í an gharsprioc sin maidir le bonneagar ríomhaireachta candamaí Eorpach úrscothach a chur in úsáid.