Otwarte dane

W UE sektor publiczny jest jednym z najbardziej intensywnych pod względem ilości danych, które generuje, gromadzi i za które płaci. Przykłady obejmują dane pogodowe, informacje geograficzne, statystyki,dane dotyczące projektów badawczych finansowanych ze środków publicznych oraz zdigitalizowane książki biblioteczne. „Otwarte” dane publiczne odnoszą się do informacji sektora publicznego, które są dostępne i nadają się do ponownego wykorzystania, najlepiej bez ograniczeń.

Zezwolenie na ponowne wykorzystywanie danych sektora publicznego do innych celów, w tym komercyjnych, może:

• wspieranie wzrostu gospodarczego i innowacji poprzez rozwój nowych produktów i usług;
• pomoc w radzeniu sobie z wyzwaniami społecznymi poprzez innowacyjne rozwiązania, takie jak opieka zdrowotna i transport;
• usprawnić kształtowanie polityki w oparciu o dowody i zwiększyć skuteczność administracji publicznej;
• stać się istotnym atutem dla rozwoju nowych technologii, takich jak sztuczna inteligencja (AI), która wymaga przetwarzania ogromnych ilości danych wysokiej jakości;
• zwiększanie udziału obywateli w życiu politycznym i społecznym oraz zwiększanie przejrzystości rządów.

Obecna dyrektywa w sprawie otwartych danych i ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego,znana również jako dyrektywa w sprawie otwartych danych, weszła w życie w dniu 16 lipca 2019 r., zastępując dyrektywę ISP z 2003 r. Opiera się on na dwóch kluczowych aspektach rynku wewnętrznego: przejrzystość i uczciwa konkurencja.

Państwa UE były zobowiązane do transpozycji dyrektywy w sprawie otwartych danych do 16 lipca 2021 r. Krajoweśrodki transpozycji zgłoszone przez państwa członkowskie są dostępne na stronie EurLex.

Zgodnie z tymi zasadami:

• Dane sektora publicznego, które są dostępne na mocy krajowych przepisów dotyczących wolności informacji, są co do zasady dostępne do ponownego wykorzystywania. Organy sektora publicznego nie powinny pobierać opłat wyższych niż koszt krańcowy za ponowne wykorzystywanie ich danych, z wyjątkiem bardzo ograniczonych przypadków. Dzięki temu więcej MŚP i przedsiębiorstw typu start-up może wejść na nowe rynki, opracowując produkty i usługi oparte na danych.
• Szczególny nacisk kładzie się na zbiory danych o wysokiej wartości, których ponowne wykorzystanie przynosi znaczne korzyści społeczeństwu i gospodarce. Te zbiory danych muszą być dostępne bezpłatnie, w formatach nadających się do odczytu maszynowego oraz za pośrednictwem interfejsów API i pobierania zbiorczego. W granicach zakresutematycznego określonego w załączniku do dyrektywy oraz przy wsparciukomitetu złożonegoz przedstawicieli państw UE Komisja przyjęła wykaz konkretnych zbiorów danych o wysokiej wartości.
• Więcej danych w czasie rzeczywistym, dostępnych za pośrednictwem interfejsów API, może umożliwić firmom, zwłaszcza start-upom, tworzenie innowacyjnych produktów i usług, takich jak aplikacje mobilne.
• Przedsiębiorstwa publiczne w sektorach transportu i usług użyteczności publicznej generują cenne dane przy świadczeniu usług w interesie ogólnym. Udostępniając takie dane, muszą przestrzegać zasad przejrzystości, niedyskryminacji i braku wyłączności oraz stosować odpowiednie formaty danych i metody ich rozpowszechniania. Mogą one nadal ustalać rozsądne opłaty w celu odzyskania kosztów wytworzenia danych i udostępnienia ich do ponownego wykorzystania.
• Niektóre organy publiczne zawierają złożone umowy dotyczące danych z przedsiębiorstwami prywatnymi, co może prowadzić do „zamknięcia” informacji sektora publicznego przez kilku partnerów prywatnych. Dyrektywa zawiera zabezpieczenia mające na celu zwiększenie przejrzystości i ograniczenie takich umów.
• Dyrektywa obejmuje również dane badawcze finansowane ze środków publicznych: Kraje UE muszą opracować politykę otwartego dostępu do takich danych, zapewniając zharmonizowane zasady ich ponownego wykorzystywania, gdy są one udostępniane za pośrednictwem repozytoriów. 

Komisja daje przykład, oferując solidne ramy prawne dotyczące ponownego wykorzystywania własnych danych, uzupełnione finansowanym przez UE oficjalnym portalem danych europejskich. Na portalu dostępne są zbiory danych z państw członkowskich UE oraz instytucji i agencji UE, a także materiały szkoleniowe na temat ponownego wykorzystywania otwartych danych oraz baza danych zawierająca badania naukowe i przykłady udanych projektów.

Kontekst

W 2003 r. Komisja Europejska ustanowiła ramy prawne dotyczące ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego, które zostały następnie zmienione dyrektywą 2013/37/UE. W badaniu uzupełniającymocenę skutków przeglądu dyrektywy z 2003 r. przewiduje się, że całkowita bezpośrednia wartość ekonomiczna ISP wzrośnie z 52 mld EUR w 2018 r. (UE-27 i Zjednoczone Królestwo) do 194 mld EUR w 2030 r.

Dyrektywa koncentruje się na ekonomicznych aspektach ponownego wykorzystywania informacji, natomiast kwestia tego, jakie informacje powinny być podawane do wiadomości publicznej, jest najczęściej poruszana na szczeblu państw członkowskich w przepisach dotyczących wolności informacji. W 2014 r. Komisja opublikowała „Wytyczne dotyczące zalecanych standardowych licencji, zbiorów danych i opłat za ponowne wykorzystywanie dokumentów”, aby ułatwić posiadaczom danych sektora publicznego stosowanie dyrektywy w ich codziennej praktyce.

Komisja przeprowadziła przegląd dyrektywy ISP w oparciu o konsultacje publiczne, szeroko zakrojoną ocenę dyrektywy ISP oraz ocenę skutków. Obecna dyrektywa w sprawie otwartych danych i ponownego wykorzystywania informacji sektora publicznego, przyjęta i opublikowana w dniu 20 czerwca 2019 r., jest wynikiem tego procesu.

Najważniejsze zmiany w porównaniu z dyrektywą ISP koncentrowały się na:

• zmniejszenie barier wejścia na rynek, zwłaszcza dla MŚP, poprzez ograniczenie wyjątków, które umożliwiają organom publicznym pobieranie opłat przekraczających marginalne koszty rozpowszechniania za ponowne wykorzystywanie ich danych;
• zwiększenie dostępności danych poprzez włączenie nowych rodzajów danych publicznych i finansowanych ze środków publicznych w zakres dyrektywy. Obejmuje to dane będące w posiadaniu przedsiębiorstw publicznych w sektorach użyteczności publicznej i transportu, a także dane badawcze finansowane ze środków publicznych;
• zminimalizowanie ryzyka nadmiernej przewagi pioniera, która faworyzuje duże przedsiębiorstwa i ogranicza potencjalnych użytkowników danych, poprzez wprowadzenie wymogu przejrzystego procesu uzgodnień publiczno-prywatnych dotyczących danych;
• zwiększanie możliwości biznesowych poprzez promowanie dynamicznego rozpowszechniania danych za pośrednictwem API.