Dowiedz się, jak uzyskać dostęp do otwartych danych, w tym zbiorów danych o wysokiej wartości (tj. danych, które po ponownym wykorzystaniu mogą przynieść istotne korzyści społeczne i gospodarcze).
Organy sektora publicznego wytwarzają, gromadzą i płacą za ogromne ilości danych, znanych jako informacje sektora publicznego lub dane rządowe. Przykłady obejmują informacje geograficzne, statystyki, dane pogodowe, dane z projektów badawczych finansowanych ze środków publicznych oraz zdigitalizowane książki z bibliotek. „Otwarte” dane publiczne odnoszą się do informacji sektora publicznego, które mogą być łatwo i powszechnie dostępne i ponownie wykorzystywane, najlepiej na warunkach nieograniczających.
Aby dane były rzeczywiście otwarte, musi im towarzyszyć licencja, która umożliwia dostęp do danych, ich wykorzystywanie i udostępnianie do celów komercyjnych i niekomercyjnych.
Dyrektywa w sprawie otwartych danych ustanawia ramy prawne otwartych danych w oparciu o kluczowe zasady przejrzystości i uczciwej konkurencji. Ponadto wprowadzono w nim pojęcie zbiorów danych o wysokiej wartości, zdefiniowanych jako dane, które po ponownym wykorzystaniu wiążą się z istotnymi korzyściami dla społeczeństwa i gospodarki. Komisja przyjęła rozporządzenie wykonawcze ustanawiające wykaz konkretnych zbiorów danych o wysokiej wartości w granicach sześciu kategorii określonych w dyrektywie (geoprzestrzenne, obserwacje Ziemi i środowisko, meteorologiczne, statystyczne, dotyczące własności przedsiębiorstw i przedsiębiorstw oraz mobilności) oraz ustalenia dotyczące ich publikacji przez państwa członkowskie. Te zbiory danych podlegają ambitniejszemu zestawowi przepisów (zob. „Jakie są moje prawa?”), aby znacznie zmniejszyć bariery wejścia na europejski rynek oparty na danych i zwiększyć liczbę ponownie wykorzystywanych zbiorów danych.
W niniejszym przewodniku przedstawiono praktyczne kroki w celu uzyskania otwartych danych i zbiorów danych o wysokiej wartości.
Jak uzyskać dostęp do otwartych danych i zbiorów danych o wysokiej wartości?
Oficjalny portal danych europejskich
Najbardziej rozbudowanym źródłem dostępu do otwartych danych jest oficjalny portal danych europejskich (data.europa.eu). Portal ten zawiera ponad 1,8 mln zbiorów danych z instytucji i agencji UE, a także z państw członkowskich.
Zbiory danych można łatwo zidentyfikować za pomocą szybkiego wyszukiwania, a wyniki można pobrać w różnych formatach. Bardziej zaawansowane wyszukiwanie można przeprowadzić za pomocą języka zapytań SPARQL.
Zbiory danych o wysokiej wartości były dostępne na specjalnej stronie europejskiego portalu danych po wejściu w życie aktu wykonawczego w sprawie zbiorów danych o wysokiej wartości w czerwcu 2024 r.
Na portalu znajduje się również Akademia, która zawiera wiele materiałów szkoleniowych na temat ponownego wykorzystywania otwartych danych, a także różne prace badawcze i sprawozdania, w tym przypadki użycia zarówno od wydawców, jak i podmiotów ponownie wykorzystujących otwarte dane z całego świata.
Zakres, w jakim zbiory danych są dostępne za pośrednictwem portalu, zależy od zakresu, w jakim zostały one udostępnione przez organy publiczne. Ponadto ich znajdowalność zależy od sposobu, w jaki metadane zostały wygenerowane. W związku z tym dostęp do wszystkich otwartych danych za pośrednictwem portalu może nie być możliwy. W takim przypadku zob. krok 2 poniżej. Jeśli nadal nie masz dostępu do zbiorów danych, które powinny być dostępne jako otwarte dane, sprawdź sekcję „Jakie są moje prawa?”.
Krajowe i tematyczne portale otwartych danych
Oprócz oficjalnego portalu danych europejskich otwarte dane – w tym zbiory danych o wysokiej wartości – mogą być dostępne za pośrednictwem krajowych portali międzysektorowych utworzonych centralnie w celu udostępniania danych od organów publicznych w całym kraju lub za pośrednictwem krajowych portali sektorowych. Na przykład niektóre państwa członkowskie nie udostępniły swoich danych dotyczących zarejestrowanych przedsiębiorstw na stronie data.europa.eu. Dane te mogą być jednak dostępne w krajowych rejestrach przedsiębiorstw, z których wszystkie są wzajemnie połączone i można je przeszukiwać za pośrednictwem europejskiego portalu „e-Sprawiedliwość”. Inne przykłady wąsko ukierunkowanych portali danych obejmują portale zawierające dane dotyczące konkretnych regionów lub tematów, takich jak transport, środowisko lub zdrowie.
