Reachtaíocht Eorpach maidir le sonraí oscailte

Tháinig an Treoir maidir le sonraí oscailte agus athúsáid faisnéise ón earnáil phoiblí, ar a dtugtar an Treoir maidir le Sonraí Oscailte freisin, i bhfeidhm an 16 Iúil 2019, a tháinig in ionad na Treorach maidir le Faisnéis ón Earnáil Phoiblí (PSI).

Seoladh an próiseas athbhreithnithe as ar eascair glacadh na Treorach maidir le Sonraí Oscailte in 2017. Chuir an Coimisiún Eorpach tús le comhairliúchán poiblí ar líne maidir leis an athbhreithniú ar Threoir 2013/37/AE, lenar leasaíodh an Treoir maidir le Faisnéis ón Earnáil Phoiblí. Le Straitéis an Aontais um Shonraí, a glacadh i mí na Samhna 2025, rinneadh tograí chun athbhreithniú a dhéanamh ar an reachtaíocht maidir le sonraí oscailte.

Ag tógáil ar thorthaí an chomhairliúcháin, mar aon le meastóireacht chuimsitheach ar an Treoir agus measúnú tionchair, ghlac an Coimisiún Eorpach togra le haghaidh athbhreithniú ar an Treoir an 25 Aibreán 2018.

Tháinig idirbheartaithe ó Pharlaimint na hEorpa, ó Chomhairle an Aontais Eorpaigh agus ón gCoimisiún ar chomhaontú maidir leis an athbhreithniú a mhol an Coimisiún i mí Eanáir 2019. Nuair a glacadh an Treoir i mí an Mheithimh 2019, athainmníodh í mar an Treoir maidir le Sonraí Oscailte agus Faisnéis na hEarnála Poiblí agus fágfaidh sí go mbeidh sonraí na hearnála poiblí agus sonraí a mhaoinítear go poiblí in-athúsáidte.

Dírítear sa Treoir maidir le Faisnéis ón Earnáil Phoiblí ar na gnéithe eacnamaíocha a bhaineann le hathúsáid faisnéise seachas ar rochtain na saoránach ar fhaisnéis. Spreagann sé tíortha an Aontais an oiread faisnéise agus is féidir a chur ar fáil lena hathúsáid. Tugtar aghaidh ann ar ábhar atá i seilbh comhlachtaí earnála poiblí i dtíortha an Aontais, ar an leibhéal náisiúnta, ar an leibhéal réigiúnach agus ar an leibhéal áitiúil. Áirítear leis sin ábhar atá i seilbh aireachtaí, gníomhaireachtaí stáit, bardas, agus eagraíochtaí arna gcistiú den chuid is mó ag údaráis phoiblí nó faoina rialú, amhail institiúidí meitéareolaíocha.

Tagann ábhar atá i seilbh músaem, leabharlann agus cartlann freisin faoi raon feidhme chur i bhfeidhm na Treorach tar éis an athbhreithnithe in 2013.

Cumhdaítear leis an Treoir téacsanna scríofa, bunachair sonraí, comhaid fuaime agus blúirí scannáin. Níl feidhm aige maidir leis an Treoir maidir le Sonraí Oideachais, Eolaíochta agus Oscailte

Tá an Treoir bunaithe ar dhá phríomhshraith den mhargadh inmheánach: trédhearcacht agus iomaíocht chóir.

A luaithe a bheidh siad trasuite go hiomlán ar an leibhéal náisiúnta, déanfar an méid seo a leanas leis na rialacha nua:

