Κβαντική

 Τα επόμενα χρόνια, οι κβαντικές τεχνολογίες θα επιτρέψουν να γίνουν πράγματα που απλά δεν μπορούν να γίνουν σήμερα. Με την κβαντική τεχνολογία, θα είμαστε σε θέση να κοιτάξουμε πολύ κάτω από το έδαφος ή κάτω από τη θάλασσα και να εκτελέσουμε πολύπλοκες υπολογιστικές εργασίες, όπως η μοντελοποίηση βιομοριακών και χημικών αντιδράσεων, που οι πιο ισχυροί υπερυπολογιστές δεν μπορούν επί του παρόντος να διαχειριστούν. Το Quantum θα μας βοηθήσει να στείλουμε ευαίσθητες πληροφορίες με ασφάλεια οπουδήποτε και να διαγνώσουμε ασθένειες πιο γρήγορα και με ακρίβεια κοιτάζοντας μέσα στα κύτταρα.

Κατά την πρώτη κβαντική επανάσταση στις αρχές του εικοστού αιώνα, οι επιστήμονες έμαθαν να κατανοούν και να εφαρμόζουν τις ιδιότητες της κβαντικής μηχανικής —τις αλληλεπιδράσεις μορίων, ατόμων και ακόμη μικρότερων σωματιδίων, όπως τα φωτόνια και τα ηλεκτρόνια. Αυτό τους επέτρεψε τελικά να δημιουργήσουν τρανζίστορ, λέιζερ και μικροεπεξεργαστές: θεμελιώδεις τεχνολογίες για υπολογιστές, τηλεπικοινωνίες, δορυφορική πλοήγηση, έξυπνα τηλέφωνα, σύγχρονα ιατρικά διαγνωστικά και πολλά άλλα.

Τώρα, η δεύτερη κβαντική επανάσταση βρίσκεται σε εξέλιξη. Οι ερευνητές μπορούν να ανιχνεύσουν και να χειριστούν μεμονωμένα σωματίδια και τις φυσικές τους ιδιότητες και αλληλεπιδράσεις και να δημιουργήσουν νέες τεχνολογίες και συστήματα που χρησιμοποιούν τις ιδιότητες της υποκείμενης κβαντικής μηχανικής. Οι εξελίξεις αυτές έχουν οδηγήσει σε σημαντικές τεχνικές προόδους σε πολλούς διαφορετικούς τομείς, όπως η κβαντική υπολογιστική, οι αισθητήρες, οι προσομοιώσεις, η κρυπτογραφία και οι τηλεπικοινωνίες. 

Μια ολόκληρη γενιά νέων τεχνολογιών με δυναμικό εκτεταμένου οικονομικού και κοινωνικού αντικτύπου αρχίζει να αναδύεται στους κύριους τομείς κβαντικών εφαρμογών: κβαντική υπολογιστική και προσομοίωση, κβαντική επικοινωνία και κβαντική ανίχνευση και μετρολογία. Ορισμένα βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη, ενώ πολλά άλλα θα αναπτυχθούν τα επόμενα χρόνια. Το δυναμικό της κβαντικής είναι τεράστιο και όλες οι μεγάλες περιοχές του κόσμου επενδύουν σε μεγάλο βαθμό σε αυτόν τον εξαιρετικά στρατηγικό τομέα. 

Ως εκ τούτου, η Επιτροπή ενέκρινε μια κβαντική στρατηγική με στόχο τη διασφάλιση της τεχνολογικής υπεροχής της ΕΕ.   

Η στρατηγική, που εγκρίθηκε τον Ιούλιο του 2025, αξιοποιεί τα υφιστάμενα πλεονεκτήματα της Ευρώπης: έρευνα παγκόσμιας κλάσης, επιστημονική αριστεία, δυναμική βάση νεοφυών επιχειρήσεων και ισχυρή δομή δημόσιων επενδύσεων, και επικεντρώνεται σε πέντε τομείς δράσης:

