Gedragscode betreffende desinformatie

De gedragscode, die in 2018 is vastgesteld, is in 2022 aanzienlijk versterkt, met als doel erkend te worden als gedragscode in het kader van de digitaledienstenverordening.

Op 13 februari 2025 hebben de Commissie en de Europese Raad voor digitale diensten hun goedkeuring gehecht aan de integratie van de praktijkcode betreffende desinformatie van 2022 als gedragscode betreffende desinformatie in het kader van de digitaledienstenverordening.

De weg die heeft geleid tot de praktijkcode van 2022

De ondertekenaars erkenden dat het belangrijk is de code toekomstbestendig te maken en kwamen overeen een kader voor verdere samenwerking tot stand te brengen door middel van een permanente taskforce. De code wordt ook geleverd met een versterkt monitoringkader op basis van kwalitatieve rapportage-elementen en indicatoren op dienstverleningsniveau die de doeltreffendheid van de uitvoering ervan meten. De ondertekenaars hebben een transparantiecentrum opgericht, dat het publiek een duidelijk overzicht geeft van het beleid dat zij hebben ingevoerd om hun verbintenissen na te komen, en dat regelmatig bijwerkt met de relevante gegevens.

De verbintenissen van de praktijkcode

Het herzieningsproces is in juni 2021 van start gegaan en na de ondertekening en presentatie van de herziene code op 16 juni 2022 is de nieuwe code onderdeel geworden van een breder regelgevingskader, in combinatie met de wetgeving inzake transparantie en gerichte politieke reclame en de wet inzake digitale diensten.

De versterkte praktijkcode bevat 44 verbintenissen en 128 specifieke maatregelen op de volgende gebieden.

• Demonetisering: minder financiële prikkels voor verspreiders van desinformatie

  De versterkte code moet ervoor zorgen dat verspreiders van desinformatie geen reclame-inkomsten ontvangen. De ondertekenaars verbinden zich ertoe strengere maatregelen te nemen om de plaatsing van reclame naast desinformatie en de verspreiding van reclame die desinformatie bevat, te voorkomen. De code voorziet ook in een effectievere samenwerking tussen de spelers in de reclamesector, waardoor een krachtiger gezamenlijk optreden mogelijk wordt.  

• Transparantie van politieke reclame

  De versterkte code erkent het belang van politieke reclame voor de vormgeving van het openbare leven en verplicht de ondertekenaars ertoe strengere transparantiemaatregelen in te voeren, zodat gebruikers politieke advertenties gemakkelijk kunnen herkennen door te zorgen voor efficiëntere etikettering en door de sponsor, de advertentie-uitgaven en de weergaveperiode bekend te maken. Bovendien verbinden de ondertekenaars zich ertoe efficiënte en doorzoekbare advertentiebibliotheken voor politieke reclame op te zetten.

• Waarborging van de integriteit van diensten

  De code zal de maatregelen versterken om manipulatief gedrag dat wordt gebruikt om desinformatie te verspreiden (bv. nepaccounts, door bots aangestuurde amplificatie, imitatie, kwaadwillige deepfakes) te verminderen, en zal een nauwere samenwerking tussen de ondertekenaars tot stand brengen om de uitdagingen in verband met dergelijke technieken aan te pakken. Ondertekenaars zullen overeenstemming bereiken over een dienstoverschrijdend begrip van ongeoorloofd manipulatief gedrag en ongeoorloofd manipulatieve praktijken om desinformatie te verspreiden. Zij zullen ook de lijst van tactieken, technieken en procedures (TTP's) van kwaadwillende actoren periodiek moeten herzien en een duidelijk beleid moeten voeren dat het scala aan geïdentificeerde gedragingen en praktijken bestrijkt.

