Wet op de gegevens

De verordening betreffende geharmoniseerde regels inzake eerlijke toegang tot en eerlijk gebruik van gegevens — ook bekend als de dataverordening — is op 11 januari 2024 in werking getreden en op 12 september 2025 in werking getreden.  De dataverordening geeft een grondige uitsplitsing van de verordening.

De dataverordening is bedoeld om gebruikers – zowel consumenten als bedrijven – meer zeggenschap te geven over de gegevens die worden gegenereerd door hun verbonden apparaten, zoals auto’s, slimme tv’s en industriële machines. Het legt de basis voor een eerlijke, innovatieve en concurrerende Europese data-economie. Met dit doel voor ogen:

• Zorgt ervoor dat verbonden apparaten op de EU-markt zijn ontworpen om het delen van gegevens mogelijk te maken
• Geeft consumenten de mogelijkheid om meer diensten te kiezen, zonder afhankelijk te zijn van de fabrikant van het apparaat
• Geeft zakelijke gebruikers in sectoren zoals de industrie of de landbouw toegang tot gegevens over de prestaties van industriële apparatuur en biedt mogelijkheden om de efficiëntie te verbeteren en de activiteiten te optimaliseren
• Stelt consumenten in staat om eenvoudig gegevens over te dragen en over te schakelen tussen cloudproviders
• Verbiedt oneerlijke contracten die het delen van gegevens kunnen voorkomen

De dataverordening is een sectoroverschrijdend stuk wetgeving (d.w.z. zij bevat beginselen en richtsnoeren die van toepassing zijn op alle sectoren). De bestaande verplichtingen inzake toegang tot gegevens worden niet gewijzigd, maar toekomstige wetgeving moet in overeenstemming zijn met de beginselen ervan.

De dataverordening stelt meer gegevens beschikbaar ten behoeve van bedrijven, burgers en overheden door middel van een reeks maatregelen zoals:

Meer rechtszekerheid

Bedrijven en consumenten die zich bezighouden met het genereren van gegevens, met name in het kader van het internet der dingen, profiteren van duidelijke regels voor het toegestane gebruik van gegevens en de bijbehorende voorwaarden, terwijl zij gegevenshouders blijven stimuleren om te blijven investeren in het genereren van gegevens van hoge kwaliteit. De nieuwe regels hebben tot doel de naadloze overdracht van waardevolle gegevens tussen gegevenshouders en gegevensgebruikers te vergemakkelijken, met inachtneming van de vertrouwelijkheid ervan. Dit zal meer actoren, ongeacht hun omvang, aanmoedigen om deel te nemen aan de data-economie. De Commissie zal ook modelcontractbepalingen ontwikkelen om marktdeelnemers te helpen bij het opstellen van en onderhandelen over eerlijke contracten voor het delen van gegevens.

Beperking van misbruik van contractuele onevenwichtigheden

Contractuele onevenwichtigheden belemmeren een billijke uitwisseling van gegevens. Het beperken ervan houdt in dat ondernemingen worden beschermd tegen onrechtvaardige contractuele voorwaarden die worden opgelegd door een partij met een aanzienlijk sterkere marktpositie.

Toegang van de publieke sector tot en gebruik van gegevens

Regels die overheidsinstanties in staat stellen toegang te krijgen tot en gebruik te maken van gegevens die in het bezit zijn van de particuliere sector voor specifieke doeleinden van algemeen belang. Overheidsinstanties zullen bijvoorbeeld de gegevens kunnen opvragen die nodig zijn om hen te helpen snel en veilig te reageren op een openbare noodsituatie, met minimale lasten voor bedrijven.

Overstappen tussen aanbieders

Nieuwe regels die het kader vormen waarbinnen klanten effectief kunnen overstappen tussen verschillende aanbieders van gegevensverwerkingsdiensten om de EU-cloudmarkt te ontsluiten. Dit zal ook bijdragen tot een algemeen kader voor efficiënte gegevensinteroperabiliteit.

Evenwicht tussen de belangen van gegevenshouders en gebruikers

Een herziening van bepaalde aspecten van de databankrichtlijn, met bijzondere aandacht voor het ophelderen van de rol van het databankrecht sui generis. Dit recht heeft betrekking op de bescherming van de inhoud van specifieke databanken en breidt de toepassing ervan uit tot databanken die zijn afgeleid van gegevens die zijn gegenereerd of verkregen via Internet of Things (IoT)-apparaten. Dit zal ervoor zorgen dat het evenwicht tussen de belangen van gegevenshouders en -gebruikers in overeenstemming is met de bredere doelstellingen van het gegevensbeleid van de EU.

