Ευρωπαϊκή πρωτοβουλία απεικόνισης του καρκίνου

Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία απεικόνισης του καρκίνου, μία από τις εμβληματικές δράσεις του ευρωπαϊκού σχεδίου για την καταπολέμηση του καρκίνου, αποσκοπεί στην αξιοποίηση των δεδομένων, της τεχνητής νοημοσύνης (ΤΝ) και της υπερυπολογιστικής για την αποτελεσματικότερη καταπολέμηση του καρκίνου. Η πρωτοβουλία επιδιώκει να ξεκλειδώσει τη δύναμη της απεικόνισης και της τεχνητής νοημοσύνης προς όφελος των καρκινοπαθών, των κλινικών ιατρών και των ερευνητών - βοηθώντας τους να λαμβάνουν ταχύτερες και ακριβέστερες αποφάσεις, βελτιώνοντας τη διάγνωση και τη θεραπεία και υποστηρίζοντας την προγνωστική ιατρική προσαρμοσμένη σε μεμονωμένους ασθενείς. Με τη σύνδεση και την ανταλλαγή απεικονιστικών και κλινικών δεδομένων σε ολόκληρη την Ευρώπη, υποστηρίζει επίσης την ευρωπαϊκή στρατηγική για τα δεδομένα και τους στόχους του ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων για την υγεία.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, υπάρχουν σύνολα δεδομένων απεικόνισης του καρκίνου για πολλούς τύπους όγκων, αλλά συχνά είναι διάσπαρτα σε αποθετήρια και κλινικά κέντρα, περιορίζοντας τη χρήση τους για έρευνα και καινοτομία. Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία απεικόνισης του καρκίνου αντιμετωπίζει την πρόκληση αυτή με τη δημιουργία ενιαίας, ασφαλούς και ομόσπονδης υποδομής που συνδέει τους εν λόγω πόρους και τους καθιστά προσβάσιμους σε διασυνοριακό επίπεδο. Η υποδομή αυτή, η οποία αναπτύχθηκε σε συνεργασία με κορυφαίους ευρωπαϊκούς ερευνητικούς οργανισμούς, ιδρύματα και εταιρείες, θα απλουστεύσει την ανταλλαγή και τη χρήση δεδομένων απεικόνισης του καρκίνου για την ανάπτυξη, τη συγκριτική αξιολόγηση, τη δοκιμή και την επικύρωση νέων ψηφιακών εργαλείων για την εξατομικευμένη ιατρική. Θα συμβάλει στη δημιουργία στοιχείων σχετικά με την κλινική χρησιμότητα των λύσεων ΤΝ, προωθώντας την υιοθέτηση της επόμενης γενιάς διαγνωστικών και θεραπευτικών μέσων για τον καρκίνο σε κλινικά περιβάλλοντα.

Οι βασικοί στόχοι της πρωτοβουλίας είναι οι εξής:

• Ενοποίηση και ανταλλαγή δεδομένων απεικόνισης — Σύνδεση διάσπαρτων συνόλων δεδομένων απεικόνισης καρκίνου σε μια ασφαλή, ανοικτή και φιλική προς τον χρήστη ευρωπαϊκή υποδομή.
• Ενεργοποίηση της καινοτομίας που βασίζεται στην ΤΝ — Στήριξη της ανάπτυξης, της συγκριτικής αξιολόγησης και της κλινικής επικύρωσης εργαλείων ΤΝ για εξατομικευμένη ιατρική.
• Ενθάρρυνση της συνεργασίας - Συγκέντρωση παρόχων υγειονομικής περίθαλψης, ερευνητών και φορέων καινοτομίας σε όλες τις χώρες για την προώθηση πολυκεντρικών μελετών, με παράλληλη τήρηση των κανόνων προστασίας των δεδομένων.
• Διασφάλιση της εμπιστοσύνης και της δεοντολογίας - Εγγύηση των υψηλότερων προτύπων ασφάλειας των δεδομένων, της ιδιωτικότητας των ασθενών, της διαφάνειας και της συμμόρφωσης με τους κανονισμούς της ΕΕ.
• Μετάφραση της έρευνας στη φροντίδα - Αξιοποίηση απεικονιστικών και κλινικών δεδομένων για την ανάπτυξη λύσεων τεχνητής νοημοσύνης που είναι έτοιμες για κλινική ανάπτυξη, βελτιώνοντας τις διαδικασίες έγκαιρης ανίχνευσης, διάγνωσης και σχεδιασμού θεραπείας. 

