Het potentieel van mobiliteitsgegevens benutten

Wat is het potentieel van mobiliteitsgegevens?

In de onderling verbonden wereld van vandaag heeft de enorme hoeveelheid gegevens die wordt gegenereerd door de dagelijkse bewegingen van mensen en goederen een groot potentieel. Mobiliteitsgegevens zijn een krachtige motor voor meer innovatie en efficiëntie, voor minder milieueffecten en een betere levenskwaliteit voor alle Europeanen. Het gebruik van deze gegevens kan leiden tot slimmere, veerkrachtigere planning van vervoersinfrastructuur en -diensten, vlotter verkeer, gemakkelijkere grensoverschrijdende reizen, concurrerendere logistieke ketens en eenvoudigere rapportage door kmo’s. Naast het eenvoudig verzamelen van gegevens, is de uitdaging om het gemakkelijker te maken om te delen, op een veilige en gecontroleerde manier, en om het om te zetten in bruikbare intelligentie. Het benutten van het onbenutte potentieel van vervoersgegevens is van cruciaal belang om de ontwikkeling van AI en andere grensverleggende technologieën te ondersteunen.

Belangrijkste initiatieven en wetgevingskaders

Er zijn verschillende belangrijke initiatieven en wetgevingskaders vastgesteld om het gebruik van gegevens in de mobiliteitssector te vergemakkelijken en te bevorderen.

De Europese datastrategie, die in februari 2020 ten uitvoer is gelegd, heeft tot doel een eengemaakte datamarkt tot stand te brengen en zo het concurrentievermogen van Europa op het wereldtoneel te waarborgen. Het is een alomvattend plan om de toegang tot, het delen en het gebruik van gegevens in alle sectoren, met inbegrip van mobiliteit, te vergemakkelijken, het potentieel ervan ten behoeve van de economie en de samenleving te benutten en tegelijkertijd de soevereiniteit op het gebied van privacygegevens te waarborgen.

In het kader van deze strategie zal de vaststelling van de Europese dataverordeningzorgen voor een eerlijke toewijzing van waarde uit gegevens en de toegang tot en het gebruik van gegevens bevorderen. In de mobiliteitssector zal het bijvoorbeeld de markt openen voor diensten op basis van voertuiggegevens, van reparaties tot verzekeringen. De uitvoeringshandeling inzake hoogwaardige datasets maakt belangrijke openbare datasets vrij beschikbaar in machineleesbaar formaat, met inbegrip van datasets over vervoersnetwerken (binnenwateren). Tot slot heeft de datagovernanceverordeningtot doel het vertrouwen in gegevensbemiddelaars te vergroten en de mechanismen voor gegevensuitwisseling te versterken.

In haar politieke richtsnoeren voor 2024-2029 kondigde Commissievoorzitter Ursula von der Leyen aan dat de Commissie een strategie voor de Europese data-unie zal voorstellen om het kader voor het delen van gegevens door bedrijven en overheden te vereenvoudigen en te stroomlijnen, op basis van de bestaande regels.

© carloscastilla - Getty/iStock">

Initiatieven voor digitalisering en gegevensuitwisseling op het gebied van vervoer

De EU stimuleert ook actief de samenwerking met regeringen en de industrie om gemeenschappelijke normen en beste praktijken te ontwikkelen voor gegevensverzameling, -beheer en -gebruik in de vervoerssector. Verschillende initiatieven ondersteunen de digitalisering van het vervoer, waardoor het gemakkelijker wordt om toegang te krijgen tot mobiliteitsgerelateerde gegevens en deze uit te wisselen. Voorbeelden hiervan zijn het kader voor intelligente vervoerssystemen (ITS),dat de toegang tot essentiële vervoersgegevens organiseert via nationale toegangspunten (NAP’s) en hetNAPCORE-project,dat tot doel heeft deze toegangspunten in heel Europa te harmoniseren en te verbeteren. Het Digital Transport and Logistics Forum (DTLF) creëert interoperabele omgevingen voor het delen van gegevens voor vracht en logistiek. Daarnaast ondersteunt de Connecting Europe Facility (CEF) Digitalde oprichting van operationele digitale platforms (ODP’s), die de aanpassing van energie- en vervoersinfrastructuur zullen ondersteunen en ICT-middelen zullen verschaffen om de stroom, opslag en verwerking van gegevens te vergemakkelijken en zo nieuwe slimme diensten te helpen ontwikkelen.