De dataverordening is een krachtige motor voor innovatie en nieuwe banen. Het zal de EU in staat stellen ervoor te zorgen dat zij een voortrekkersrol speelt in de laatste golf van gegevensgestuurde vooruitgang. Hieronder volgen enkele voorbeelden van de gevolgen van de nieuwe regels voor de toegang tot en het gebruik van gegevens die worden gegenereerd door apparaten met het internet der dingen:

Recht op toegang tot de gegevens

Bij aankoop van een 'traditioneel' product ontvangt u alle componenten en accessoires. In het geval van verbonden apparaten (met name binnen het Internet of Things (IoT)) worden echter nieuwe gegevens gegenereerd tijdens normaal gebruik. Dit draagt bij aan het product en wordt een van de essentiële componenten.De Data Act geeft individuen en bedrijven het recht op toegang tot de gegevens die worden geproduceerd door hun gebruik van slimme objecten, machines en apparaten.

Kostenefficiënte reparatie en onderhoud van verbonden producten

Gebruikers van verbonden producten kunnen ervoor kiezen om deze gegevens met derden te delen. Dit zal aanbieders van aftermarketdiensten (bv. reparatiediensten) in staat stellen hun diensten te verbeteren en te innoveren, waardoor eerlijke concurrentie met soortgelijke diensten van fabrikanten wordt bevorderd. Bijgevolg zullen gebruikers van verbonden producten, waaronder consumenten, landbouwers, luchtvaartmaatschappijen, bouwbedrijven of eigenaren van gebouwen, de mogelijkheid hebben om kosteneffectievere aanbieders van reparatie- en onderhoudsdiensten te kiezen (of deze taken zelf uit te voeren), wat kan leiden tot mogelijk lagere prijzen op de markt. Dit kan ook de levensduur van verbonden producten verlengen en zo bijdragen aan de doelstellingen van de Green Deal.

Toegang tot prestatiegegevens

De toegankelijkheid van gegevens met betrekking tot de prestaties van industriële apparatuur biedt mogelijkheden om de efficiëntie te verbeteren. Industrieën zoals productie, landbouw en bouw kunnen operationele cycli, productielijnen en supply chain management optimaliseren door gebruik te maken van machine learning-technologieën.

Verbetering van de landbouw

In precisielandbouw stelt de toepassing van IoT-analyses op gegevens van onderling verbonden apparatuur landbouwers in staat realtime-informatie te analyseren, waaronder weersomstandigheden, temperatuur, vochtigheidsniveaus, marktprijzen en GPS-signalen. Deze analyse biedt waardevolle inzichten voor het optimaliseren en verhogen van de gewasopbrengst. Het verbeterde inzicht in realtimegegevens ondersteunt een effectievere planning van landbouwbedrijven en helpt landbouwers bij het nemen van weloverwogen beslissingen over de toewijzing van middelen.

De dataverordening is van toepassing vanaf 12 september 2025 en markeert een belangrijke stap voorwaarts bij de totstandbrenging van een eerlijke en innovatieve Europese data-economie.

Sinds de vaststelling ervan heeft de Commissie actief samengewerkt met bedrijven van elke omvang, brancheorganisaties en het maatschappelijk middenveld om de bepalingen van de verordening te verduidelijken en praktische instrumenten te ontwikkelen om de uitvoering ervan te ondersteunen. Deze betrokkenheid gaat verder dan de inwerkingtreding. De voortdurende dialoog met belanghebbenden zorgt ervoor dat feedback als basis dient voor toekomstige richtsnoeren, dat de uitvoering evenredig blijft en bijdraagt aan de bredere vereenvoudigingsagenda van de Commissie.

Om belanghebbenden te ondersteunen, heeft de Commissie reeds richtsnoeren gepubliceerd, waaronder:

• Veelgestelde vragen (FAQ's) over de Datawet
• Ontwerpaanbeveling inzake niet-bindende modelcontractvoorwaarden voor toegang tot en gebruik van gegevens (MCT’s) en niet-bindende modelcontractbepalingen voor cloudcomputingcontracten (SCC’s)
• Richtsnoeren voor voertuiggegevens bij de dataverordening

In de toekomst zal de Commissie in het kader van hoofdstuk III van de dataverordening richtsnoeren opstellen voor een redelijke compensatie voor verplichte uitwisseling van gegevens tussen ondernemingen.

Lancering van de juridische helpdesk van de datawet

Voortbouwend op de reeds gepubliceerde richtsnoeren heeft de Commissie de juridische helpdesk voor de dataverordening opgezet om belanghebbenden concrete richtsnoeren te bieden over juridische kwesties in verband met de dataverordening.