Europejska deklaracja praw i zasad cyfrowych w cyfrowej dekadzie promuje transformację cyfrową kształtowaną przez wartości europejskie.
UE chce wzmocnić pozycję obywateli, aby mogli w pełni korzystać z możliwości, jakie niesie ze sobą transformacja cyfrowa. Przyjęła zestaw praw i zasad cyfrowych, które odzwierciedlają wartości UE i promują ukierunkowaną na człowieka, bezpieczną i zrównoważoną wizję transformacji cyfrowej. Deklaracja zawiera również zobowiązania UE i państw członkowskich do działania w szeregu kwestii cyfrowych.
Europejska deklaracja praw i zasad cyfrowych została podpisana przez przewodniczących Komisji, Parlamentu Europejskiego i Rady, co odzwierciedla wysoki poziom zaangażowania politycznego UE i jej państw członkowskich na rzecz promowania i stosowania praw i zasad.
Deklaracja opiera się w szczególności na Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej i przypomina o najistotniejszych prawach w transformacji cyfrowej, takich jak wolność wypowiedzi i informacji, ochrona danych i prywatność. Prawa i zasady cyfrowe są również zakorzenione w prawodawstwie i polityce UE, dzięki czemu są bardzo realne i namacalne dla obywateli.
W deklaracji tej UE i państwa członkowskie zobowiązują się do działania i promowania tej ukierunkowanej na człowieka wizji transformacji cyfrowej zarówno w kraju, jak i na arenie międzynarodowej. Komisja monitoruje stosowanie praw i zasad cyfrowych w całej UE.
Zasady te sformułowano wokół 6 tematów:
- Umieszczenie ludzi i ich praw w centrum transformacji cyfrowej
- Wspieranie solidarności i włączenia społecznego
- Zapewnienie swobody wyboru w internecie
- Wspieranie uczestnictwa w cyfrowej przestrzeni publicznej
- Zwiększenie bezpieczeństwa, ochrony i upodmiotowienia jednostek (zwłaszcza młodych ludzi)
- Promowanie zrównoważonego charakteru cyfrowej przyszłości
Umieszczenie ludzi w centrum transformacji cyfrowej
Technologia powinna służyć wszystkim ludziom mieszkającym w UE i przynosić im korzyści oraz umożliwiać im realizację ich aspiracji. Nie powinno to naruszać ich bezpieczeństwa ani praw podstawowych.
UE i jej państwa członkowskie zobowiązują się do zadbania o to, by transformacja cyfrowa przynosiła korzyści wszystkim i poprawiała jakość życia wszystkich osób mieszkających w UE. Podejmują środki w celu zapewnienia poszanowania naszych praw w internecie i poza nim oraz promują to podejście zarówno w kraju, jak i na arenie międzynarodowej.
Solidarność i włączenie społeczne
Zasadnicze znaczenie ma powszechny dostęp do technologii sprzyjających włączeniu społecznemu, które chronią prawa UE. Każdy powinien:
- dostęp do przystępnej cenowo i szybkiej łączności cyfrowej
- być w stanie zdobyć wykształcenie i umiejętności niezbędne do czerpania korzyści z technologii cyfrowej
- mieć uczciwe i sprawiedliwe warunki pracy
- dostęp do kluczowych cyfrowych usług publicznych
UE i jej państwa członkowskie zobowiązały się nie pozostawiać nikogo w tyle, wspierając wysiłki na rzecz wyposażenia wszystkich instytucji kształcenia i szkolenia, zapewniając prawo do bycia offline i zapewniając tożsamość cyfrową, która daje dostęp do szerokiego zakresu usług online.
Wolność wyboru
Każdy powinien mieć możliwość dokonywania własnych, świadomych wyborów online. Obejmuje to interakcję z systemami sztucznej inteligencji, które powinny służyć jako narzędzie dla ludzi, a ostatecznym celem powinno być zwiększenie dobrostanu ludzi.
UE i państwa członkowskie zobowiązują się w szczególności do promowania ukierunkowanych na człowieka, wiarygodnych i etycznych systemów sztucznej inteligencji, które są wykorzystywane w sposób przejrzysty i zgodny z wartościami UE.
Swoboda wyboru obejmuje również swobodę wyboru usług online, z których korzystamy, w oparciu o obiektywne, przejrzyste i wiarygodne informacje. To z kolei wiąże się z zapewnieniem przedsiębiorstwom możliwości konkurowania i wprowadzania innowacji w świecie cyfrowym.
