Att dwar l-IA

Approċċ ibbażat fuq ir-riskju

L-Att dwar l-IA jiddefinixxi 4 livelli ta’ riskju għas-sistemi tal-IA:

Riskju inaċċettabbli

Is-sistemi kollha tal-IA meqjusa bħala theddida ċara għas-sikurezza, l-għajxien u d-drittijiet tan-nies huma pprojbiti. L-Att dwar l-IA jipprojbixxi tmien prattiki, jiġifieri:

1. manipulazzjoni u qerq dannużi bbażati fuq l-IA
2. sfruttament dannuż tal-vulnerabbiltajiet ibbażat fuq l-IA
3. punteġġ soċjali
4. Valutazzjoni jew tbassir tar-riskju ta’ reat kriminali individwali
5. brix mhux immirat tal-internet jew tal-materjal tas-CCTV biex jinħolqu jew jiġu estiżi bażijiet tad-data tar-rikonoxximent tal-wiċċ
6. rikonoxximent tal-emozzjonijiet fil-postijiet tax-xogħol u fl-istituzzjonijiet edukattivi
7. kategorizzazzjoni bijometrika biex jiġu dedotti ċerti karatteristiċi protetti
8. identifikazzjoni bijometrika remota f’ħin reali għal finijiet ta’ infurzar tal-liġi fi spazji aċċessibbli għall-pubbliku

Il-projbizzjonijiet saru effettivi fi Frar 2025. Il-Kummissjoni ppubblikat żewġ dokumenti ewlenin biex tappoġġa l-applikazzjoni prattika tal-prattiki pprojbiti:

• Il-linji gwida dwar il-prattiki pprojbiti tal-IA skont l-Att dwar l-IA, li joffru spjegazzjonijiet legali u eżempji prattiċi biex jgħinu lill-partijiet ikkonċernati jifhmu u jikkonformaw mal-projbizzjonijiet.
• Il-linji gwida dwar id-definizzjoni tas-sistema tal-IA tal-Att dwar l-IA, biex jassistu lill-partijiet ikkonċernati fid-determinazzjoni tal-kamp ta’ applikazzjoni tal-Att dwar l-IA

Riskju għoli

Il-każijiet tal-użu tal-IA li jistgħu joħolqu riskji serji għas-saħħa, għas-sikurezza jew għad-drittijiet fundamentali huma kklassifikati bħala ta’ riskju għoli. Dawn il-każijiet ta’ użu b’riskju għoli jinkludu:

• Komponenti tas-sikurezza tal-IA f’infrastrutturi kritiċi (eż. it-trasport), li l-falliment tagħhom jista’ jpoġġi l-ħajja u s-saħħa taċ-ċittadini f’riskju
• Soluzzjonijiet tal-IA użati fl-istituzzjonijiet edukattivi, li jistgħu jiddeterminaw l-aċċess għall-edukazzjoni u l-kors tal-ħajja professjonali ta’ xi ħadd (eż. punteġġ tal-eżamijiet)
• Komponenti tas-sikurezza tal-prodotti bbażati fuq l-IA (eż. applikazzjoni tal-IA f’kirurġija assistita mir-robots)
• Għodod tal-IA għall-impjiegi, il-ġestjoni tal-ħaddiema u l-aċċess għal impjieg indipendenti (eż. software għas-separazzjoni tas-CVs għar-reklutaġġ)
• Ċerti każijiet tal-użu tal-IA użati biex jagħtu aċċess għal servizzi privati u pubbliċi essenzjali (eż. punteġġ tal-kreditu li jiċħad liċ-ċittadini l-opportunità li jiksbu self)
• Sistemi tal-IA użati għall-identifikazzjoni bijometrika remota, għar-rikonoxximent tal-emozzjonijiet u għall-kategorizzazzjoni bijometrika (eż. sistema tal-IA għall-identifikazzjoni retroattiva ta’ ħanut)
• Każijiet ta’ użu tal-IA fl-infurzar tal-liġi li jistgħu jinterferixxu mad-drittijiet fundamentali tan-nies (eż. evalwazzjoni tal-affidabbiltà tal-evidenza)
• Każijiet ta’ użu tal-IA fil-ġestjoni tal-migrazzjoni, tal-ażil u tal-kontroll tal-fruntieri (eż. eżami awtomatizzat tal-applikazzjonijiet għal viża)
• Soluzzjonijiet tal-IA użati fl-amministrazzjoni tal-ġustizzja u l-proċessi demokratiċi (eż. soluzzjonijiet tal-IA biex jitħejjew deċiżjonijiet tal-qorti)

