Πράξη για τα δεδομένα

Ο κανονισμός για εναρμονισμένους κανόνες σχετικά με τη δίκαιη πρόσβαση σε δεδομένα και τη δίκαιη χρήση τους —γνωστός και ως πράξη για τα δεδομένα— τέθηκε σε ισχύ στις 11 Ιανουαρίου 2024 και σε εφαρμογή στις 12 Σεπτεμβρίου 2025.  Η πράξη για τα δεδομένα που επεξηγείται παρέχει μια εις βάθος ανάλυση του κανονισμού.

Η πράξη για τα δεδομένα έχει σχεδιαστεί για να ενδυναμώσει τους χρήστες — τόσο τους καταναλωτές όσο και τις επιχειρήσεις — παρέχοντάς τους μεγαλύτερο έλεγχο επί των δεδομένων που παράγονται από τις συνδεδεμένες συσκευές τους, όπως τα αυτοκίνητα, οι έξυπνες τηλεοράσεις και τα βιομηχανικά μηχανήματα. Θέτει τα θεμέλια για μια δίκαιη, καινοτόμο και ανταγωνιστική ευρωπαϊκή οικονομία δεδομένων. Για τον σκοπό αυτό, η πράξη για τα δεδομένα:

• Διασφαλίζει ότι οι συνδεδεμένες συσκευές στην αγορά της ΕΕ είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να επιτρέπουν την κοινοχρησία δεδομένων
• Παρέχει στους καταναλωτές τη δυνατότητα να επιλέγουν περισσότερες υπηρεσίες, χωρίς να χρειάζεται να βασίζονται στον κατασκευαστή της συσκευής
• Παρέχει στους επιχειρηματικούς χρήστες σε κλάδους όπως η μεταποίηση ή η γεωργία πρόσβαση σε δεδομένα σχετικά με τις επιδόσεις του βιομηχανικού εξοπλισμού, ανοίγοντας ευκαιρίες για την ενίσχυση της αποδοτικότητας και τη βελτιστοποίηση των λειτουργιών
• Επιτρέπει στους καταναλωτές να μεταφέρουν εύκολα δεδομένα και να εναλλάσσονται μεταξύ παρόχων υπηρεσιών υπολογιστικού νέφους
• Απαγορεύει τις καταχρηστικές συμβάσεις που θα μπορούσαν να εμποδίσουν την κοινοχρησία δεδομένων

Η πράξη για τα δεδομένα είναι διατομεακή νομοθετική πράξη (δηλαδή καθορίζει αρχές και κατευθυντήριες γραμμές που ισχύουν για όλους τους τομείς). Δεν τροποποιεί τις υφιστάμενες υποχρεώσεις πρόσβασης σε δεδομένα, ωστόσο κάθε επικείμενη νομοθεσία θα πρέπει να ευθυγραμμίζεται με τις αρχές της.

Η πράξη για τα δεδομένα καθιστά διαθέσιμα περισσότερα δεδομένα προς όφελος των εταιρειών, των πολιτών και των δημόσιων διοικήσεων μέσω μιας δέσμης μέτρων όπως:

Αύξηση της ασφάλειας δικαίου

Οι εταιρείες και οι καταναλωτές που ασχολούνται με την παραγωγή δεδομένων, ιδίως στο πλαίσιο του διαδικτύου των πραγμάτων, επωφελούνται από σαφείς κανόνες σχετικά με την επιτρεπόμενη χρήση των δεδομένων και τους συναφείς όρους, διατηρώντας παράλληλα κίνητρα για τους κατόχους δεδομένων ώστε να συνεχίσουν να επενδύουν στην παραγωγή δεδομένων υψηλής ποιότητας. Οι νέοι κανόνες αποσκοπούν στη διευκόλυνση της απρόσκοπτης διαβίβασης πολύτιμων δεδομένων μεταξύ κατόχων δεδομένων και χρηστών δεδομένων, με παράλληλη τήρηση της εμπιστευτικότητάς τους. Αυτό θα ενθαρρύνει περισσότερους παράγοντες, ανεξάρτητα από το μέγεθός τους, να συμμετάσχουν στην οικονομία των δεδομένων. Η Επιτροπή θα αναπτύξει επίσης πρότυπες συμβατικές ρήτρες προκειμένου να βοηθήσει τους συμμετέχοντες στην αγορά να καταρτίσουν και να διαπραγματευτούν δίκαιες συμβάσεις κοινοχρησίας δεδομένων.

Μετριασμός της κατάχρησης συμβατικών ανισορροπιών

Οι συμβατικές ανισορροπίες εμποδίζουν τη δίκαιη κοινοχρησία δεδομένων. Ο μετριασμός τους συνεπάγεται την προστασία των επιχειρήσεων από άδικους συμβατικούς όρους που επιβάλλονται από ένα μέρος που κατέχει σημαντικά ισχυρότερη θέση στην αγορά.