© Mathis Works - DigitalVision Vectors via Getty Image">

Naar een gemeenschappelijke Europese ruimte voor mobiliteitsgegevens

© funky-data - Getty/iStock">

In de EU-datastrategie werd de oprichting aangekondigd van gemeenschappelijke Europese dataruimten in belangrijke sectoren, waaronder mobiliteit. Deze dataruimten bieden de governance en infrastructuur die nodig zijn om de toegang tot, het bundelen en delen van gegevens op een gecontroleerde en veilige manier te vergemakkelijken. 

Hoewel er veel gegevens worden gegenereerd in de mobiliteits- en vervoerssector, zijn deze sterk gefragmenteerd. Te veel bedrijven hebben moeite om toegang te krijgen tot de gegevens die ze nodig hebben, terwijl grote buitenlandse technologiebedrijven Europese gegevens gebruiken om hun bedrijf van brandstof te voorzien.

De Europese ruimte voor mobiliteitsgegevens (EMDS) heeft tot doel een gemeenschappelijk technisch en governancekader te bieden om interoperabiliteit mogelijk te maken en belemmeringen voor de toegang tot en het delen van gegevens in de mobiliteits- en vervoerssector weg te nemen. Het bouwt voort op bestaande en opkomende ecosystemen voor vervoersgegevens en helpt deze te verenigen en met elkaar te verbinden. Het ondersteunt bedrijven en overheden door hen te helpen gegevens effectief te gebruiken en vooruitgang te boeken op het gebied van transporttechnologieën en -diensten. 

Acties om de gemeenschappelijke Europese ruimte voor mobiliteitsgegevens tot stand te brengen

In demededeling van de Commissie   over de totstandbrenging van een gemeenschappelijke Europese ruimte voor mobiliteitsgegevenswerden de doelstellingen, ondersteunende maatregelen, mijlpalen en een voorgestelde koers voor de EMDS aangekondigd. Om de visie van een gemeenschappelijke Europese ruimte voor mobiliteitsgegevens (EMDS) te verwezenlijken, worden verschillende gecoördineerde acties ondernomen.

In het kader van het programma Digitaal Europa (DIGITAL) is in september 2023eenvoorbereidende actieafgerond, waarbij bestaande initiatieven in kaart zijn gebracht en mogelijke gemeenschappelijke bouwstenen zijn vastgesteld. In november 2023 is een uitrolactiegestart om data-infrastructuur en governancemechanismen ter beschikking te stellen ter ondersteuning van use cases in negen steden en regio’s, gericht op stedelijke mobiliteit,zoals multimodale routeplanning, monitoring van de milieueffecten van het verkeer of het toegankelijker maken van vervoerswijzen voor mensen met beperkte mobiliteit. In het kader van een nieuwe actie is 15 miljoen EUR toegewezen om een duurzame samenwerkingsstructuur op te zetten en verdere grensoverschrijdende mobiliteits- en logistieke use cases uit te rollen.

In het kader van de Connecting Europe Facility (CEF)zal een lopende studie helpen bij het definiëren van de governancestructuur voor de EMDS en de rol van de onderling verbonden laag die de vindbaarheid en toegankelijkheid van gegevens in verschillende ecosystemen zal vergemakkelijken. 