• foilsiú sonraí dinimiciúla agus glacadh Chomhéadain an Chláir Feidhmchláir (APInna) a spreagadh;
• teorainn a chur leis na heisceachtaí lena gceadaítear do chomhlachtaí poiblí faoi láthair níos mó ná na costais imeallacha a bhaineann le scaipeadh a ghearradh as athúsáid a gcuid sonraí;
• raon feidhme na Treorach a mhéadú chun an méid seo a leanas a dhéanamh:
  • Sonraí atá i seilbh gnóthas poiblí, faoi shraith shonrach rialacha. I bprionsabal, ní bheidh feidhm ag an Treoir ach amháin maidir le sonraí a chuireann na gnóthais ar fáil lena n-athúsáid. Is féidir le muirir ar athúsáid sonraí den sórt sin a bheith os cionn na gcostas imeallach a bhaineann le scaipeadh;
  • Sonraí taighde a eascraíonn as maoiniú poiblí – iarrfar ar na Ballstáit beartais a fhorbairt le haghaidh rochtain oscailte ar shonraí taighde a mhaoinítear go poiblí. Éascóidh rialacha nua in-athúsáidteacht sonraí taighde atá i stórtha oscailte cheana féin.
• na ceanglais trédhearcachta le haghaidh comhaontuithe príobháideacha poiblí a bhaineann le faisnéis ón earnáil phoiblí a neartú, agus socruithe eisiacha á seachaint.

Ceanglaítear leis an Treoir maidir le Sonraí Oscailte go nglacfaidh an Coimisiún, trí ghníomh cur chun feidhme amach anseo, liosta de thacair sonraí ardluacha atá le soláthar saor in aisce. Tá ardacmhainneacht tráchtála ag na tacair sonraí sin, atá le sainaithint laistigh de raon téamach a thuairiscítear san Iarscríbhinn a ghabhann leis an Treoir, agus is féidir leo dlús a chur le teacht chun cinn táirgí faisnéise breisluacha uile-Aontais. Feidhmeoidh siad mar phríomhfhoinsí sonraí chun an Intleacht Shaorga a fhorbairt.

Cur chun feidhme sa dlí náisiúnta

Bhí ar thíortha an Aontais Treoir (AE) 2019/1024 a thrasuí faoin 16 Iúil 2021.

Féach ár bhforbhreathnú mionsonraithe ar an reachtaíocht lena gcuirtear chun feidhme an ‘Treoir maidir le Faisnéis ón Earnáil Phoiblí’ a bhí ann roimhe seo i ngach tír san Aontas agus i dtíortha an Limistéir Eorpaigh Eacnamaíoch.

Liosta de thacair sonraí ardluacha

Tugtar isteach leis an Treoir coincheap na dtacar sonraí ardluacha. Agus é sainithe mar dhoiciméid, baineann tairbhí tábhachtacha don tsochaí agus don gheilleagar le hathúsáid tacar sonraí ardluacha. Tá siad faoi réir sraith rialacha ar leith lena n-áirithítear go mbeidh siad ar fáil saor in aisce, i bhformáidí meaisín-inléite. Cuirtear ar fáil iad trí Chomhéadain Ríomhchláraithe Feidhmchlár (APInna) agus, i gcás inarb ábhartha, mar oll-íoslódáil. Soláthraítear raon feidhme téamach na dtacar sonraí ardluacha in Iarscríbhinn a ghabhann leis an Treoir.

Is iad seo a leanas catagóirí téamacha na dtacar sonraí ardluacha, dá dtagraítear in Airteagal 13(1) den Treoir:

1. geospásúil
2. faire na cruinne agus an comhshaol
3. meitéareolaíoch
4. staidreamh
5. cuideachtaí agus úinéireacht cuideachtaí
6. soghluaisteacht

In 2023, ghlac an Coimisiún liosta de thacair sonraí ardluacha shonracha trí bhíthin gníomh cur chun feidhme. Rinneadh é sin laistigh de na teorainneacha a leagadh síos agus le cúnamh ó Choiste um shonraí oscailte agus athúsáid faisnéise ón earnáil phoiblí atá comhdhéanta d’ionadaithe ó thíortha an Aontais

Tuilleadh eolais faoin gCoiste maidir le sonraí oscailte agus maidir le faisnéis ón earnáil phoiblí a athúsáid (Cód: C51600) ar fáil sa Chlár Coisteolaíochta.

Cad faoi dhoiciméid an Choimisiúin?

Ní chuirtear oibleagáidí ach ar na Ballstáit leis an Treoir. Dá bhrí sin, tá cinneadh ar leith glactha ag an gCoimisiún chun athúsáid a dhoiciméad féin a cheadú — rud a théann níos faide ná rialacha ‘Threoir ISN’ a bhí ann roimhe seo.