Zgodnie z dyrektywą INSPIRE państwa członkowskie oraz Islandia, Liechtenstein, Norwegia i Szwajcaria stosują wspólnie uzgodniony format do gromadzenia szerokiego zakresu danych dotyczących otaczającego nas świata, takich jak mapy, użytkowanie gruntów lub sieci transportowe. Geoportal INSPIRE jest ogólnoeuropejskim punktem dostępu do danych dostarczanych za pośrednictwem geoportali krajowych. Dane są również dostępne za pośrednictwem strony data.europa.eu.
Jakie są moje prawa?
W przypadku gdy informacje sektora publicznego objęte zakresem stosowania dyrektywy nie są proaktywnie publikowane jako otwarte dane, należy je nadal udostępniać do ponownego wykorzystywania, w miarę możliwości w formacie elektronicznym, na wniosek złożony przez podmiot ponownie wykorzystujący dane. Organy publiczne (z wyjątkiem przedsiębiorstw publicznych, placówek edukacyjnych, organizacji prowadzących badania naukowe i organizacji finansujących badania naukowe) muszą odpowiedzieć na wniosek w rozsądnym terminie.
Organy sektora publicznego nie są zobowiązane do przedstawienia wyciągu z dokumentu ani do zmiany formatu wymaganych informacji, jeżeli wiąże się to z nieproporcjonalnym wysiłkiem (pod względem wielkości i budżetu operacyjnego organu sektora publicznego), wykraczającym poza prostą operację.
W przypadku odrzucenia wniosku organ sektora publicznego musi wyjaśnić i uzasadnić swoją decyzję na podstawie prawa unijnego lub krajowego. Decyzja musi odnosić się do środków odwoławczych (w tym możliwości odwołania się przez bezstronny organ odwoławczy dysponujący odpowiednią wiedzą fachową). Jeżeli wnioskodawca chce zakwestionować decyzję (np. ze względu na fakt, że dane powinny zostać udostępnione jako otwarte dane), informacje na temat tego, jak to zrobić w praktyce, powinien dostarczyć organ sektora publicznego, do którego zwrócono się o udostępnienie danych. Niektóre państwa członkowskie powołały wyspecjalizowany organ do celów rozpatrywania skarg w kontekście ponownego wykorzystywania, ale nie jest to wymagane na mocy dyrektywy.
Dokumenty powinny być udostępniane nieodpłatnie. Jeżeli jednak organy sektora publicznego przeprowadzają szczególnie szeroko zakrojone wyszukiwanie żądanych informacji lub wiążą się z kosztownymi zmianami formatu żądanych informacji, mogą naliczać koszty krańcowe. W wyjątkowych przypadkach, gdy organ publiczny jest finansowany głównie z dochodów z danych, może on obciążyć go całością poniesionych kosztów.
Warunki ponownego użycia powinny być niedyskryminujące dla porównywalnych kategorii ponownego użycia. Nie wyklucza to na przykład, że koszt uzyskania zbioru danych do użytku komercyjnego jest inny niż w przypadku użytku niekomercyjnego.
Zbiory danych o wysokiej wartości podlegają dodatkowemu zestawowi przepisów. Od dnia 9 czerwca 2024 r. muszą być one udostępniane do ponownego użycia:
-
nieodpłatnie;
-
na warunkach licencji Creative Commons BY 4.0 lub innej równoważnej lub mniej restrykcyjnej licencji otwartej;
-
w uznanym otwartym formacie nadającym się do odczytu maszynowego;
-
poprzez interfejsy programowania aplikacji (API) i pobieranie zbiorcze;
-
w ich najbardziej aktualnej wersji.
Państwa członkowskie muszą zapewnić, aby powiązane metadane wyraźnie identyfikowały zbiory danych o wysokiej wartości jako takie, aby umożliwić ich odnalezienie.
W jaki sposób mogę uzyskać dostęp do danych sektora publicznego, których nie można udostępnić publicznie?
Chociaż nie są to dane otwarte, europejski rejestr danych chronionych będących w posiadaniu sektora publicznego (ERPD) znajduje się na oficjalnym portalu danych europejskich. W tym miejscu można znaleźć informacje na temat danych, które są w posiadaniu organów publicznych w państwach członkowskich, ale których nie można udostępnić na podstawie ogólnych zasad dotyczących otwartych danych („dane chronione”). Rozdział II aktu w sprawie zarządzania danymi przewiduje ponowne wykorzystywanie takich danych, które mogą obejmować dane osobowe lub poufne dane handlowe, z zastrzeżeniem szczególnych warunków. Z takich danych można wydobyć bogactwo wiedzy bez uszczerbku dla ich chronionego charakteru, a akt w sprawie zarządzania danymi przewiduje zasady i zabezpieczenia ułatwiające takie ponowne wykorzystywanie, gdy tylko jest to prawnie możliwe.