Ο κώδικας δεοντολογίας για την παραπληροφόρηση

Ο κώδικας δεοντολογίας, ο οποίος θεσπίστηκε το 2018, ενισχύθηκε σημαντικά το 2022, με στόχο να αναγνωριστεί ως κώδικας δεοντολογίας στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA).

Στις 13 Φεβρουαρίου 2025 η Επιτροπή και το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Ψηφιακών Υπηρεσιών ενέκριναν την ενσωμάτωση του κώδικα δεοντολογίας του 2022 για την παραπληροφόρηση ως κώδικα δεοντολογίας για την παραπληροφόρηση στο πλαίσιο της πράξης για τις ψηφιακές υπηρεσίες.

Ο δρόμος που οδήγησε στον Κώδικα Ορθής Πρακτικής του 2022

Αναγνωρίζοντας τη σημασία να καταστεί ο κώδικας ανθεκτικός στις μελλοντικές εξελίξεις, οι υπογράφοντες συμφώνησαν να θεσπίσουν πλαίσιο για περαιτέρω συνεργασία μέσω μόνιμης ειδικής ομάδας. Ο κώδικας συνοδεύεται επίσης από ένα ενισχυμένο πλαίσιο παρακολούθησης με βάση ποιοτικά στοιχεία υποβολής εκθέσεων και δείκτες σε επίπεδο υπηρεσιών που μετρούν την αποτελεσματικότητα της εφαρμογής του. Οι υπογράφοντες έχουν δημιουργήσει ένα Κέντρο Διαφάνειας, το οποίο παρέχει σαφή επισκόπηση στο κοινό των πολιτικών που εφαρμόζουν για την υλοποίηση των δεσμεύσεών τους και το επικαιροποιεί τακτικά με τα σχετικά δεδομένα.

Οι δεσμεύσεις του κώδικα ορθής πρακτικής

Η διαδικασία αναθεώρησής του ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2021 και, μετά την υπογραφή και την παρουσίαση του αναθεωρημένου κώδικα στις 16 Ιουνίου 2022, ο νέος κώδικας έγινε μέρος ενός ευρύτερου κανονιστικού πλαισίου, σε συνδυασμό με τη νομοθεσία για τη διαφάνεια και τη στόχευση της πολιτικής διαφήμισης και την πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες.

Ο ενισχυμένος κώδικας ορθής πρακτικής περιλαμβάνει 44 δεσμεύσεις και 128 ειδικά μέτρα, στους ακόλουθους τομείς.

• Απονομισματοποίηση: μείωση των οικονομικών κινήτρων για τους προμηθευτές παραπληροφόρησης

  Ο ενισχυμένος κώδικας έχει ως στόχο να διασφαλίσει ότι οι προμηθευτές παραπληροφόρησης δεν επωφελούνται από τα διαφημιστικά έσοδα. Οι υπογράφοντες δεσμεύονται να λάβουν ισχυρότερα μέτρα για την αποφυγή της τοποθέτησης διαφημίσεων δίπλα στην παραπληροφόρηση, καθώς και της διάδοσης διαφημίσεων που περιέχουν παραπληροφόρηση. Ο κώδικας καθιερώνει επίσης αποτελεσματικότερη συνεργασία μεταξύ των παραγόντων του διαφημιστικού τομέα, επιτρέποντας ισχυρότερη κοινή δράση.  

• Διαφάνεια της πολιτικής διαφήμισης

  Αναγνωρίζοντας τη σημασία της πολιτικής διαφήμισης στη διαμόρφωση του δημόσιου βίου, ο ενισχυμένος κώδικας δεσμεύει τους υπογράφοντες να θεσπίσουν ισχυρότερα μέτρα διαφάνειας, επιτρέποντας στους χρήστες να αναγνωρίζουν εύκολα τις πολιτικές διαφημίσεις παρέχοντας αποτελεσματικότερη επισήμανση, δεσμευόμενοι να αποκαλύπτουν τον χορηγό, τη διαφημιστική δαπάνη και την περίοδο προβολής.  Επιπλέον, οι υπογράφοντες δεσμεύονται να δημιουργήσουν αποτελεσματικές και αναζητήσιμες βιβλιοθήκες διαφημίσεων για την πολιτική διαφήμιση.

