Data miftuħa

Fl-UE, is-settur pubbliku huwa wieħed mill-aktar intensivi fid-data f’termini tal-ammont ta’ data li jiġġenera, jiġbor u jħallas għaliha. Eżempji jinkludu data dwar it-temp, informazzjoni ġeografika, statistika,data dwar proġetti ta’ riċerka ffinanzjati pubblikament u kotba tal-libreriji diġitalizzati. Data pubblika “miftuħa” tirreferi għal informazzjoni tas-settur pubbliku (PSI) li hija aċċessibbli u li tista’ terġa’ tintuża, preferibbilment mingħajrrestrizzjonijiet.

Il-permess li d-data tas-settur pubbliku terġa’ tintuża għal skopijiet oħra, inklużi dawk kummerċjali, jista’:

• irawmu t-tkabbir ekonomiku u l-innovazzjoni permezz tal-iżvilupp ta' prodotti u servizzi ġodda;
• tgħin biex jiġu indirizzati l-isfidi tas-soċjetà permezz ta’ soluzzjonijiet innovattivi, bħal fil-kura tas-saħħa u t-trasport;
• ittejjeb it-tfassil tal-politika bbażat fuq l-evidenza u tagħti spinta lill-effiċjenza fl-amministrazzjonijiet pubbliċi;
• issir assi vitali għall-iżvilupp ta’ teknoloġiji ġodda bħall-intelliġenza artifiċjali (IA), li tirrikjedi l-ipproċessar ta’ ammonti kbar ta’ data ta’ kwalità għolja;
• irawmu l-parteċipazzjoni taċ-ċittadini fil-ħajja politika u soċjali, u jżidu t-trasparenza tal-gvern.

Id-Direttivaattwalidwar id-data miftuħa u l-użu mill-ġdid tal-informazzjoni tas-setturpubbliku, magħrufa wkoll bħala d-Direttiva dwar id-Data Miftuħa, daħlet fis-seħħ fis-16 ta’ Lulju 2019, u ssostitwiet id-Direttiva PSI tal-2003. Huwa jibni fuq żewġ fergħat ewlenin tas-suq intern: it-trasparenza u l-kompetizzjoni ġusta.

Il-pajjiżi tal-UE kienu meħtieġa jittrasponu d-Direttiva dwar id-Data Miftuħa sas-16 ta’ Lulju 2021. Il-miżuri nazzjonali ta’traspożizzjoni kkomunikati mill-Istati Membri huma disponibbli fuq EurLex.

Skont dawn ir-regoli:

• Id-data tas-settur pubbliku li hija aċċessibbli skont il-liġijiet nazzjonali dwar il-libertà tal-informazzjoni hija fil-prinċipju disponibbli għall-użu mill-ġdid. Jenħtieġ li l-korpi tas-settur pubbliku ma jitolbux aktar mill-ispiża marġinali għall-użu mill-ġdid tad-data tagħhom, ħlief f'każijiet limitati ħafna. Dan jippermetti li aktar SMEs u negozji ġodda jidħlu fi swieq ġodda billi jiżviluppaw prodotti u servizzi bbażati fuq id-data.
• Qed issir enfasi partikolari fuq settijiet tad-data ta’ valur għoli, li l-użu mill-ġdid tagħhom joffri benefiċċji sinifikanti għas-soċjetà u għall-ekonomija. Dawn is-settijiet ta’ data jridu jkunu disponibbli mingħajr ħlas, f’formati li jinqraw mill-magni, u permezz ta’ APIs u tniżżil massiv. Fil-limiti tal-kamp ta’ applikazzjonitematiku stabbilit fl-anness tad-Direttiva, u bl-assistenza ta’ Kumitat magħmul minn rappreżentanti tal-pajjiżi tal-UE, il-Kummissjoni adottatlista ta’ settijiet tad-data speċifiċi ta’ valur għoli.
• Aktar data f’ħin reali, disponibbli permezz tal-APIs, tista’ tippermetti lill-kumpaniji, speċjalment lin-negozji ġodda, joħolqu prodotti u servizzi innovattivi, bħall-apps tal-mobbiltà.
• L-impriżi pubbliċi fis-setturi tat-trasport u tal-utilitajiet jiġġeneraw data siewja meta jipprovdu servizzi fl-interess ġenerali. Meta jagħmlu din id-data disponibbli, iridu jaderixxu mal-prinċipji tat-trasparenza, tan-nondiskriminazzjoni u tan-nonesklużività u jużaw formati tad-data u metodi ta’ disseminazzjoni xierqa. Huma xorta jistgħu jistabbilixxu imposti raġonevoli biex jirkupraw il-kostijiet tal-produzzjoni tad-data u biex jagħmluha disponibbli għall-użu mill-ġdid.
• Xi korpi pubbliċi jinvolvu ruħhom fi ftehimiet kumplessi dwar id-data ma’ ditti privati, li jistgħu jwasslu għal “imblukkar” tal-informazzjoni tas-settur pubbliku minn ftit sħab privati. Id-Direttiva tinkludi salvagwardji biex tissaħħaħ it-trasparenza u jiġu limitati tali ftehimiet.
• Id-Direttiva tkopri wkoll data ta’ riċerka ffinanzjata pubblikament: Il-pajjiżi tal-UE jridu jiżviluppaw politiki ta’ aċċess miftuħ għal tali data, filwaqt li jiżguraw regoli armonizzati għall-użu mill-ġdid tagħha meta ssir aċċessibbli permezz ta’ repożitorji. 