Is-sistemi tal-IA b'riskju kbir huma soġġetti għal obbligi stretti qabel ma jkunu jistgħu jitqiegħdu fis-suq:

• sistemi adegwati ta’ valutazzjoni tar-riskju u ta’ mitigazzjoni
• kwalità għolja tas-settijiet tad-data li jalimentaw is-sistema biex jiġu minimizzati r-riskji ta’ eżiti diskriminatorji
• reġistrazzjoni tal-attività biex tiġi żgurata t-traċċabbiltà tar-riżultati
• dokumentazzjoni dettaljata li tipprovdi l-informazzjoni kollha meħtieġa dwar is-sistema u l-iskop tagħha għall-awtoritajiet biex jivvalutaw il-konformità tagħha
• informazzjoni ċara u adegwata għall-implimentatur
• miżuri xierqa ta’ sorveljanza umana
• livell għoli ta’ robustezza, ċibersigurtà u preċiżjoni

Ir-regoli għall-IA b’riskju għoli se jidħlu fis-seħħ f’Awwissu 2026 u f’Awwissu 2027.

Riskju ta' trasparenza

Dan jirreferi għar-riskji assoċjati mal-ħtieġa għal trasparenza dwar l-użu tal-IA. L-Att dwar l-IA jintroduċi obbligi speċifiċi ta’ divulgazzjoni biex jiġi żgurat li l-bnedmin jiġu infurmati meta jkun meħtieġ biex tiġi ppreservata l-fiduċja. Pereżempju, meta jintużaw sistemi tal-IA bħal chatbots, il-bnedmin għandhom ikunu konxji li qed jinteraġixxu ma’ magna sabiex ikunu jistgħu jieħdu deċiżjoni infurmata.

Barra minn hekk, il-fornituri tal-IA ġenerattiva jridu jiżguraw li l-kontenut iġġenerat mill-IA jkun identifikabbli. Barra minn hekk, jenħtieġ li ċertu kontenut iġġenerat mill-IA jkun ittikkettat b'mod ċar u viżibbli, jiġifieri deep fakes u test ippubblikat bil-għan li jinforma lill-pubbliku dwar kwistjonijiet ta' interess pubbliku.

Ir-regoli dwar it-trasparenza tal-Att dwar l-IA se jidħlu fis-seħħ f’Awwissu 2026. 

Riskju minimu jew l-ebda riskju

L-Att dwar l-IA ma jintroduċix regoli għall-IA li jitqiesu bħala riskju minimu jew l-ebda riskju. Il-maġġoranza l-kbira tas-sistemi tal-IA li bħalissa jintużaw fl-UE jaqgħu f’din il-kategorija. Dan jinkludi applikazzjonijiet bħal logħob tal-vidjo attivat bl-IA jew filtri tal-ispam.

Dan kollu kif jaħdem fil-prattika għall-fornituri ta’ sistemi tal-IA b’riskju għoli?

Ladarba sistema tal-IA tkun fis-suq, l-awtoritajiet ikunu responsabbli mis-sorveljanza tas-suq, l-implimentaturi jiżguraw is-sorveljanza u l-monitoraġġ mill-bniedem, u l-fornituri jkollhom fis-seħħ sistema ta’ monitoraġġ ta’ wara t-tqegħid fis-suq. Il-fornituri u l-implimentaturi se jirrapportaw ukoll inċidenti serji u funzjonament ħażin.

X’inhuma r-regoli għall-mudelli tal-IA b’Għanijiet Ġenerali?

Il-mudelli tal-IA bi skop ġenerali (GPAI) jistgħu jwettqu firxa wiesgħa ta’ kompiti u qed isiru l-bażi għal ħafna sistemi tal-IA fl-UE. Xi wħud minn dawn il-mudelli jista’ jkollhom riskji sistemiċi jekk ikunu kapaċi ħafna jew użati b’mod wiesa’. Sabiex tiġi żgurata IA sikura u affidabbli, l-Att dwar l-IA jistabbilixxi regoli għall-fornituri ta’ tali mudelli. Dan jinkludi t-trasparenza u r-regoli relatati mad-drittijiet tal-awtur. Għall-mudelli li jistgħu jġorru riskji sistemiċi, il-fornituri jenħtieġ li jivvalutaw u jimmitigaw dawn ir-riskji. Ir-regoli tal-Att dwar l-IA dwar l-IA bi skop ġenerali saru effettivi f’Awwissu 2025.