• Τομέας 1 Έρευνα και καινοτομία: Εδραίωση της αριστείας σε ολόκληρη την Ευρώπη στην κβαντική επιστήμη και τον βιομηχανικό μετασχηματισμό της.
• Τομέας 2 Κβαντικές υποδομές: Ανάπτυξη κλιμακούμενων, συντονισμένων κόμβων υποδομών για τη στήριξη της παραγωγής, του σχεδιασμού και της ανάπτυξης εφαρμογών.
• Τομέας 3 Ενίσχυση του κβαντικού οικοσυστήματος της ΕΕ: Διασφάλιση των αλυσίδων εφοδιασμού και της εκβιομηχάνισης των κβαντικών τεχνολογιών μέσω επενδύσεων σε νεοφυείς και επεκτεινόμενες επιχειρήσεις.
• Τομέας 4 Διαστημικές και Κβαντικές Τεχνολογίες Διπλής Χρήσης (Ασφάλεια και Άμυνα): Ενσωμάτωση ασφαλών, κυρίαρχων κβαντικών ικανοτήτων στις στρατηγικές της Ευρώπης για το διάστημα, την ασφάλεια και την άμυνα.
• Τομέας 5 Κβαντικές δεξιότητες: Οικοδόμηση ενός ποικιλόμορφου εργατικού δυναμικού παγκόσμιας κλάσης μέσω συντονισμένης εκπαίδευσης, κατάρτισης και κινητικότητας ταλέντων σε ολόκληρη την ΕΕ.

Η πρόσκληση υποβολής στοιχείων είναι πλέον ανοικτή για τη διαμόρφωση της μελλοντικής Κβαντικής Πράξης της ΕΕ, η οποία έχει προγραμματιστεί να εγκριθεί το 2026. Η παρούσα πράξη έχει τρεις κύριους στόχους:

1. Ενίσχυση της έρευνας και της καινοτομίας
2. Αύξηση της βιομηχανικής ικανότητας, συμπεριλαμβανομένων πιλοτικών γραμμών και εγκατάστασης σχεδιασμού
3. Ενίσχυση της ανθεκτικότητας και της διακυβέρνησης της αλυσίδας εφοδιασμού.

Θα βασιστεί στη στρατηγική «Κβαντική Ευρώπη» και θα συμπληρώσει την πράξη για τα μικροκυκλώματα, την κοινή επιχείρηση EuroHPC και την IRIS2.

Η Ευρώπη έχει μακρά παράδοση αριστείας στην κβαντική έρευνα. Είναι πλέον ζωτικής σημασίας να αναπτυχθεί μια σταθερή βιομηχανική βάση που θα βασίζεται σε αυτή την παράδοση. Χωρίς συντονισμένες προσπάθειες έρευνας και χρηματοδότησης σε ευρωπαϊκό επίπεδο, η Ευρώπη θα κινδύνευε να μείνει πίσω από τους παγκόσμιους ανταγωνιστές της.

Για την αντιμετώπιση αυτής της πρόκλησης, η εμβληματική πρωτοβουλία για τις κβαντικές τεχνολογίες ξεκίνησε το 2018. Πρόκειται για μια μεγάλης κλίμακας, μακροπρόθεσμη ερευνητική πρωτοβουλία με προϋπολογισμό 1 δισ. ευρώ χρηματοδοτούμενη από την ΕΕ, η οποία φέρνει σε επαφή ερευνητικά ιδρύματα, τη βιομηχανία και δημόσιους χρηματοδότες, εδραιώνοντας και διευρύνοντας την ευρωπαϊκή επιστημονική υπεροχή και αριστεία στον τομέα αυτό.

Στο πλαίσιο της κοινής επιχείρησης για την ευρωπαϊκή υπολογιστική υψηλών επιδόσεων (ΚΕ EuroHPC), η Επιτροπή σχεδιάζει τώρα να κατασκευάσει πιλοτικούς κβαντικούς υπολογιστές αιχμής. Οι υπολογιστές αυτοί θα λειτουργούν ως επιταχυντές διασυνδεδεμένοι με τους υπερυπολογιστές της κοινής επιχείρησης , σχηματίζοντας «υβριδικές» μηχανές που συνδυάζουν τις καλύτερες τεχνολογίες κβαντικής και κλασικής υπολογιστικής.