Πρόσβαση του δημόσιου τομέα και χρήση δεδομένων

Κανόνες που επιτρέπουν στους φορείς του δημόσιου τομέα να έχουν πρόσβαση και να χρησιμοποιούν δεδομένα που βρίσκονται στην κατοχή του ιδιωτικού τομέα για συγκεκριμένους σκοπούς δημόσιου συμφέροντος. Για παράδειγμα, οι φορείς του δημόσιου τομέα θα είναι σε θέση να ζητούν τα δεδομένα που είναι απαραίτητα για να τους βοηθήσουν να ανταποκριθούν γρήγορα και με ασφάλεια σε κατάσταση έκτακτης ανάγκης σε τομείς δημόσιου συμφέροντος, με ελάχιστη επιβάρυνση για τις επιχειρήσεις.

Εναλλαγή παρόχων

Νέοι κανόνες που καθορίζουν το πλαίσιο για την αποτελεσματική αλλαγή πελατών μεταξύ διαφορετικών παρόχων υπηρεσιών επεξεργασίας δεδομένων με σκοπό την απελευθέρωση της αγοράς υπολογιστικού νέφους της ΕΕ. Αυτό θα συμβάλει επίσης σε ένα συνολικό πλαίσιο για την αποτελεσματική διαλειτουργικότητα των δεδομένων.

Ισορροπία μεταξύ των συμφερόντων των κατόχων δεδομένων και των χρηστών

Επανεξέταση ορισμένων πτυχών της οδηγίας για τις βάσεις δεδομένων, με ιδιαίτερη έμφαση στη διευκρίνιση του ρόλου του δικαιώματος ειδικής φύσεως στη βάση δεδομένων. Το δικαίωμα αυτό αφορά τη διασφάλιση του περιεχομένου συγκεκριμένων βάσεων δεδομένων και επεκτείνει την εφαρμογή του σε βάσεις δεδομένων που προέρχονται από δεδομένα που παράγονται ή αποκτώνται μέσω συσκευών του διαδικτύου των πραγμάτων (IoT). Με τον τρόπο αυτό θα διασφαλιστεί ότι η ισορροπία μεταξύ των συμφερόντων των κατόχων και των χρηστών των δεδομένων συνάδει με τους ευρύτερους στόχους της πολιτικής της ΕΕ για τα δεδομένα.

Η πράξη για τα δεδομένα αποτελεί ισχυρή κινητήρια δύναμη για την καινοτομία και τις νέες θέσεις εργασίας. Θα επιτρέψει στην ΕΕ να διασφαλίσει ότι βρίσκεται στην πρώτη γραμμή του τελευταίου κύματος εξελίξεων που βασίζονται στα δεδομένα. Ακολουθούν ορισμένα παραδείγματα του αντικτύπου των νέων κανόνων στην πρόσβαση και τη χρήση των δεδομένων που παράγονται από συσκευές του Διαδικτύου των Πραγμάτων:

Δικαίωμα πρόσβασης στα δεδομένα

Όταν αγοράζετε ένα «παραδοσιακό» προϊόν, λαμβάνετε όλα τα εξαρτήματα και τα αξεσουάρ του. Ωστόσο, στην περίπτωση συνδεδεμένων συσκευών (ειδικότερα εντός του διαδικτύου των πραγμάτων (IoT)), δημιουργούνται νέα δεδομένα κατά τη συνήθη χρήση. Ο νόμος για τα δεδομένα παρέχει στα άτομα και τις επιχειρήσεις το δικαίωμα πρόσβασης στα δεδομένα που παράγονται μέσω της χρήσης έξυπνων αντικειμένων, μηχανών και συσκευών.

Οικονομικά αποδοτική επισκευή και συντήρηση συνδεδεμένων προϊόντων

Οι χρήστες συνδεδεμένων προϊόντων μπορούν να επιλέξουν να μοιραστούν αυτά τα δεδομένα με τρίτους. Αυτό θα επιτρέψει στους παρόχους υπηρεσιών δευτερογενούς αγοράς (π.χ. επισκευής) να ενισχύσουν και να καινοτομήσουν τις υπηρεσίες τους, προωθώντας τον θεμιτό ανταγωνισμό με παρόμοιες υπηρεσίες που παρέχονται από τους κατασκευαστές. Κατά συνέπεια, οι χρήστες συνδεδεμένων προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των καταναλωτών, των γεωργών, των αεροπορικών εταιρειών, των κατασκευαστικών εταιρειών ή των ιδιοκτητών κτιρίων, θα έχουν τη δυνατότητα να επιλέγουν οικονομικά αποδοτικότερους παρόχους επισκευής και συντήρησης (ή να αναλαμβάνουν οι ίδιοι τα καθήκοντα αυτά), με αποτέλεσμα δυνητικά χαμηλότερες τιμές στην αγορά. Αυτό θα μπορούσε επίσης να παρατείνει τη διάρκεια ζωής των συνδεδεμένων προϊόντων, συμβάλλοντας έτσι στην επίτευξη των στόχων της Πράσινης Συμφωνίας.