Appoġġ għall-konformità

F’Lulju 2025, il-Kummissjoni ppubblikat 3 strumenti ewlenin biex tappoġġa l-iżvilupp u l-użu responsabbli tal-mudelli tal-GPAI:

• Il-Linji Gwida dwar il-kamp ta’ applikazzjoni tal-obbligi għall-fornituri tal-mudelli tal-IA bi skop ġenerali jiċċaraw il-kamp ta’ applikazzjoni tal-obbligi tal-IA bi skop ġenerali skont l-Att dwar l-IA, u jgħinu lill-atturi tul il-katina tal-valur tal-IA jifhmu min irid jikkonforma ma’ dawn l-obbligi.
• Il-Kodiċi ta’ Prattika tal-GPAI huwa għodda ta’ konformità volontarja ppreżentata lill-Kummissjoni minn esperti indipendenti, li toffri gwida prattika biex tgħin lill-fornituri jikkonformaw mal-obbligi tagħhom skont l-Att dwar l-IA relatati mat-trasparenza, id-drittijiet tal-awtur, u s-sikurezza u l-amp; is-sigurtà.
• Il-Mudell għas-sommarju pubbliku tal-kontenut tat-taħriġ tal-mudelli tal-GPAI jirrikjedi li l-fornituri jagħtu ħarsa ġenerali lejn id-data użata għat-taħriġ tal-mudelli tagħhom. Dan jinkludi s-sorsi li minnhom inkisbet id-data (inklużi settijiet kbar ta’ data u ismijiet ta’ dominji ewlenin). Il-mudell jitlob ukoll informazzjoni dwar aspetti tal-ipproċessar tad-data biex il-partijiet b’interessi leġittimi jkunu jistgħu jeżerċitaw id-drittijiet tagħhom skont id-dritt tal-UE.

Dawn l-għodod huma ddisinjati biex jaħdmu id f'id. Flimkien, dawn jipprovdu qafas ċar u azzjonabbli għall-fornituri tal-mudelli tal-IA bi skop ġenerali biex jikkonformaw mal-Att dwar l-IA, inaqqsu l-piż amministrattiv, u jrawmu l-innovazzjoni filwaqt li jissalvagwardjaw id-drittijiet fundamentali u l-fiduċja pubblika.

Il-Kummissjoni qed tiżviluppa wkoll għodod oħra ta’ appoġġ li joffru gwida dwar kif wieħed għandu jikkonforma mar-regoli ta’ trasparenza tal-Att dwar l-IA:

• Il-Kodiċi ta’ Prattika dwar l-immarkar u t-tikkettar ta’ kontenut iġġenerat mill-IA magħżul mill-Uffiċċju għall-IA. Il-kodiċi se jkun għodda volontarja biex tiggwida lill-fornituri u lill-implimentaturi tas-sistemi ġenerattivi tal-IA biex jikkonformaw mal-obbligi ta’ trasparenza. Dawn jinkludu l-immarkar tal-kontenut iġġenerat mill-IA u l-iżvelar tan-natura artifiċjali tal-immaġnijiet, u l-awdjo (inkluż deepfakes) kif ukoll it-test.
• Il-Linji Gwida dwar sistemi trasparenti tal-IA biex jiġi ċċarat il-kamp ta’ applikazzjoni, id-definizzjonijiet legali rilevanti, l-obbligi ta’ trasparenza, l-eċċezzjonijiet u l-kwistjonijiet orizzontali relatati.

Dawn l-istrumenti ta’ appoġġ qed jitħejjew u se jiġu ppubblikati fit-tieni trimestru tal-2026. Skopri aktar dwar kif l-Uffiċċju għall-IA qed jappoġġa l-implimentazzjoni tal-Att dwar l-IA.