Τον Οκτώβριο του 2022 η ΚΕ EuroHPC ανακοίνωσε την επιλογή έξι εγκαταστάσεων σε ολόκληρη την ΕΕ για τη φιλοξενία των πρώτων ευρωπαϊκών κβαντικών υπολογιστών, οι οποίοι θα ενσωματωθούν στους υπερυπολογιστές της EuroHPC. Αυτοί οι νεοαποκτηθέντες κβαντικοί υπολογιστές θα βασίζονται σε αμιγώς υπερσύγχρονη ευρωπαϊκή τεχνολογία και θα βρίσκονται σε τοποθεσίες στην Τσεχία, τη Γερμανία, την Ισπανία, τη Γαλλία, την Ιταλία και την Πολωνία. Η επένδυση ανέρχεται συνολικά σε 100 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων το 50 % προέρχεται από την ΕΕ και το 50 % από 17 χώρες που συμμετέχουν στην κοινή επιχείρηση EuroHPC.

Αυτό θα είναι το πρώτο βήμα προς την ανάπτυξη μιας ευρωπαϊκής υποδομής κβαντικής υπολογιστικής, η οποία θα είναι προσβάσιμη στους Ευρωπαίους χρήστες από την επιστήμη και τη βιομηχανία μέσω του υπολογιστικού νέφους σε μη εμπορική βάση. Η υποδομή αυτή θα είναι αφιερωμένη στην επιτάχυνση της δημιουργίας νέων γνώσεων και λύσεων στις παγκόσμιες κοινωνικές προκλήσεις. Χάρη στην τεράστια υπολογιστική του ικανότητα, θα αντιμετωπίσει πολύπλοκα προβλήματα προσομοίωσης και βελτιστοποίησης, ειδικά στην ανάπτυξη υλικών, την ανακάλυψη φαρμάκων, την πρόγνωση καιρού, τις μεταφορές και άλλα πραγματικά προβλήματα μεγάλης σημασίας για τη βιομηχανία και την κοινωνία. 

Ο πρώτος κβαντικός υπολογιστής που απέκτησε η EuroHPC εγκαινιάστηκε στο Πόζναν (Πολωνία) τον Ιούνιο του 2025. Τον Σεπτέμβριο του 2025, η EuroHPC εγκαινίασε τον δεύτερο κβαντικό υπολογιστή της «VLQ», στην Οστράβα της Τσεχίας. Το ορόσημο αυτό αποτελεί σημαντικό βήμα προόδου για την ανάπτυξη μιας υπερσύγχρονης ευρωπαϊκής υποδομής κβαντικής υπολογιστικής.

Από τον Ιούνιο του 2019, και τα 27 κράτη μέλη της ΕΕ έχουν υπογράψει τη δήλωση EuroQCI, συμφωνώντας να συνεργαστούν, με την Επιτροπή και με την υποστήριξη του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Διαστήματος, για την ανάπτυξη μιας υποδομής κβαντικής επικοινωνίας που θα καλύπτει ολόκληρη την ΕΕ (EuroQCI). 

Μάθετε περισσότερα για το EuroQCI

Σε πολλά πεδία, οι κβαντικοί αισθητήρες είναι ήδη σε θέση να προσφέρουν πολύ βελτιωμένη απόδοση και ακρίβεια σε σύγκριση με τα κλασικά τους ισοδύναμα. Η Επιτροπή επενδύει σε πανευρωπαϊκές υποδομές κβαντικής ανίχνευσης που θα συνδέουν τους εν λόγω αισθητήρες και θα αξιοποιούν τις δυνατότητές τους, συμπεριλαμβανομένου ενός δικτύου κβαντικών βαρυμέτρων, σταθερών και τοποθετημένων σε κινούμενους φορείς, όπως μη επανδρωμένα αεροσκάφη ή πλοία, που θα παρακολουθούν τους υπόγειους και υποβρύχιους πόρους και την ηφαιστειακή δραστηριότητα, θα εκτελούν καθήκοντα γεωσκόπησης και άλλα. Το δίκτυο αυτό θα συνδεθεί με μια προγραμματισμένη ευρωπαϊκή υποδομή διαστημικής βαρυμετρίας, η οποία θα καταστήσει δυνατή την πραγματοποίηση ακόμη ακριβέστερων μετρήσεων με την υποστήριξη διαστημικών τεχνολογιών.