Tot slot zijn de Europese consortia voor digitale infrastructuur (EDIC’s)een nieuw mechanisme voor de uitvoering van meerlandenprojecten, dat is opgezet in hetkader van het beleidsprogramma 2030 voor hetdigitale decennium en dat bedoeld is om de uitrol van duurzame infrastructuur te vergemakkelijken. De lopende voorbereiding van het EDIC Mobiliteit en Logistieke Gegevens zou een belangrijke rol kunnen spelen bij de totstandbrenging, opschaling en levensvatbaarheid van de EMDS op lange termijn.

Voortbouwen op data-ecosystemen en -platforms in de hele EU

Naast deze EU-initiatieven proberen verschillende data-ecosystemen, initiatievenplatforms en marktplaatsen – aangestuurd door de lidstaten of particuliere actoren – het delen van gegevens in de mobiliteitssector te vergemakkelijken. Belangrijke voorbeelden zijn:

• Mobiliteitsdataruimte: Met steun van de Duitse regering stelt dit open gedecentraliseerde ecosysteem aanbieders van mobiliteitsgegevens in staat om gegevens te delen en tegelijkertijd de controle te behouden en bestaande platforms voor mobiliteitsgegevens met elkaar te verbinden. 

• Eona-X: deze gegevensruimte voor mobiliteit, vervoer en toerisme is opgericht door vooraanstaande particuliere actoren, waaronder luchtvaart-, spoorweg-, luchthaven-, automobiel- en reistechnologiebedrijven. Het maakt deel uit van het GAIA-X-initiatief en heeft tot doel een naadloze integratie van reisgegevens tussen verschillende vervoerswijzen te bieden om de reiservaring te verbeteren.

• Basisdata-infrastructuur (BDI): deze reeks overeenkomsten gericht op de logistieke sector stelt de deelnemende partijen in staat gezamenlijk een IT-netwerk te ontwikkelen dat het delen van vertrouwelijke gegevens ondersteunt en tegelijkertijd de gegevenssoevereiniteit waarborgt. De ontwikkeling en toepassing ervan worden ondersteund door de Nederlandse overheid. 

• Ecosysteem voor verkeersgegevens: dit publiek-private partnerschap waarbij ongeveer 200 organisaties uit Finland en daarbuiten betrokken zijn, ontwikkelt regels voor het effectief delen van gegevens in het verkeersdomein om innovatieve oplossingen voor gegevensgebruik en een eerlijke data-economie te creëren. Het wordt ondersteund door Fintraffic.

De gemeenschappelijke Europese ruimte voor mobiliteitsgegevens zal voortbouwen op de vele bestaande initiatieven. Het zal de onderlinge interoperabiliteit bevorderen door instrumenten ter ondersteuning van hun convergentie bij te dragen en de ontdekking van en de toegang tot gegevens in ecosystemen te vergemakkelijken.

Bevordering van interoperabiliteit tussen sectoren

Het is van essentieel belang synergieën tot stand te brengen met andere gemeenschappelijke Europese gegevensruimten (zoals toerisme, slimme gemeenschappen, de Green Deal en productie), aangezien een aantal van de meest veelbelovende kansen op het kruispunt tussen sectoren liggen. Door gebruik te maken van de energie- en mobiliteitsdataruimten kan bijvoorbeeld gebruik worden gemaakt van elektromobiliteitsgegevens, waardoor de energieproductie en -vraag worden geoptimaliseerd. 

Om de interoperabiliteit tussen sectorale gegevensruimten mogelijk te maken, steunt de EU de ontwikkeling van een gemeenschappelijke blauwdruk, gedeelde normen en gemeenschappelijke bouwstenen. Het programma Digitaal Europa financiert met name hetondersteuningscentrum voor dataruimten en de ontwikkeling van Simpl,de opensource-slimme middleware voor Europese dataruimten. 

Meer informatie

• Conclusies van de voorbereidende actie voor de EMDS 

• Activiteiten van de uitrolEMDS, de lopende uitrolactie

• Belangrijke technologieën om de digitalisering van het vervoer te stimuleren

• De  webpaginaover de strategie voor duurzame en slimme mobiliteitvoor sectorale initiatieven en maatregelen in verband met mobiliteitsgegevens