Ψηφιοποίηση του γεωργικού τομέα της ΕΕ

Οι πολιτικές κατευθυντήριες γραμμές της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την περίοδο 2024-2029.pdf τονίζουν αυτό το δυναμικό δίνοντας προτεραιότητα στη στήριξη ολόκληρης της αξιακής αλυσίδας τροφίμων μέσω επενδύσεων και καινοτομίας σε γεωργικές εκμεταλλεύσεις, συνεταιρισμούς, επιχειρήσεις γεωργικών προϊόντων διατροφής και ΜΜΕ.

Πώς η ψηφιοποίηση μετασχηματίζει τον γεωργικό τομέα;

Οι ψηφιακές τεχνολογίες στη γεωργία μπορούν να αυξήσουν τις επιδόσεις των γεωργικών εκμεταλλεύσεων ενισχύοντας τη βιωσιμότητα, την παραγωγικότητα και την ανθεκτικότητα, ιδίως μέσω των τεχνολογιών του διαδικτύου των πραγμάτων (IoT), των αισθητήρων, της ανάλυσης δεδομένων (π.χ. με βάση την τεχνητή νοημοσύνη) και των συστημάτων υποστήριξης αποφάσεων, με αποτέλεσμα πιο εξατομικευμένες και ακριβείς γεωργικές δραστηριότητες.

Υπάρχει ιστορικό επιδόσεων όσον αφορά τις ευρωπαϊκές προσπάθειες για την προώθηση της ενσωμάτωσης των ψηφιακών τεχνολογιών στον ευρωπαϊκό γεωργικό τομέα. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει στηρίξει διάφορα έργα έρευνας και καινοτομίας (R&I) (π.χ. ATLAS, DEMETER),καθώς και δράσεις ανάπτυξης, όπως ο κοινός ευρωπαϊκός χώρος γεωργικών δεδομένων, που διαμορφώνουν την ψηφιοποίηση στη γεωργία της ΕΕ. 

Η γεωργική αξιακή αλυσίδα περιλαμβάνει κατασκευαστές, παρόχους αγροχημικών προϊόντων, μεταποιητές τροφίμων, εμπόρους λιανικής πώλησης και καταναλωτές. Μέσω της ψηφιοποίησης, τα ενδιαφερόμενα μέρη επωφελούνται από μεγαλύτερη διαφάνεια και εξορθολογισμένες διαδικασίες κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας, με καλύτερη επικοινωνία, αυτοματοποιημένη μεταφορά δεδομένων και τεχνολογίες όπως η αλυσίδα συστοιχιών (blockchain), που επιτρέπουν την παρακολούθηση των προϊόντων. Επιπλέον, οι ψηφιακές τεχνολογίες μπορούν να αυξήσουν την αποδοτικότητα και τη σχέση κόστους-αποτελεσματικότητας σε όλα τα στάδια της αξιακής αλυσίδας, μειώνοντας τις εισροές (όπως η ενέργεια) και τις εκπομπές.

Οι καινοτόμες ΜΜΕ και οι νεοφυείς επιχειρήσεις μπορούν να αναδυθούν και να ευδοκιμήσουν, παρέχοντας νέες λύσεις, ιδέες και προοπτικές σχετικά με το αγροδιατροφικό οικοσύστημα και τις προκλήσεις του.

Παρά τα πολλά οφέλη, η ψηφιοποίηση μπορεί επίσης να δημιουργήσει ψηφιακό χάσμα, όπως μεταξύ γεωργών με πρόσβαση σε τεχνολογίες αιχμής και γεωργών χωρίς πρόσβαση. Οι διαφορές αυτές μπορούν να επηρεαστούν από τον απομακρυσμένο χαρακτήρα, τον κύκλο εργασιών των εκμεταλλεύσεων, τις δεξιότητες και την ηλικία των γεωργών.

Γιατί είναι σημαντικά τα δεδομένα στη γεωργία;

Η αυξημένη χρήση ψηφιακών εφαρμογών στη γεωργία οδηγεί σε μεγαλύτερο όγκο δεδομένων, τα οποία είναι πολύ συγκεκριμένα και ποικίλα. Η συλλογή γεωργικών δεδομένων περιλαμβάνει δεδομένα για τη γη, τις καλλιέργειες, το ζωικό κεφάλαιο, τα γεωπονικά δεδομένα, τα κλιματικά δεδομένα, τα δεδομένα μηχανών, τα οικονομικά δεδομένα και τα δεδομένα συμμόρφωσης. Ορισμένα δεδομένα μπορεί να θεωρούνται προσωπικά ή ευαίσθητα από τους γεωργούς, όπως δεδομένα σχετικά με τις διαδρομές των ελκυστήρων ή παράγοντες που οδηγούν σε επιτυχή παραγωγή. Άλλα στοιχεία θα μπορούσαν να θεωρηθούν εμπιστευτικά από τις γεωργικές επιχειρήσεις. Τα γεωργικά δεδομένα, ιδίως εάν είναι διαθέσιμα σε πολλές γεωργικές εκμεταλλεύσεις, είναι οικονομικά σημαντικά όχι μόνο για τους γεωργούς αλλά και για ολόκληρη την αξιακή αλυσίδα, π.χ. για την πρόβλεψη της αγοράς, την ανάπτυξη προϊόντων και την ασφάλιση. Οι γεωργοί ανησυχούν ότι τα δεδομένα τους ενδέχεται να χρησιμοποιηθούν από τρίτους χωρίς τη συγκατάθεση ή τη γνώση τους. Η προστασία των εμπορικών απορρήτων είναι απαραίτητη.

