Europese wetgeving inzake open data

De richtlijn inzake open data en het hergebruik van overheidsinformatie, ook bekend als de richtlijn inzake open data, is op 16 juli 2019 in werking getreden en vervangt de richtlijn overheidsinformatie.

Het herzieningsproces dat heeft geleid tot de vaststelling van de richtlijn open data is in 2017 van start gegaan. De Europese Commissie heeft een openbare onlineraadpleging geopend over de herziening van Richtlijn 2013/37/EU, waarbij de richtlijn overheidsinformatie is gewijzigd. In de in november 2025 aangenomen strategie voor de data-unie zijn voorstellen gedaan om de wetgeving inzake open data te herzien.

Voortbouwend op de resultaten van de raadpleging, samen met een uitgebreide evaluatie van de richtlijn en een effectbeoordeling, heeft de Europese Commissie op 25 april 2018 een voorstel tot herziening van de richtlijn aangenomen.

De onderhandelaars van het Europees Parlement, de Raad van de EU en de Commissie hebben overeenstemming bereikt over de door de Commissie in januari 2019 voorgestelde herziening. Toen de richtlijn in juni 2019 werd aangenomen, werd zij omgedoopt tot de richtlijn open data en overheidsinformatie en zal zij overheids- en door de overheid gefinancierde gegevens herbruikbaar maken.

De richtlijn overheidsinformatie is meer gericht op de economische aspecten van het hergebruik van informatie dan op de toegang van burgers tot informatie. Het moedigt de EU-landen aan om zoveel mogelijk informatie beschikbaar te stellen voor hergebruik. Het heeft betrekking op materiaal dat in het bezit is van overheidsinstanties in EU-landen, op nationaal, regionaal en lokaal niveau. Dit omvat materiaal dat in het bezit is van ministeries, overheidsinstanties, gemeenten en organisaties die voornamelijk worden gefinancierd door of onder toezicht staan van overheidsinstanties zoals meteorologische instituten.

Inhoud die in het bezit is van musea, bibliotheken en archieven valt ook binnen het toepassingsgebied van de richtlijn na de herziening in 2013.

De richtlijn heeft betrekking op geschreven teksten, databanken, audiobestanden en filmfragmenten. Zij is niet van toepassing op de richtlijn inzake onderwijs, wetenschap en open data.

De richtlijn is opgebouwd rond twee belangrijke onderdelen van de interne markt: transparantie en eerlijke concurrentie.

Zodra de nieuwe regels volledig op nationaal niveau zijn omgezet, zullen zij:

• de publicatie van dynamische gegevens en het gebruik van applicatieprogramma-interfaces (API’s) te stimuleren;
• de uitzonderingen te beperken op grond waarvan overheidsinstanties momenteel meer dan de marginale kosten van verspreiding in rekening kunnen brengen voor het hergebruik van hun gegevens;
• het toepassingsgebied van de richtlijn uit te breiden tot:
  • Gegevens die in het bezit zijn van overheidsbedrijven, op grond van een specifieke reeks regels. In beginsel zal de richtlijn alleen van toepassing zijn op gegevens die de ondernemingen beschikbaar stellen voor hergebruik. De kosten voor het hergebruik van dergelijke gegevens kunnen hoger zijn dan de marginale kosten voor verspreiding;
  • Onderzoeksgegevens die voortvloeien uit overheidsfinanciering – de lidstaten zullen worden verzocht beleid te ontwikkelen voor open toegang tot door de overheid gefinancierde onderzoeksgegevens. Nieuwe regels zullen ook de herbruikbaarheid vergemakkelijken van onderzoeksgegevens die al in open repositories zijn opgenomen.
• de transparantievereisten voor publiek-private overeenkomsten waarbij overheidsinformatie betrokken is, aan te scherpen en exclusiviteitsregelingen te vermijden.

Krachtens de richtlijn open data moet de Commissie via een toekomstige uitvoeringshandeling een lijst van hoogwaardige datasets vaststellen die kosteloos moeten worden verstrekt. Deze datasets, die binnen een in de bijlage bij de richtlijn beschreven thematische reeks moeten worden geïdentificeerd, hebben een groot commercieel potentieel en kunnen de opkomst van EU-brede informatieproducten met toegevoegde waarde versnellen. Zij zullen dienen als belangrijke gegevensbronnen voor de ontwikkeling van artificiële intelligentie.

Uitvoering in nationaal recht

De EU-landen moesten Richtlijn (EU) 2019/1024 uiterlijk op 16 juli 2021 omzetten.

Zie ons gedetailleerde overzicht van de wetgeving ter uitvoering van de voormalige "PSI-richtlijn" in elk EU-land en de landen van de Europese Economische Ruimte.

Een lijst van High-Value datasets

De richtlijn voert het concept van hoogwaardige datasets in. Het hergebruik van hoogwaardige datasets, gedefinieerd als documenten, gaat gepaard met belangrijke voordelen voor de samenleving en de economie. Zij zijn onderworpen aan een afzonderlijke reeks regels die ervoor zorgen dat zij gratis beschikbaar zijn, in machineleesbare formaten. Ze worden geleverd via Application Programming Interfaces (API's) en, waar relevant, als bulkdownload. Het thematische toepassingsgebied van hoogwaardige datasets is opgenomen in een bijlage bij de richtlijn.

De in artikel 13, lid 1, van de richtlijn bedoelde thematische categorieën van hoogwaardige datasets zijn:

1. geospatiale
2. aardobservatie en milieu
3. meteorologische
4. statistieken
5. bedrijven en bedrijfseigendom
6. mobiliteit

In 2023 heeft de Commissie door middel van een uitvoeringshandeling een lijst van specifieke hoogwaardige datasets vastgesteld. Dit gebeurde binnen de gestelde grenzen en met de hulp van een comité voor open data en het hergebruik van overheidsinformatie, bestaande uit vertegenwoordigers van EU-landen.

Meer informatie over de Commissie open data en hergebruik van overheidsinformatie (Code: C51600) is beschikbaar in het comitologieregister.

Hoe zit het met de documenten van de Commissie?

De richtlijn legt alleen verplichtingen op aan de lidstaten. Daarom heeft de Commissie een afzonderlijk besluit vastgesteld om hergebruik van haar eigen documenten toe te staan, dat verder gaat dan de regels van de voormalige "PSI-richtlijn".