• Gebruikers mondiger maken

  Gebruikers zullen beter worden beschermd tegen desinformatie door middel van verbeterde instrumenten om desinformatie te herkennen, te begrijpen en te markeren, toegang te krijgen tot gezaghebbende bronnen en door middel van initiatieven op het gebied van mediageletterdheid. De code zal er met name voor zorgen dat er veilige ontwerppraktijken worden ingevoerd om de verspreiding van desinformatie te beperken en te zorgen voor meer transparantie van hun aanbevelingssystemen, door deze aan te passen om de verspreiding van desinformatie te beperken.

• Empowerment van onderzoekers

  In de code is bepaald dat onlineplatforms beter steun verlenen aan onderzoek naar desinformatie. Onderzoekers zullen betere en bredere toegang hebben tot de gegevens van platforms. Dit betekent dat moet worden gezorgd voor geautomatiseerde toegang tot niet-persoonsgebonden, geanonimiseerde, geaggregeerde of duidelijk openbaar gemaakte gegevens, en dat moet worden gewerkt aan de invoering van een governancestructuur om de toegang tot gegevens die aanvullende controle vereisen, te vereenvoudigen.

• Empowerment van de factcheckgemeenschap

  De nieuwe code zal de dekking van factchecking in alle EU-lidstaten en -talen uitbreiden en ervoor zorgen dat platforms consequenter gebruik zullen maken van factchecking op hun diensten. Bovendien streeft de code naar billijke financiële bijdragen voor het werk van factcheckers en een betere toegang tot informatie voor factcheckers om hun dagelijkse werk te vergemakkelijken.

• Transparantiecentrum en Taskforce

  Het transparantiecentrum, dat toegankelijk is voor alle burgers, zal een gemakkelijk overzicht bieden van de uitvoering van de maatregelen van de code en zal zorgen voor transparantie en regelmatige actualiseringen van relevante gegevens. De permanente taskforce zal de code toekomstbestendig en geschikt voor het beoogde doel houden door onder meer een forum op te richten om de toezeggingen te herzien en aan te passen in het licht van technologische, maatschappelijke, markt- en wetgevingsontwikkelingen. De taskforce bestaat uit vertegenwoordigers van de ondertekenaars, de raad voor mediadiensten, het Europees Waarnemingscentrum voor digitale media (EDMO) en de Europese Dienst voor extern optreden, en wordt voorgezeten door de Commissie.

• Versterkt monitoringkader

  De code wordt geleverd met een sterk monitoringkader, met inbegrip van indicatoren voor het dienstverleningsniveau om de uitvoering van de code in de hele EU en op het niveau van de lidstaten te meten. In januari 2023 dienen de ondertekenaars bij de Commissie de eerste basisverslagen in over hun uitvoering van de code. Vervolgens brengen zeer grote onlineplatforms, zoals gedefinieerd in de digitaledienstenverordening, na zes maanden opnieuw verslag uit, terwijl andere ondertekenaars jaarlijks verslag uitbrengen. De versterkte code bevat ook een duidelijke toezegging om te werken aan de vaststelling van structurele indicatoren, zodat het algemene effect van de code op desinformatie kan worden gemeten. Een eerste eerste set is al gepubliceerd.

• Structurele indicatoren

De versterkte code bevat ook een duidelijke toezegging om te werken aan de vaststelling van structurele indicatoren, zodat het algemene effect van de code op desinformatie kan worden gemeten. Een eerste reeks structurele indicatoren is reeds gepubliceerd.

• Samenwerking tijdens verkiezingen

De ondertekenaars van de code hebben zich ertoe verbonden samen te werken en hun werkzaamheden tijdens verkiezingen te coördineren, wanneer de dreiging van desinformatiecampagnes bijzonder groot is. Zoals bepaald in de code hebben de ondertekenaars een systeem voor snelle respons opgezet om te zorgen voor snelle en doeltreffende samenwerking tussen platforms, maatschappelijke organisaties en factcheckers tijdens verkiezingsperioden, dat operationeel is voor de verkiezingen voor het Europees Parlement van juni 2024.