Καθώς η πρωτοβουλία εξελίσσεται, η εστίασή της θα μετατοπιστεί από τη δημιουργία και τη συγκέντρωση πόρων δεδομένων στη διευκόλυνση μελετών επικύρωσης ΤΝ μεγάλης κλίμακας και πολλαπλών κέντρων. Η μετάβαση αυτή θα σηματοδοτήσει μια νέα φάση κατά την οποία η πλατφόρμα Cancer Image Europe δεν θα καταστεί μόνο αξιόπιστη πηγή ομόσπονδων δεδομένων απεικόνισης, αλλά και καταλύτης για τη δοκιμή και την επικύρωση λύσεων ΤΝ σε κλινικά περιβάλλοντα πραγματικού κόσμου. Στηρίζοντας αυτές τις συνεργατικές προσπάθειες επικύρωσης, η πρωτοβουλία κάνει ένα αποφασιστικό βήμα προς την εισαγωγή αξιόπιστης ΤΝ σε όλα τα συστήματα υγειονομικής περίθαλψης της Ευρώπης.

Η πρωτοβουλία θα διαδραματίσει σημαντικό ρόλο στην επίτευξη των στόχων της στρατηγικής για την εφαρμογή της ΤΝ στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης. Για παράδειγμα, θα στηρίξει την εμβληματική δράση για τη δημιουργία ενός ευρωπαϊκού δικτύου προηγμένων κέντρων προσυμπτωματικού ελέγχου που λειτουργούν με ΤΝ, με σκοπό την επιτάχυνση της υιοθέτησης καινοτόμων λύσεων ΤΝ για την πρόληψη και τη διάγνωση του καρκίνου.

Η πλατφόρμα Cancer Image Europe

Στο επίκεντρο της πρωτοβουλίας βρίσκεται η πλατφόρμα Cancer Image Europe Platform, η οποία αναπτύχθηκε από το έργο EUropean Federation for CAncer IMages (EUCAIM)και χρηματοδοτήθηκε στο πλαίσιο του προγράμματος DIGITAL (συγχρηματοδότηση από την ΕΕ ύψους 18 εκατ. ευρώ).

Η πλατφόρμα Cancer Image Europe παρέχει έναν κεντρικό κόμβο που συνδέει ενωσιακές και εθνικές πρωτοβουλίες, νοσοκομειακά δίκτυα και ερευνητικά αποθετήρια που περιέχουν δεδομένα απεικόνισης του καρκίνου. Οι κλινικοί ιατροί, οι ερευνητές και οι φορείς καινοτομίας αποκτούν διασυνοριακή πρόσβαση σε διαλειτουργική, προστατευτική και ασφαλή υποδομή για ομοσπονδιακή, κατανεμημένη ανάλυση των δεδομένων απεικόνισης του καρκίνου.

Η EUCAIM βασίζεται στα επιτεύγματα του δικτύου «AI for Health Imaging» (AI4HI), το οποίο συγκεντρώνει 5 μεγάλα έργα που χρηματοδοτούνται από την ΕΕ για τα μαζικά δεδομένα και την ΤΝ στην απεικόνιση του καρκίνου:  Chaimeleon, EuCanImage, ProCancer-I, Incisive και Primage. Η πρωτοβουλία συγκεντρώνει 95 μέλη κοινοπραξίας από 17 χώρες, αξιοποιώντας την τεχνογνωσία και το συνεργατικό πλαίσιο που έχει δημιουργηθεί σε ολόκληρο το δίκτυο AI4HI.

Η προσφορά υπηρεσιών EUCAIM περιλαμβάνεται στον κατάλογο της διευκόλυνσης δοκιμών και πειραματισμού ΤΝ για την υγεία (TEF-Health),που θεσπίστηκε στο πλαίσιο του προγράμματος DIGITAL, τονίζοντας τη συμπληρωματικότητα μεταξύ των δύο πρωτοβουλιών. Το TEF-Health δίνει τη δυνατότητα στις μικρές και μεσαίες επιχειρήσεις (ΜΜΕ) που έχουν αναπτύξει λύσεις ΤΝ για τη φροντίδα του καρκίνου να τις δοκιμάσουν σε περιβάλλοντα πραγματικής ζωής.

