Gemeenschappelijke Europese dataruimten

Totstandbrenging van de eengemaakte markt voor gegevens

Data hervormen de manier waarop we produceren, consumeren en leven. Van real-time navigatie tot verbeterde gepersonaliseerde geneeskunde, precisielandbouw of het verminderen van de CO2-uitstoot, gegevens zijn een belangrijk ingrediënt voor innovatieve producten en diensten.

Om de waarde van data ten behoeve van de Europese economie en samenleving te benutten, is in de Europese datastrategie van februari 2020 de weg uitgestippeld naar de totstandbrenging van gemeenschappelijke Europese dataruimten op een aantal strategische gebieden: gezondheid, landbouw, productie, energie, mobiliteit, financiën, openbaar bestuur, vaardigheden, de Europese openwetenschapscloud en de Green Deal.

Sindsdien zijn er dataruimten ontstaan op andere belangrijke gebieden zoals media, taal, toerisme, onderzoek en innovatie en cultureel erfgoed. Samen zullen de dataruimten geleidelijk aan met elkaar worden verbonden om de eengemaakte markt voor gegevens te vormen.

Begrip

Belanghebbenden stimuleren de evolutie van dataruimten. Gebruikers binnen elke afzonderlijke sector dragen bij aan het vormgeven van deze ruimtes, wat resulteert in de opkomst van unieke vormen en kenmerken. Wat echter aan alle Europese dataruimten ten grondslag ligt, zijn gemeenschappelijke *data-infrastructuren* en *governancekaders*, die het bundelen, toegankelijk maken en delen van gegevens vergemakkelijken. Daarnaast hebben de gemeenschappelijke Europese dataruimten deze belangrijke kenmerken. Zij:

• staan open voor deelname van alle organisaties en individuen.
• beschikken over een veilige en privacybeschermende infrastructuur om gegevens te bundelen, te raadplegen, te delen, te verwerken en te gebruiken.
• zijn een duidelijke en praktische structuur voor de toegang tot en het gebruik van gegevens: gemeenschappelijke Europese dataruimten hebben eerlijke, transparante, evenredige en niet-discriminerende toegangsregels, dankzij welomschreven en betrouwbare mechanismen voor gegevensbeheer.
• de EU-regels en -waarden, met name persoonsgegevens en consumentenbescherming, en het mededingingsrecht eerbiedigen.
• gegevenshouders in staat stellen toegang te verlenen tot bepaalde persoonsgegevens of niet-persoonsgebonden gegevens of deze te delen.
• datahouders in staat stellen hun data kosteloos of tegen vergoeding beschikbaar te stellen voor hergebruik.

Doelstellingen

De gemeenschappelijke Europese dataruimten zullen het enorme potentieel van datagestuurde innovatie helpen ontsluiten. Zij zullen het mogelijk maken gegevens uit de hele EU op een betrouwbare en veilige manier beschikbaar te stellen en uit te wisselen. EU-bedrijven, overheidsdiensten en particulieren zullen de door hen gegenereerde gegevens controleren. Tegelijkertijd zullen deze gegevenshouders profiteren van een veilig en betrouwbaar kader om hun gegevens voor innovatiedoeleinden te delen.

Gemeenschappelijke Europese dataruimten zullen de ontwikkeling van nieuwe datagestuurde producten en diensten in de EU bevorderen en het kernweefsel vormen van een onderling verbonden en concurrerende Europese data-economie.

Stand van zaken

Naar aanleiding van een verzoek van de Europese Raad zijn twee werkdocumenten van de diensten van de Commissie gepubliceerd, waarin een overzicht wordt gegeven van de stand van zaken met betrekking tot de gemeenschappelijke Europese dataruimten. Het meest recente verslag over de stand van zaken werd in januari 2024 gepubliceerd.

U kunt ook het eerste werkdocument van de diensten van de Commissie over dataruimten raadplegen, dat in februari 2022 is gepubliceerd, en het tweede werkdocument van de diensten van de Commissie, dat in januari 2024 is gepubliceerd.

Volgende stappen

In 2025 zullen belanghebbenden blijven werken aan de uitrol van gemeenschappelijke Europese dataruimten.

De EU financiert verschillende initiatieven in verband met gemeenschappelijke Europese dataruimten voor sector- en domeinspecifieke initiatieven, met name het ondersteuningscentrum voor dataruimten en slimme opensource-middleware (SIMPL) in het kader van het programma Digitaal Europa en Horizon Europa.

Daarnaast zal de EU zich richten op de uitvoering van de faciliterende wetgevingsinstrumenten. Het Europees Comité voor gegevensinnovatie (EDIB), dat is opgericht in het kader van de datagovernanceverordening, zal met name richtsnoeren opstellen. De oprichting van erkende organisaties voor gegevensaltruïsme, gegevensbemiddelaars en het Europees register voor beschermde gegevens in het bezit van de overheidssector zal het veilig en beveiligd delen van grote hoeveelheden gegevens mogelijk maken.

De Commissie verleent ook steun voor de ontwikkeling van gemeenschappelijke Europese dataruimten in de vorm van referentiearchitectuur, bouwstenen, semantiek, interoperabiliteitsspecificaties en gegevensmodellen, vergezeld van gerelateerde adviesdiensten van het ondersteuningscentrum voor dataruimten.

In de in november 2025 aangenomen strategie voor de data-unie zijn voorstellen gedaan om de dataruimten verder uit te breiden, onder meer door de invoering van een gemeenschappelijke Europese dataruimte voor defensie.

Uitrol van gemeenschappelijke Europese dataruimten

Er worden momenteel gemeenschappelijke Europese dataruimten ontwikkeld in 14 sectoren/domeinen. Aanvullende updates (inclusief links) worden gepubliceerd zodra ze beschikbaar zijn.