Ως εκ τούτου, είναι ζωτικής σημασίας να διασφαλιστούν διασφαλίσεις για την κοινοχρησία δεδομένων, την κυριαρχία των δεδομένων και την ασφάλεια των δεδομένων, ώστε να οικοδομηθεί εμπιστοσύνη και να μην τεθεί σε κίνδυνο η περαιτέρω ανάπτυξη και αποδοχή της έξυπνης γεωργίας.

Για να διευκολυνθεί η δίκαιη ανταλλαγή δεδομένων σε όλους τους τομείς, η ΕΕ εξέδωσε την πράξη για τα δεδομένα,η οποία θα τεθεί σε ισχύ το 2025. Οκώδικας δεοντολογίας της ΕΕ.pdf σχετικά με την κοινοχρησία γεωργικών δεδομένων, ο οποίος συστάθηκε από ομάδα ενώσεων από την αγροδιατροφική αλυσίδα της ΕΕ, παρέχει καθοδήγηση σχετικά με τη χρήση γεωργικών δεδομένων, ιδίως όσον αφορά τα δικαιώματα πρόσβασης σε αυτά και χρήσης τους.

Στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής στρατηγικής για τα δεδομένα,η Επιτροπή ανακοίνωσε τον κοινό ευρωπαϊκό χώρο γεωργικών δεδομένων (CEADS) για τη διευκόλυνση της αξιόπιστης ανταλλαγής γεωργικών δεδομένων μεταξύ ιδιωτικών ενδιαφερόμενων μερών (π.χ. γεωργών, εταιρειών μηχανημάτων, παρόχων υπηρεσιών δεδομένων) και δημόσιων αρχών. Η υλοποίηση ακολουθεί σταδιακή προσέγγιση, αρχής γενομένης από την προπαρασκευαστική δράση «AgridataSpace»,ακολουθούμενη από δράση εγκατάστασης, οι οποίες χρηματοδοτούνται αμφότερες στο πλαίσιο του προγράμματος «Ψηφιακή Ευρώπη». 

Συνολικά, αρκετές πολιτικές και νομοθεσία της ΕΕ πλαισιώνουν τη χρήση και την περαιτέρω χρήση δεδομένων που αφορούν τον γεωργικό τομέα.

 

Πώς μπορούμε να ενισχύσουμε την ψηφιακή καινοτομία στη γεωργία στην Ευρωπαϊκή Ένωση;

 

Αρκετά προγράμματα της ΕΕ συμβάλλουν στην ενίσχυση της υιοθέτησης καινοτόμων ψηφιακών τεχνολογιών στον αγροδιατροφικό τομέα. Η στρατηγική προσέγγιση του προγραμματισμού αποτελεί πλεονέκτημα. Το ανωτέρω διάγραμμα δείχνει τον τρόπο με τον οποίο προωθείται αυτή η φιλοδοξία σε επίπεδο ΕΕ: Οι δράσεις στον τομέα της έρευνας και της καινοτομίας (R&I) συμπληρώνονται από δράσεις ανάπτυξης για τη διασφάλιση της κλιμάκωσης των καινοτόμων λύσεων που τις φέρνουν στην αγορά και στους τελικούς χρήστες αντίστοιχα. Στις βασικές δράσεις που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ περιλαμβάνονται, στον τομέα της έρευνας και καινοτομίας,ορισμέναέργα του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».pdf, η σύμπραξη του προγράμματος «Ορίζων Ευρώπη».pdf Γεωργία δεδομένων και οι ευρωπαϊκές εγκαταστάσεις δοκιμών και πειραματισμού (TEF) για την ΤΝ στον αγροδιατροφικότομέα.pdf,οι ευρωπαϊκοί κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας,  καθώς και στον τομέα της ανάπτυξης του κοινού ευρωπαϊκού χώρου γεωργικών δεδομένων. Άλλα συμπληρωματικά προγράμματα και πολιτικές παρέχουν, π.χ. στήριξη για την ανάπτυξη ικανοτήτων των τελικών χρηστών, π.χ. στους γεωργούς στο πλαίσιο της κοινής γεωργικής πολιτικής.