• Διασφάλιση της ακεραιότητας των υπηρεσιών

  Ο κώδικας θα ενισχύσει τα μέτρα για τη μείωση της συμπεριφοράς χειραγώγησης που χρησιμοποιείται για τη διάδοση παραπληροφόρησης (π.χ. ψευδείς λογαριασμοί, ενίσχυση που βασίζεται σε ρομπότ, πλαστοπροσωπία, κακόβουλα προϊόντα βαθυπαραποίησης) και θα καθιερώσει ισχυρότερη συνεργασία μεταξύ των υπογραφόντων για την καταπολέμηση των προκλήσεων που σχετίζονται με τις εν λόγω τεχνικές. Οι υπογράφοντες θα συμφωνήσουν σε μια διυπηρεσιακή κατανόηση των μη επιτρεπόμενων συμπεριφορών και πρακτικών χειραγώγησης για τη διάδοση παραπληροφόρησης. Θα πρέπει επίσης να επανεξετάζουν περιοδικά τον κατάλογο των τακτικών, τεχνικών και διαδικασιών (TTP) που χρησιμοποιούνται από κακόβουλους παράγοντες και θα εφαρμόζουν σαφείς πολιτικές, οι οποίες θα καλύπτουν το φάσμα των συμπεριφορών και των πρακτικών που εντοπίζονται.

• Ενδυνάμωση των χρηστών

  Οι χρήστες θα προστατεύονται καλύτερα από την παραπληροφόρηση μέσω ενισχυμένων εργαλείων για την αναγνώριση, την κατανόηση και την επισήμανση της παραπληροφόρησης, την πρόσβαση σε έγκυρες πηγές και μέσω πρωτοβουλιών γραμματισμού στα μέσα επικοινωνίας. Ειδικότερα, ο κώδικας θα διασφαλίσει ότι εφαρμόζονται ασφαλείς πρακτικές σχεδιασμού για τον περιορισμό της διάδοσης της παραπληροφόρησης και τη διασφάλιση μεγαλύτερης διαφάνειας των συστημάτων συστάσεών τους, προσαρμόζοντάς τα ώστε να περιορίζεται η διάδοση της παραπληροφόρησης.

• Ενδυνάμωση των ερευνητών

  Ο κώδικας προβλέπει ότι οι επιγραμμικές πλατφόρμες παρέχουν καλύτερη στήριξη στην έρευνα σχετικά με την παραπληροφόρηση. Οι ερευνητές θα έχουν καλύτερη και ευρύτερη πρόσβαση στα δεδομένα των πλατφορμών. Αυτό σημαίνει να διασφαλιστεί η αυτοματοποιημένη πρόσβαση σε μη προσωπικά, ανωνυμοποιημένα, συγκεντρωτικά ή προδήλως δημοσιοποιημένα δεδομένα και να καταβληθούν προσπάθειες για τη δημιουργία μιας δομής διακυβέρνησης για την απλούστευση της πρόσβασης σε δεδομένα που απαιτούν πρόσθετο έλεγχο.

• Ενδυνάμωση της κοινότητας ελέγχου γεγονότων

  Ο νέος κώδικας θα επεκτείνει την κάλυψη του ελέγχου γεγονότων σε όλα τα κράτη μέλη και τις γλώσσες της ΕΕ και θα διασφαλίσει ότι οι πλατφόρμες θα κάνουν πιο συνεπή χρήση του ελέγχου γεγονότων στις υπηρεσίες τους. Επιπλέον, ο κώδικας εργάζεται για τη διασφάλιση δίκαιων οικονομικών συνεισφορών για το έργο των ελεγκτών γεγονότων και καλύτερης πρόσβασης των ελεγκτών γεγονότων σε πληροφορίες που διευκολύνουν την καθημερινή τους εργασία.