Πρόσβαση σε δεδομένα επιδόσεων

Η προσβασιμότητα των δεδομένων που αφορούν τις επιδόσεις του βιομηχανικού εξοπλισμού δημιουργεί ευκαιρίες για την ενίσχυση της αποδοτικότητας. Βιομηχανίες όπως η μεταποίηση, η γεωργία και οι κατασκευές μπορούν να βελτιστοποιήσουν τους επιχειρησιακούς κύκλους, τις γραμμές παραγωγής και τη διαχείριση της αλυσίδας εφοδιασμού, αξιοποιώντας τεχνολογίες μηχανικής μάθησης.

Βελτίωση της γεωργίας

Στη γεωργία ακριβείας, η εφαρμογή της ανάλυσης του διαδικτύου των πραγμάτων σε δεδομένα από διασυνδεδεμένο εξοπλισμό επιτρέπει στους γεωργούς να αναλύουν πληροφορίες σε πραγματικό χρόνο, συμπεριλαμβανομένων των καιρικών συνθηκών, της θερμοκρασίας, των επιπέδων υγρασίας, των τιμών της αγοράς και των σημάτων GPS. Η ανάλυση αυτή παρέχει πολύτιμες πληροφορίες για τη βελτιστοποίηση και την αύξηση της απόδοσης των καλλιεργειών. Η καλύτερη κατανόηση των δεδομένων σε πραγματικό χρόνο υποστηρίζει τον αποτελεσματικότερο σχεδιασμό των γεωργικών εκμεταλλεύσεων, βοηθώντας τους γεωργούς να λαμβάνουν τεκμηριωμένες αποφάσεις σχετικά με την κατανομή των πόρων.

Η πράξη για τα δεδομένα εφαρμόζεται από τις 12 Σεπτεμβρίου 2025, σηματοδοτώντας ένα σημαντικό βήμα προόδου για την οικοδόμηση μιας δίκαιης και καινοτόμου ευρωπαϊκής οικονομίας δεδομένων.

Μετά την έκδοσή του, η Επιτροπή συνεργάστηκε ενεργά με εταιρείες κάθε μεγέθους, βιομηχανικές ενώσεις και την κοινωνία των πολιτών για την αποσαφήνιση των διατάξεων του κανονισμού και την ανάπτυξη πρακτικών εργαλείων για τη στήριξη της εφαρμογής του. Η δέσμευση αυτή συνεχίζεται και μετά την έναρξη εφαρμογής. Ο συνεχής διάλογος με τα ενδιαφερόμενα μέρη διασφαλίζει ότι οι παρατηρήσεις τροφοδοτούν τις μελλοντικές κατευθυντήριες γραμμές, διατηρούν την αναλογικότητα της εφαρμογής και συμβάλλουν στο ευρύτερο θεματολόγιο απλούστευσης της Επιτροπής.

Για τη στήριξη των ενδιαφερόμενων μερών, η Επιτροπή έχει ήδη δημοσιεύσει υλικό καθοδήγησης, το οποίο περιλαμβάνει:

• Συχνές ερωτήσεις σχετικά με την πράξη για τα δεδομένα
• Σχέδιο σύστασης σχετικά με μη δεσμευτικούς πρότυπους συμβατικούς όρους για την πρόσβαση σε δεδομένα και τη χρήση τους (MCT) και μη δεσμευτικές τυποποιημένες συμβατικές ρήτρες για συμβάσεις υπολογιστικού νέφους (SCC)
• Καθοδήγηση σχετικά με τα δεδομένα των οχημάτων, που συνοδεύει την πράξη για τα δεδομένα

Στο μέλλον, η Επιτροπή θα εργαστεί για την παροχή καθοδήγησης σχετικά με την εύλογη αποζημίωση για την υποχρεωτική κοινοχρησία δεδομένων μεταξύ επιχειρήσεων στο πλαίσιο του κεφαλαίου III της πράξης για τα δεδομένα.

Έναρξη λειτουργίας του γραφείου νομικής υποστήριξης της πράξης για τα δεδομένα

Με βάση το υλικό καθοδήγησης που έχει ήδη δημοσιευθεί, η Επιτροπή δρομολόγησε το γραφείο νομικής υποστήριξης της πράξης για τα δεδομένα για να προσφέρει στα ενδιαφερόμενα μέρη συγκεκριμένη καθοδήγηση σχετικά με νομικά ζητήματα που σχετίζονται με την πράξη για τα δεδομένα.