Οι ευρωπαϊκοί κόμβοι ψηφιακής καινοτομίας στο πλαίσιο του προγράμματος DIGITAL στηρίζουν την ανάπτυξη τεχνολογιών που σχετίζονται με την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία απεικόνισης του καρκίνου. Παρέχουν στους φορείς καινοτομίας καθοδήγηση σχετικά με τις νομικές απαιτήσεις, τις διαθέσιμες εγκαταστάσεις δοκιμών και μια σειρά υπηρεσιών για τους χρήστες και τους παρόχους ψηφιακών λύσεων, συμπεριλαμβανομένων ευκαιριών δοκιμής πριν από την επένδυση, κατάρτισης, δικτύωσης και πρόσβασης σε χρηματοδότηση. 

Πλατφόρμες σε λειτουργία

Από τον Σεπτέμβριο του 2025, η υποδομή συνδέει 83 σύνολα δεδομένων απεικόνισης σε εννέα τύπους καρκίνου, καλύπτοντας περίπου 107.000 άτομα. 50 εργαλεία ΤΝ είναι επί του παρόντος διαθέσιμα στην πλατφόρμα πειραματισμού σε 203 εγγεγραμμένους χρήστες από 16 χώρες. Έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος όσον αφορά την ευθυγράμμιση της πλατφόρμας με το εξελισσόμενο κανονιστικό πλαίσιο του ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων για την υγεία (EHDS).

Έως το τέλος του 2026, η πλατφόρμα Cancer Image Europe αναμένεται να υπερβεί τον στόχο της, φιλοξενώντας περισσότερες από 100 000 περιπτώσεις και 60 εκατομμύρια εικόνες. Η υποδομή αναμένεται επίσης να ξεπεράσει τον στόχο της να ενώσει τουλάχιστον 30 κατανεμημένους κατόχους δεδομένων από 15 χώρες, επιτρέποντας στους κλινικούς ιατρούς, τους ερευνητές και τους καινοτόμους να συνεργάζονται σε κλινικές μελέτες και στην επικύρωση αλγορίθμων ΤΝ γρήγορα και αποτελεσματικά. Ο ασφαλής σχεδιασμός του θα στηρίξει την ομόσπονδη μάθηση αλγορίθμων ΤΝ, με πλήρη σεβασμό των κανονιστικών απαιτήσεων και των απαιτήσεων προστασίας της ιδιωτικής ζωής, καθώς και της κυριαρχίας των κατόχων δεδομένων.

Επέκταση του δικτύου EUCAIM

Τον Ιανουάριο του 2025, η κοινοπραξία EUCAIM υποδέχθηκε νέους εταίρους από την Εσθονία, τη Νορβηγία και τη Λετονία, ενισχύοντας σημαντικά το πανευρωπαϊκό δίκτυό της. Προσφέροντας επιπλέον νοσοκομεία, ερευνητικά κέντρα και κλινικούς εταίρους, η πρωτοβουλία επεκτείνει την πλατφόρμα Cancer Image Europe, ενισχύοντας την πολυμορφία και την πρόσβαση στα σύνολα δεδομένων. Αυτό στηρίζει τη διασυνοριακή έρευνα στον τομέα της ΤΝ, προωθεί τη συνεργασία και επιταχύνει την υιοθέτηση αξιόπιστων λύσεων ΤΝ στον τομέα της υγειονομικής περίθαλψης.

Η Unica: Το έργο Unified Network for International Cancer Advancement, το οποίο χρηματοδοτείται στο πλαίσιο του προγράμματος EU4health (3,9 εκατ. ευρώ σε συγχρηματοδότηση από την ΕΕ), θα επεκτείνει περαιτέρω την ευρωπαϊκή πρωτοβουλία απεικόνισης του καρκίνου προσθέτοντας δεδομένα απεικόνισης για τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού, του πνεύμονα και του προστάτη στην ομόσπονδη υποδομή του. Το έργο περιλαμβάνει 12 ιατρικά κέντρα από τη Σλοβενία, την Πορτογαλία, την Πολωνία, τη Λιθουανία, την Ελλάδα, τη Γερμανία και την Ουκρανία και έχει ως στόχο να καταδείξει την υιοθέτηση και την ενσωμάτωση τεχνολογιών που βασίζονται στην τεχνητή νοημοσύνη για την ανάλυση εικόνας καρκίνου μέσω της πιλοτικής εφαρμογής προηγμένων μοντέλων τεχνητής νοημοσύνης.