• Κέντρο διαφάνειας και ειδική ομάδα

  Το Κέντρο Διαφάνειας, στο οποίο έχουν πρόσβαση όλοι οι πολίτες, θα επιτρέπει την εύκολη επισκόπηση της εφαρμογής των μέτρων του κώδικα, παρέχοντας διαφάνεια και τακτική επικαιροποίηση των σχετικών δεδομένων. Η μόνιμη ειδική ομάδα θα διατηρήσει τον κώδικα ανθεκτικό στις μελλοντικές εξελίξεις και κατάλληλο για τον επιδιωκόμενο σκοπό, δημιουργώντας ένα φόρουμ —μεταξύ άλλων— για την επανεξέταση και την προσαρμογή των δεσμεύσεων ενόψει των τεχνολογικών, κοινωνικών, εμπορικών και νομοθετικών εξελίξεων. Η ειδική ομάδα απαρτίζεται από εκπροσώπους των υπογραφόντων, της ομάδας των ευρωπαϊκών ρυθμιστικών αρχών για τις υπηρεσίες οπτικοακουστικών μέσων (ERGA), του Ευρωπαϊκού Παρατηρητηρίου Ψηφιακών Μέσων (EDMO) και της Ευρωπαϊκής Υπηρεσίας Εξωτερικής Δράσης, και προεδρεύεται από την Επιτροπή.

• Ενισχυμένο πλαίσιο παρακολούθησης

  Ο κώδικας συνοδεύεται από ένα ισχυρό πλαίσιο παρακολούθησης, συμπεριλαμβανομένων δεικτών επιπέδου υπηρεσιών για τη μέτρηση της εφαρμογής του κώδικα σε ολόκληρη την ΕΕ και σε επίπεδο κρατών μελών. Τον Ιανουάριο του 2023, οι υπογράφοντες υποβάλλουν στην Επιτροπή τις πρώτες βασικές εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή του κώδικα. Στη συνέχεια, οι πολύ μεγάλες επιγραμμικές πλατφόρμες, όπως ορίζονται στην πράξη για τις ψηφιακές υπηρεσίες (DSA), υποβάλλουν νέα έκθεση μετά από έξι μήνες, ενώ άλλα υπογράφοντα μέρη υποβάλλουν έκθεση σε ετήσια βάση. Ο ενισχυμένος κώδικας περιλαμβάνει επίσης σαφή δέσμευση να καταβληθούν προσπάθειες για τη θέσπιση διαρθρωτικών δεικτών, οι οποίοι θα επιτρέπουν τη μέτρηση του συνολικού αντικτύπου του κώδικα στην παραπληροφόρηση. Ένα πρώτο αρχικό σύνολο έχει ήδη δημοσιευθεί.

• Διαρθρωτικοί δείκτες

Ο ενισχυμένος κώδικας περιλαμβάνει επίσης σαφή δέσμευση να καταβληθούν προσπάθειες για τη θέσπιση διαρθρωτικών δεικτών, οι οποίοι θα επιτρέπουν τη μέτρηση του συνολικού αντικτύπου του κώδικα στην παραπληροφόρηση. Έχει ήδη δημοσιευθεί ένα πρώτο αρχικό σύνολο διαρθρωτικών δεικτών.

• Συνεργασία κατά τη διάρκεια των εκλογών

Οι υπογράφοντες τον κώδικα δεσμεύτηκαν να συνεργάζονται και να συντονίζουν το έργο τους κατά τη διάρκεια των εκλογών, όταν η απειλή των εκστρατειών παραπληροφόρησης είναι ιδιαίτερα υψηλή. Όπως προβλέπεται στον κώδικα, οι υπογράφοντες έχουν θεσπίσει σύστημα ταχείας αντίδρασης για τη διασφάλιση ταχείας και αποτελεσματικής συνεργασίας μεταξύ πλατφορμών, οργανώσεων της κοινωνίας των πολιτών και ελεγκτών γεγονότων κατά τις εκλογικές περιόδους, το οποίο θα τεθεί σε λειτουργία για τις εκλογές του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου τον Ιούνιο του 2024.