Uczestnictwo w cyfrowej przestrzeni publicznej
Każdy powinien mieć dostęp do wiarygodnego, zróżnicowanego i wielojęzycznego środowiska internetowego oraz powinien wiedzieć, kto jest właścicielem usług, z których korzysta, lub kto sprawuje nad nimi kontrolę. Zachęca to do pluralistycznej debaty publicznej i uczestnictwa w demokracji.
W deklaracji podkreślono również potrzebę stworzenia środowiska cyfrowego, które chroni ludzi przed dezinformacją, manipulacją informacjami i innymi formami szkodliwych treści, w tym nękaniem i przemocą ze względu na płeć. Uznaje się w nim rolę bardzo dużych platform internetowych w tym kontekście i zwraca się do nich o ograniczenie ryzyka wynikającego z funkcjonowania ich usług i korzystania z nich.
UE i państwa członkowskie zobowiązują się w szczególności do wspierania skutecznego dostępu do treści cyfrowych odzwierciedlających różnorodność kulturową i językową w UE.
Bezpieczeństwo, ochrona i upodmiotowienie
Każdy powinien mieć dostęp do bezpiecznych, chronionych i chroniących prywatność technologii, produktów i usług cyfrowych. UE i państwa członkowskie zobowiązują się w szczególności do ochrony interesów obywateli, przedsiębiorstw i służb publicznych przed cyberprzestępczością oraz do zapewnienia, aby każdy miał skuteczną kontrolę nad swoimi danymi osobowymi i nieosobowymi zgodnie z prawem UE.
Dzieci i młodzież powinny mieć możliwość dokonywania bezpiecznych i świadomych wyborów oraz wyrażania swojej kreatywności w środowisku cyfrowym. UE i państwa członkowskie zobowiązują się również do promowania pozytywnych doświadczeń dzieci i młodzieży w odpowiednim do wieku i bezpiecznym środowisku cyfrowym oraz do ochrony dzieci i młodzieży przed szkodliwymi i nielegalnymi treściami, wykorzystywaniem, manipulacją i niegodziwym traktowaniem w internecie.
Zrównoważony rozwój
Transformacja cyfrowa i ekologiczna są ze sobą ściśle powiązane. Chociaż technologie cyfrowe oferują wiele rozwiązań w zakresie zmiany klimatu, musimy zadbać o to, by same w sobie nie przyczyniały się do tego problemu. Produkty i usługi cyfrowe powinny być projektowane, produkowane i unieszkodliwiane w sposób zrównoważony.
UE i państwa członkowskie zobowiązują się do wspierania technologii cyfrowych o minimalnych negatywnych skutkach środowiskowych i społecznych. Celem jest promowanie technologii cyfrowych, które mają pozytywny wpływ na środowisko i klimat, przyczyniając się do zielonej transformacji. Zobowiązują się również do promowania norm zrównoważonego rozwoju i oznakowań produktów i usług cyfrowych, aby zapewnić ludziom więcej informacji na temat ich wpływu na środowisko.
Europejska deklaracja praw i zasad cyfrowych w cyfrowej dekadzie stanowi dla obywateli pomost do unijnych przepisów i polityk cyfrowych, ponieważ wskazuje kierunek działań Unii na drodze do transformacji cyfrowej.
Komisja regularnie monitoruje stosowanie praw i zasad cyfrowych w całej UE i składa sprawozdania z tych prac w kontekście rocznego sprawozdania na temat stanu cyfrowej dekady. W sprawozdaniu oceniono, w jakim stopniu UE i jej państwa członkowskie podążają tą drogą, a poprzez podkreślenie najlepszych praktyk państw członkowskich dąży się do zainspirowania przyszłych działań w całej UE.
Deklaracja wyznacza również kierunek stosunków międzynarodowych UE, pomagając w kształtowaniu globalnej transformacji cyfrowej, która stawia ludzi i prawa człowieka w centrum uwagi.
Komisja zobowiązała się do regularnego składania sprawozdań z postępów w promowaniu i wdrażaniu deklaracji. Sprawozdanie za 2026 r. zawiera elementy horyzontalne dotyczące praw i zasad cyfrowych oraz sprawozdanie na temat wyników specjalnego sprawozdania Eurobarometru na temat stanu cyfrowej dekady w 2026 r. w obszarach dotyczących praw i zasad cyfrowych. Sprawozdanie z 2025 r. poparto specjalnym badaniem, w którym przeanalizowano, w jaki sposób państwa członkowskie realizują swoje zobowiązanie do przestrzegania praw i zasad cyfrowych, wraz z odpowiednimi zaleceniami.