Οδηγώντας τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου προς τα εμπρός

Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία απεικόνισης του καρκίνου θα στηρίξει την πολιτική για τη δημόσια υγεία, ιδίως τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου. Η σύσταση του Συμβουλίου του 2022 σχετικά με το σύστημα προσυμπτωματικού ελέγχου του καρκίνου της ΕΕ καθορίζει πολύ φιλόδοξους στόχους όσον αφορά την προσφορά προσυμπτωματικού ελέγχου του καρκίνου σε επιλέξιμο πληθυσμό της ΕΕ. Υποστηρίζοντας τη δημιουργία αποδεικτικών στοιχείων για τη χρήση της ΤΝ στον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού, του πνεύμονα και του προστάτη, η πρωτοβουλία θα προωθήσει την υιοθέτηση της ΤΝ στα προγράμματα προσυμπτωματικού ελέγχου του καρκίνου.

Στο πλαίσιο αυτό, το BreastScan: Το έργο «Pan-European Breast Image Platform for Advanced AI-based Breast Cancer Screening» (Πανευρωπαϊκή πλατφόρμα εικόνας του μαστού για τον προηγμένο προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού βάσει τεχνητής νοημοσύνης) που χρηματοδοτείται στο πλαίσιο του προγράμματος EU4health (3,6 εκατ. EUR σε συγχρηματοδότηση από την ΕΕ) επιδιώκει να δημιουργήσει ένα μεγάλης κλίμακας και υψηλής ποιότητας σύνολο δεδομένων από τον προσυμπτωματικό έλεγχο του καρκίνου του μαστού για τη δοκιμή καινοτόμων εργαλείων ΤΝ που ενισχύουν τη διάγνωση και τη φροντίδα. Το BreastScan συγκεντρώνει 14 κατόχους δεδομένων σε 9 χώρες της ΕΕ.

Τα έργα αυτά αποτελούν παράδειγμα του ευρύτερου οικοσυστήματος των χρηματοδοτούμενων από την ΕΕ έργων που εργάζονται για να καταστήσουν τα δεδομένα απεικόνισης του καρκίνου πιο προσβάσιμα, διαλειτουργικά και χρήσιμα για τους ερευνητές, τους κλινικούς ιατρούς και τους προγραμματιστές ΤΝ, στηρίζοντας ευθυγραμμισμένες εξελίξεις στο πλαίσιο της ευρωπαϊκής πρωτοβουλίας απεικόνισης του καρκίνου και της υλοποίησης του ευρωπαϊκού χώρου δεδομένων για την υγεία στα κράτη μέλη.

•  

  Δεκέμβριος 2022:

  Έναρξη της πρωτοβουλίας

   
•  

  Ιανουάριος 2023:

  Έναρξη του έργου EUCAIM

   
•  

  Σεπτέμβριος 2023:

  Έγκαιρη δημοσίευση του πλαισίου ομοσπονδίας δεδομένων της EUCAIM με προκαταρκτικές αποδείξεις εννοιών σχετικά με την ομοσπονδία δεδομένων και την εναρμόνιση σε τουλάχιστον έναν τύπο καρκίνου και σε λίγες επιλεγμένες περιπτώσεις χρήσης
   
•  

  Δεκέμβριος 2023:

  Ολοκλήρωση της ανάλυσης των απαιτήσεων και του σχεδιασμού της υποδομής EUCAIM, θέσπιση μηχανισμών συνεργασίας

   
•  

  Δεκέμβριος 2024:

  Η πλατφόρμα EUCAIM επικυρώθηκε και συμπληρώθηκε με δεδομένα από έργα AI4HI

   

  Διαθέσιμη πλατφόρμα ομόσπονδης μάθησης και συγκριτικής αξιολόγησης

   
•  

  Σεπτέμβριος 2025:

  Επέκταση της κοινοπραξίας EUCAIM και ομοσπονδία νέων βάσεων δεδομένων εικόνων καρκίνου στην Cancer Image Europe μέσω ανοικτών προσκλήσεων υποβολής προτάσεων

   

  Υλοποίηση περιστατικών κλινικής χρήσης στην πλατφόρμα Cancer Image Europe

   

  Έναρξη έργων UNICA και BreastScan

   
•  

  Δεκέμβριος 2025:

  Τελική έκδοση της πλατφόρμας EUCAIM, συμπεριλαμβανομένης της τελικής έκδοσης εργαλείων και υπηρεσιών για παρόχους δεδομένων και χρήστες πλατφόρμας

   
•  

  2026:

  Πλήρης λειτουργία του ομόσπονδου ευρωπαϊκού αποθετηρίου δεδομένων εικόνων καρκίνου

   
•  

  2027:

  Επέκταση του αποθετηρίου