Οφέλη και προκλήσεις των ψηφιακών τεχνολογιών και των τεχνολογιών δεδομένων στη γεωργία

Η χρήση ψηφιακών τεχνολογιών στη γεωργία μπορεί να αποφέρει διάφορα οφέλη:

• Βελτιστοποίηση της παραγωγής: Η ψηφιοποίηση μπορεί να στηρίξει τους γεωργούς στη λήψη καλύτερων αποφάσεων, στη βελτιστοποίηση των δραστηριοτήτων και στην αύξηση της παραγωγικότητας, με αποτέλεσμα υψηλότερα κέρδη και έναν πιο βιώσιμο γεωργικό τομέα. Οι τεχνολογίες γεωργίας ακριβείας μειώνουν τις εισροές και το κόστος παραγωγής και το περιβαλλοντικό αποτύπωμα των γεωργικών δραστηριοτήτων, βελτιστοποιώντας τη χρήση των πόρων και μειώνοντας τα απόβλητα.

• Ενισχυμένη καλή μεταχείριση των ζώων: Οι ψηφιακές εφαρμογές μπορούν να αυξήσουν την καλή μεταχείριση των ζώων, π.χ. μέσω της παρακολούθησης των υγειονομικών συνθηκών (βλέπε γράφημα 1).

• Αυξημένες συνθήκες εργασίας: Η αυτοματοποίηση και η βελτιστοποίηση μέσω ψηφιακών τεχνολογιών, συμπεριλαμβανομένης της ρομποτικής, μειώνουν τον σωματικό και πνευματικό φόρτο εργασίας των γεωργών, με αποτέλεσμα τη βελτίωση των συνθηκών εργασίας.

• Αυξημένη διαφάνεια: Ειδικές ψηφιακές τεχνολογίες, όπως η αλυσίδα συστοιχιών (blockchain), βελτιώνουν την ιχνηλασιμότητα και τη διαφάνεια των γεωργικών προϊόντων στην αξιακή αλυσίδα, επιτρέποντας στους καταναλωτές να κάνουν πιο συνειδητές επιλογές. 

• Αύξηση της ανταγωνιστικότητας: Η ψηφιοποίηση βοηθά τον ευρωπαϊκό γεωργικό τομέα να παραμείνει ανταγωνιστικός σε παγκόσμιο επίπεδο, παρέχοντας καινοτόμες λύσεις και δημιουργώντας νέες επιχειρηματικές ευκαιρίες για όλους τους παράγοντες κατά μήκος της αξιακής αλυσίδας.

Παρά τα οφέλη, εξακολουθούν να υπάρχουν προκλήσεις:

• Έλλειψη ευαισθητοποίησης και δεξιοτήτων: Πολλοί γεωργοί ενδέχεται να μην γνωρίζουν τα δυνητικά οφέλη της ψηφιοποίησης και ενδέχεται να μην διαθέτουν τις απαραίτητες δεξιότητες και πόρους για τη χρήση νέων τεχνολογιών. 

• Ψηφιακό χάσμα: Πολλές αγροτικές περιοχές εξακολουθούν να μην έχουν αξιόπιστη και οικονομικά προσιτή πρόσβαση στο διαδίκτυο, γεγονός που εμποδίζει την υιοθέτηση ψηφιακών τεχνολογιών, η οποία αποτελεί βασικό παράγοντα που προκαλεί «ψηφιακό χάσμα» μεταξύ των γεωργών.

• Έλλειψη σχέσης κόστους-αποτελεσματικότητας: Το κόστος εφαρμογής ορισμένων ψηφιακών τεχνολογιών ενδέχεται να είναι υψηλότερο από τα δυνητικά οφέλη, ιδίως για τους γεωργούς μικρής κλίμακας. 

• Ανάγκη εμπιστοσύνης στην κοινοχρησία δεδομένων: Οι ανησυχίες σχετικά με την προστασία των δεδομένων και την ιδιοκτησία μεταξύ των γεωργών μπορούν να παρεμποδίσουν την ανταλλαγή δεδομένων μεταξύ των διαφόρων παραγόντων του γεωργικού τομέα.

• Έλλειψη διαλειτουργικότητας: Έλλειψη διαλειτουργικότητας μεταξύ διαφορετικών συστημάτων, καθώς πολλές ψηφιακές εφαρμογές ή μηχανές από διαφορετικά εμπορικά σήματα ενδέχεται να μην είναι συμβατές, γεγονός που καθιστά δύσκολη την ανταλλαγή δεδομένων και την ενσωμάτωση δεδομένων.

Για να διασφαλιστεί ότι η ψηφιοποίηση είναι συμπεριληπτική και προσβάσιμη για όλους, οι υπεύθυνοι χάραξης πολιτικής, οι ηγέτες της βιομηχανίας και οι πάροχοι τεχνολογίας πρέπει να συνεργαστούν για να προωθήσουν με διαφάνεια τα οφέλη της ψηφιοποίησης και να στηρίξουν τους γεωργούς με κατάρτιση, πόρους και κίνητρα για την υιοθέτηση νέων τεχνολογιών. Με τον τρόπο αυτό, ο ευρωπαϊκός γεωργικός τομέας μπορεί να μεγιστοποιήσει τα οφέλη της ψηφιακής εποχής, βελτιώνοντας τη βιωσιμότητα και την κερδοφορία, αντιμετωπίζοντας παράλληλα πιεστικά ζητήματα όπως η επισιτιστική ασφάλεια και η κλιματική αλλαγή.