L-iskjerament tal-Kurituri transfruntieri Ewropej tal-5G

Kurituri 5G: xprun ewlieni għat-tranżizzjoni ekoloġika u diġitali tal-Ewropa

L-implimentazzjoni tal-infrastruttura tal-konnettività 5G tul il-mogħdijiet tat-trasport madwar l-Ewropa – kurituri 5G – hija mistennija li tikkontribwixxi għat-trasformazzjoni ekoloġika u diġitali tal-ekonomija u tas-soċjetà tal-UE. 

Il-Mobbiltà Konnessa u Awtomatizzata (CAM) abilitata bil-5G titqies bħala faċilitatur ewlieni għat-titjib tas-sikurezza fit-toroq, l-ottimizzazzjoni tat-traffiku fit-toroq, it-tnaqqis tal-emissjonijiet tas-CO2, u l-kompetittività industrijali kemm tas-settur tat-trasport kif ukoll tas-settur tal-mobbiltà. 

L-infrastruttura tal-Kuritur 5G mhux biss se tippermetti firxa wiesgħa ta’ servizzi diġitali għall-vettura, is-sewwieq, il-passiġġieri, u atturi rilevanti oħra, iżda wkoll servizzi ta’ konnettività li jwittu t-triq għas-sewqan b’livelli għoljin ta’ awtomatizzazzjoni sa tmiem id-deċennju attwali. 

Nistennew li l-varar tal-infrastruttura 5G se jikkontribwixxi bl-istess mod għad-diġitalizzazzjoni tal-operazzjonijiet ferrovjarji u tal-passaġġi fuq l-ilma interni.

Il-Kummissjoni rrikonoxxiet ir-rwol ewlieni li jista’ jkollhom il-Kurituri 5G kemm fl-Istrateġija tal-Ewropa dwar id-Deċennju Diġitali kif ukoll fl-Istrateġija għal Mobbiltà Sostenibbli u Intelliġenti. Il-Kurituri tal-5G jikkostitwixxu wieħed mill-Proġetti Multinazzjonali (MCPs) identifikati fl-Istrateġija dwar id-Deċennju Diġitali u b’hekk jirrappreżentaw wieħed mill-oqsma ta’ investiment strateġiku ewlenin tal-Faċilità għall-Irkupru u r-Reżiljenza.

L-implimentazzjoni pan-Ewropea fuq skala kbira tal-kurituri 5G setgħet tislet mill-konklużjonijiet u r-rakkomandazzjonijiet li saru mill-proġetti ta’ prova transfruntiera tal-5G li ppreċedewhom. Matul dawn il-provi, il-partijiet ikkonċernati minn setturi differenti għaqqdu l-isforzi tagħhom biex iwettqu ttestjar u provi ta’ CAM attivati bil-5G, bl-appoġġ ta’ Orizzont 2020 taħt is-Sħubija Pubblika-Privata tal-5G.

Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa - Programm Diġitali

Flimkien mal-Istati Membri tal-UE u partijiet ikkonċernati oħra, il-Kummissjoni appoġġat l-iżvilupp ta’ proġetti tal-Kuritur 5G mill-adozzjoni tal-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (FNE) - il-Programm Diġitali, fl-2021.

L-Aġendi Strateġiċi ta’ Varar tal-5G (5G SDA), ibbażati fuq kontribuzzjonijiet mill-Industrija, jappoġġaw bl-istess mod il-portafoll tal-proġetti billi jipprovdu gwida lill-partijiet ikkonċernati dwar is-servizzi/il-każijiet ta’ użu ewlenin li għandhom jiġu implimentati, ir-rekwiżiti tekniċi, il-pjanijiet direzzjonali, u l-mudelli ta’ kooperazzjoni.  Il-5G SDA għall-Konnettività u l-Ispettru tal-5G għall-ferroviji ġie ppubblikat fl-2024, filwaqt li l-5G SDA rivedut għat-Triq se jiġi ppubblikat fl-2025.  

L-FNE Diġitali appoġġat l-implimentazzjoni fuq skala kbira ta’ kurituri 5G matul il-perjodu 2021-2027, b’baġit ta’ madwar 300 miljun. L-ewwel Programm ta’ Ħidma Pluriennali għall-perjodu 2021-2025, adottat fis-16 ta’ Diċembru 2021, iffoka fuq l-implimentazzjoni ta’ sezzjonijiet transfruntiera tul il-kurituri 5G.

Mill-adozzjoni tal-Programm ta’ Ħidma Diġitali tal-FNE, fl-2023 tnedew tliet sejħiet għal proposti tal-Kuritur 5G taħt il-Faċilità Nikkollegaw l-Ewropa (FNE), fl-2024, u l-aktar reċenti fl-2025.  

L-ewwel tliet sejħiet irriżultaw f’total ta’ 25 studju u proġett ta’ suċċess, bil-proġetti ta’ skjerament għaddejjin bħalissa. Tista’ ssir taf aktar dwar dawn il-proġetti billi tikkonsulta l-Mappa tal-Mobilizzazzjoni tal-Kurituri 5G. 

Qed jitfaċċaw mudelli ta’ kooperazzjoni innovattivi bil-parteċipazzjoni ta’ setturi industrijali differenti involuti fl-ekosistema CAM iffaċilitata mill-5G biex tiġi skjerata l-infrastruttura 5G meħtieġa tul il-mogħdijiet Ewropej tat-trasport.  

Xi proġetti qed jiffukaw fuq l-użu ta’ infrastruttura tan-network passiva taħt it-tmexxija ta’ kumpaniji li għandhom u joperaw torrijiet tar-radju mobbli, f’kooperazzjoni mal-operaturi tan-network mobbli, l-operaturi tat-toroq, il-maniġers tal-infrastruttura ferrovjarja u l-manifatturi tat-tagħmir oriġinali.

B’mod parallel, qed naraw soluzzjonijiet tar-roaming transfruntiera bla xkiel jiżviluppaw fi proġetti oħra, bil-għan li tiġi żgurata kopertura tal-5G mingħajr interruzzjoni tul il-kurituri transfruntiera, li wieħed jittama li jrendi t-telf transfruntier tal-konnettività xi ħaġa tal-passat.  

Ir-raba’ sejħa ġiet ippubblikata fit-22 ta’ Ottubru u għalqet fit-13 ta’ Frar 2025. Din hija l-ewwel sejħa ppubblikata taħt it-tieni Programm ta’ Ħidma Diġitali tal-FNE 2024-2027, adottata fl-10 ta’ Ottubru 2024.  Il-proposti ġġenerati minn din is-sejħa u magħżula għall-finanzjament se jitħabbru pubblikament fir-raba’ trimestru tal-2025, wara l-finalizzazzjoni tal-evalwazzjonijiet.

Fl-Ewropa qed tissawwar mappa ġdida tal-Proġetti ta’ Varar tal-Kurituri tal-5G, bis-saħħa ta’ kooperazzjoni transfruntiera sostnuta, il-Finanzjament tal-UE għar-Riċerka u l-Innovazzjoni, iżda fuq kollox bis-saħħa tal-finanzjament konsiderevoli pprovdut mill-Programm Diġitali tal-FNE sa issa.