Governanza u implimentazzjoni

L-Uffiċċju Ewropew tal-IA u l-awtoritajiet tal-Istati Membri huma responsabbli għall-implimentazzjoni, is-superviżjoni u l-infurzar tal-Att dwar l-IA. Il-Bord tal-IA, il-Bord Xjentifiku u l-Forum Konsultattiv imexxu u jagħtu pariri dwar il-governanza tal-Att dwar l-IA. Skopri aktar dettalji dwar il-Governanza u l-infurzar tal-Att dwar l-IA.  

Skeda ta’ żmien tal-applikazzjoni

L-Att dwar l-IA daħal fis-seħħ fl-1 ta’ Awwissu 2024, u se jkun applikabbli bis-sħiħ sentejn wara fit-2 ta’ Awwissu 2026, b’xi eċċezzjonijiet:

• prattiki pprojbiti tal-IA u obbligi ta’ litteriżmu fl-IA li daħlu fis-seħħ mit-2 ta’ Frar 2025
• ir-regoli ta’ governanza u l-obbligi għall-mudelli tal-GPAI saru applikabbli fit-2 ta’ Awwissu 2025
• ir-regoli għas-sistemi tal-IA b'riskju għoli - inkorporati fi prodotti regolati - għandhom perjodu ta' tranżizzjoni estiż sat-2 ta' Awwissu 2027

X’inhi l-proposta tal-Kummissjoni biex tiġi ssimplifikata l-implimentazzjoni tal-Att dwar l-IA?

Il-Pakkett Diġitali dwar is-Simplifikazzjoni jipproponi emendi biex tiġi ssimplifikata l-implimentazzjoni tal-Att dwar l-IA u jiġi żgurat li r-regoli jibqgħu ċari, sempliċi u favorevoli għall-innovazzjoni.

Il-Kummissjoni tipproponi li taġġusta l-iskeda ta’ żmien għall-applikazzjoni ta’ regoli ta’ riskju għoli għal massimu ta’ 16-il xahar. Dan jiżgura li r-regoli japplikaw meta l-kumpaniji jkollhom l-għodod ta’ appoġġ it-tajba biex jiffaċilitaw l-implimentazzjoni, bħall-istandards.

Il-Kummissjoni qed tipproponi wkoll emendi mmirati għall-Att dwar l-IA li se:

• Issaħħaħ is-setgħat tal-Uffiċċju għall-IA u tiċċentralizza s-sorveljanza tas-sistemi tal-IA mibnija fuq mudelli tal-IA bi skop ġenerali, filwaqt li tnaqqas il-frammentazzjoni tal-governanza;
• Jiġu estiżi ċerti simplifikazzjonijiet li jingħataw lill-SMEs u lill-SMCs, inklużi rekwiżiti simplifikati ta’ dokumentazzjoni teknika;
• Jirrikjedu li l-Kummissjoni u l-Istati Membri jippromwovu l-litteriżmu fl-IA u jiżguraw appoġġ kontinwu lill-kumpaniji billi jibnu fuq l-isforzi eżistenti (bħar-repożitorju tal-Uffiċċju tal-IA tal-prattiki tal-litteriżmu fl-IA, li reċentement ġie mġedded), filwaqt li jżommu fis-seħħ l-obbligi ta’ taħriġ għall-implimentaturi b’riskju għoli;
• Iwessgħu l-miżuri b’appoġġ għall-konformità sabiex aktar innovaturi jkunu jistgħu jibbenefikaw minn ambjenti ta’ esperimentazzjoni regolatorja li se jiġu stabbiliti mill-2028 u billi jestendu l-possibbiltajiet għall-ittestjar fid-dinja reali;
• Taġġusta l-proċeduri tal-Att dwar l-IA biex tiċċara l-interazzjoni tiegħu ma’ liġijiet oħra u ttejjeb l-implimentazzjoni u t-tħaddim ġenerali tiegħu.

Dan kollu jikkomplementa l-azzjonijiet li l-Kummissjoni u l-Uffiċċju tal-IA tagħha diġà qed jieħdu biex jipprovdu ċarezza għan-negozji u għall-awtoritajiet nazzjonali, pereżempju, permezz ta’ linji gwida, kodiċijiet ta’ prattika, u s-Service Desk tal-Att dwar l-IA.

Il-proposta leġiżlattiva ġiet adottata fid-19 ta’ Novembru. Il-Parlament Ewropew u l-Kunsill tal-UE issa qed jiddiskutu u jinnegozjaw l-Omnibus Diġitali dwar l-IA.