Finansowanie UE na rzecz cyfryzacji i ekologizacji systemu energetycznego

Unia Europejska odgrywa wiodącą rolę w przyspieszaniu cyfrowej i ekologicznej transformacji sektora energetycznego za pośrednictwem różnych programów finansowania wspierających badania naukowe i innowacje, wdrażanie i poprawę infrastruktury transgranicznej. Inicjatywy te mają kluczowe znaczenie dla włączenia postępu cyfrowego do sektora energetycznego.

Rysunek 1: Programy UE wspierające transformację cyfrową systemu energetycznego. © Komisja Europejska

Wypełnienie luki między badaniami nad technologiami cyfrowymi a wprowadzaniem ich na rynek w ramach programu DIGITAL

Program „Cyfrowa Europa” (DIGITAL) ma na celu wypełnienie luki między badaniami nad technologiami cyfrowymi a wprowadzaniem ich na rynek, ze szczególnym uwzględnieniem korzyści dla europejskich obywateli i przedsiębiorstw, w szczególności MŚP. Inwestycje w ramach programu „Cyfrowa Europa” są zgodne z dwojakimi celami UE, jakimi są promowanie transformacji ekologicznej i cyfrowej przy jednoczesnym wzmocnieniu jej odporności i suwerenności cyfrowej.

Aby wesprzeć cyfryzację energii, program DIGITAL obejmuje kilka odpowiednich działań. Obejmują one wdrożenie wspólnych ram odniesienia dla aplikacji służących oszczędności energii (pierwsza wersja została opracowana w ramach programu „Horyzont Europa”), wdrożenie przestrzeni danych dotyczących energii (jej przygotowanie jest w toku w ramach programu „Horyzont Europa” opisanego poniżej) oraz utworzenie ośrodków testowo-doświadczalnych w zakresie sztucznej inteligencji i centrów innowacji cyfrowych. Działania te przyczynią się do rozwoju bardziej wydajnego, zrównoważonego i bezpiecznego systemu energetycznego, a jednocześnie umożliwią przedsiębiorstwom przyjmowanie innowacyjnych rozwiązań cyfrowych.

Inwestowanie w infrastrukturę cyfrową za pomocą instrumentu „Łącząc Europę”

Celem instrumentu „Łącząc Europę” – technologie cyfrowe (CEF2) jest zachęcanie do inwestycji w infrastrukturę cyfrową w państwach członkowskich w latach 2021–2027, aby pomóc im w osiągnięciu celów określonych w strategii na rzecz społeczeństwa gigabitowego.  Celem programu jest m.in. wspieranie projektów promujących synergię między technologiami cyfrowymi, transportem i energią. Jedną z istotnych inicjatyw jest wdrożenie  operacyjnych platform cyfrowych, które są obecnie przygotowywane w ramach działania koordynacyjnego i wspierającego BEGONIA.

Odpowiedni projekt określi i przygotuje najistotniejszy i najbardziej wpływowy przypadek użycia do wdrożenia w kolejnym projekcie wdrożenia. Przykładem potencjalnego projektu związanego z energią byłoby stworzenie platformy transgranicznej wymiany danych na temat dostępności energii ze źródeł odnawialnych i integracji centrów danych.

Wspieranie badań naukowych i innowacji w ramach programu „Horyzont Europa”

Zobowiązanie UE do wspierania badań naukowych i innowacji (R&I) w dziedzinie inteligentnych sieci, magazynowania energii, wysp energetycznych i cyfryzacji energii jest widoczne w znacznych przydziałach środków finansowych w ramach programu „Horyzont Europa”, w oparciu o wcześniejsze inwestycje w ramach programu „Horyzont 2020”.

Ze względu na jego strategiczne znaczenie w programie prac programu „Horyzont Europa” na lata 2023–2024.pdf utrzymano wsparcie na rzecz cyfryzacji systemu energetycznego. Inicjatywy takie jak projekt TwinEU, którego celem jest stworzenie cyfrowego bliźniaka unijnego systemu elektroenergetycznego, wraz z projektami ODEON i HEDGE-IoT, skupią się na opracowywaniu i pilotowaniu rozwiązań w zakresie chmury brzegowej i platform AI-IoT. Wysiłki te mają kluczowe znaczenie dla wspierania ekologicznej i cyfrowej transformacji ekosystemu energetycznego.

W ramach pierwszego programu prac programu „Horyzont Europa” dotyczącego klimatu.pdf, energii i mobilności Komisja wspiera m.in. pięć projektów w zakresie działań innowacyjnych (DATA CELLAR; EDDIE; Enershare; Omega-X; SYNERGIA) oraz jedno działanie koordynacyjne i wspierające (Int:net). Inicjatywy te koncentrują się na opracowywaniu, walidacji i demonstracji rozwiązań w zakresie wspólnej europejskiej przestrzeni danych dotyczących energii, która umożliwia dostęp do danych związanych z energią i ich wykorzystanie.

Większość z tych projektów R&I aktywnie przyczynia się do realizacji inicjatywy BRIDGE, zwiększając w ten sposób wymianę wiedzy, wspierając innowacje i promując wykorzystanie najnowocześniejszych technologii w celu przyspieszenia ekologicznej i cyfrowej transformacji systemu energetycznego.

Korzystając z finansowania w ramach programu „Horyzont 2020”, niedawno ukończony projekt OPEN DEI wspierał platformy cyfrowe nowej generacji w sektorze produkcji, rolnictwa, energii i opieki zdrowotnej poprzez promowanie innowacji, współpracy, szeroko zakrojonych działań pilotażowych i standaryzacyjnych oraz umożliwienie stworzenia bardziej ujednoliconej platformy danych przemysłowych.

Ponadto w ramach projektu InterConnect pracowano nad zaawansowanymi rozwiązaniami w zakresie łączenia i konwergencji cyfrowych domów i budynków z systemem elektroenergetycznym. W maju 2023 r. w ramach projektu opublikowano plan działania pierwszej generacji dotyczący wspólnych europejskich ram odniesienia dla zastosowań związanych z oszczędnością energii. Plan ten jest świadectwem zaangażowania i wiedzy fachowej zespołu projektowego w zapewnianie interoperacyjnych rozwiązań dla konsumentów. Stanowi on cenny wkład we wdrażanie unijnego planu działania na rzecz cyfryzacji energetyki.