Il-Kummissjoni tmexxi bl-eżempju, b’qafaslegalisolidu  għall-użu mill-ġdid tad-data tagħha stess, ikkomplementat mill-portaluffiċjali ffinanzjat mill-UEgħad-dataEwropea.  Is-settijiet tad-data mill-Istati Membri tal-UE u mill-istituzzjonijiet u l-aġenziji tal-UE huma disponibbli fuq il-portal, kif ukoll materjal ta’ taħriġ dwar l-użu mill-ġdid tad-data miftuħa u bażi tad-data ta’ studji ta’ riċerka u stejjer ta’ suċċess.

Sfond

Fl-2003, il-Kummissjoni Ewropea stabbilietqafas legali  għall-użu mill-ġdid tal-informazzjoni tas-settur pubbliku (PSI), li aktar tard ġie rivedut bid-Direttiva 2013/37/UE. L-istudju li jappoġġa l-valutazzjoni tal-impatt għar-rieżami tad-Direttiva tal-2003 jipproġetta li l-valur ekonomiku dirett totali tal-PSI se jiżdied minn EUR 52 biljun fl-2018 (l-UE27 u r-Renju Unit) għal EUR 194 biljun fl-2030. 

Id-Direttiva tiffoka fuq l-aspetti ekonomiċi tal-użu mill-ġdid tal-informazzjoni, filwaqt li l-kwistjoni ta’ liema informazzjoni għandha ssir pubblika hija indirizzata l-aktar fil-livell tal-Istati Membri fil-liġijiet dwar il-libertà tal-informazzjoni. Fl-2014, il-Kummissjoni ppubblikat "Linji gwida dwar il-liċenzji standard rakkomandati, is-settijiet tad-data u t-tariffi għall-użu mill-ġdid tad-dokumenti" biex tagħmilha aktar faċli għad-detenturi tad-data tas-settur pubbliku biex japplikaw id-Direttiva fil-prattika tagħhom ta' kuljum.

Il-Kummissjoni wettqet rieżami tad-Direttiva PSI, infurmat minn konsultazzjoni pubblika, evalwazzjoni estensiva tad-Direttiva PSI u valutazzjoni tal-impatt. Id-Direttivaattwali dwar id-data miftuħa u l-użu mill-ġdid tal-PSI, adottata u ppubblikata fl-20 ta’ Ġunju 2019, hija r-riżultat ta’ dan il-proċess. 

Il-bidliet ewlenin meta mqabbla mad-Direttiva PSI ffukaw fuq:

• it-tnaqqis tal-ostakli għad-dħul fis-suq, speċjalment għall-SMEs, billi jiġu limitati l-eċċezzjonijiet li jippermettu lill-korpi pubbliċi jimponu aktar mill-kostijiet marġinali tad-disseminazzjoni għall-użu mill-ġdid tad-data tagħhom;
• iż-żieda fid-disponibbiltà tad-data billi jiġu inklużi tipi ġodda ta’ data pubblika u ffinanzjata pubblikament fil-kamp ta’ applikazzjoni tad-Direttiva. Dan jinkludi data miżmuma minn impriżi pubbliċi fis-setturi tal-utilitajiet u tat-trasport kif ukoll data tar-riċerka ffinanzjata pubblikament;
• il-minimizzazzjoni tar-riskju ta’ vantaġġ eċċessiv ta’ min jidħol l-ewwel, li jiffavorixxi kumpaniji kbar u jillimita l-utenti potenzjali mill-ġdid tad-data, billi jirrikjedi proċess trasparenti għal arranġamenti ta’ data pubblika-privata;
• it-tisħiħ tal-opportunitajiet tan-negozju billi jiġi promoss it-tixrid dinamiku tad-data permezz tal-APIs.