Strategia UE dotycząca otwartego oprogramowania

Unijna strategia otwartego oprogramowania ma na celu wzmocnienie otwartych ekosystemów cyfrowych w Europie poprzez wspieranie rozwoju, skalowania, wdrażania i długoterminowej stabilności technologii otwartego oprogramowania zarówno w sektorze publicznym, jak i prywatnym.

Strategia ta jest osadzona w szerszym komunikacie w sprawie europejskiej suwerenności technologicznej, będącym częścią unijnego pakietu na rzecz suwerenności cyfrowej, obok inicjatyw takich jak wniosek dotyczący aktu w sprawie chmury obliczeniowej i rozwoju sztucznej inteligencji, wniosek dotyczący aktu w sprawie czipów 2.0 oraz strategiczny plan działania na rzecz cyfryzacji i sztucznej inteligencji w dziedzinie energii. Wspólnie inicjatywy te mają na celu stworzenie spójnych ram europejskiej infrastruktury cyfrowej, wzmocnienie odporności, konkurencyjności i strategicznej autonomii.

Otwarte oprogramowanie pomaga zmniejszyć zależność od technologii spoza UE i zwiększa kontrolę nad krytyczną infrastrukturą cyfrową, w tym systemami oprogramowania i sprzętu.

• Administracje publiczne: większy wybór, większa kontrola nad infrastrukturą cyfrową, lepsza interoperacyjność, ograniczenie uzależnienia od jednego dostawcy i skuteczniejsze ponowne wykorzystanie rozwiązań
• Przedsiębiorstwa i MŚP: niższe bariery wejścia, dostęp do wspólnych ekosystemów innowacji oraz możliwości opracowywania i skalowania nowych produktów cyfrowych
• Obywatele: większy wybór, bardziej przejrzyste, bezpieczne i niezawodne usługi cyfrowe zgodne z wartościami UE
• Deweloperzy i innowatorzy: dostęp do dużych ekosystemów współpracy umożliwiających dzielenie się wiedzą, eksperymentowanie i współpracę transgraniczną

Pomimo swojego potencjału europejski ekosystem otwartego oprogramowania nadal boryka się z wyzwaniami strukturalnymi. Obejmują one ograniczone finansowanie długoterminowe, trudności z utrzymaniem i skalowaniem projektów oraz bariery w przechodzeniu od innowacji do zastosowań przemysłowych.

Inne wyzwania obejmują fragmentaryczną widoczność rozwiązań europejskich, ograniczony dostęp do zamówień publicznych oraz zależność od dominujących dostawców technologii spoza UE. W wielu przypadkach wartość ekonomiczna wygenerowana przez projekty typu open source jest ujmowana poza Europą, co ogranicza zdolność europejskich deweloperów i przedsiębiorstw do pełnego korzystania z ich wkładu.

Rozwiązanie tych problemów wymaga ściślejszej koordynacji, ulepszonych mechanizmów finansowania, lepszych ram zarządzania i wsparcia zrównoważonych modeli biznesowych opartych na otwartym oprogramowaniu.

W unijnej strategii otwartego oprogramowania przyjęto podejście oparte na pełnym cyklu życia, obejmujące cały łańcuch, od badań i rozwoju po wprowadzanie na rynek, wdrażanie oraz długoterminowe utrzymanie krytycznych komponentów otwartego oprogramowania i zarządzanie nimi, w tym w instytucjach UE.

W strategii określono konkretne działania mające na celu wzmocnienie szerszego ekosystemu otwartego oprogramowania poprzez wspieranie podmiotów wnoszących wkład, fundacji, przedsiębiorstw i użytkowników; umożliwianie rentownych modeli biznesowych opartych na otwartym oprogramowaniu; promowanie otwartego oprogramowania w zamówieniach publicznych; oraz wzmocnienie roli otwartego oprogramowania w normalizacji i współpracy międzynarodowej.

Kluczowe obszary wdrażania obejmują:

• Promowanie rozwiązań opartych na otwartym oprogramowaniu w kluczowych obszarach polityki UE, takich jak unijny ekosystem tożsamości cyfrowej, w tym europejski portfel tożsamości cyfrowej (portfel EUDI) i europejski portfel biznesowy (EBW)
• Wzmocnienie współpracy z państwami członkowskimi, w szczególności za pośrednictwem konsorcjum na rzecz europejskiej infrastruktury cyfrowej na rzecz dóbr wspólnych, w celu opracowania, dostosowania i zwiększenia skali bezpiecznych alternatyw otwartego oprogramowania dla usług publicznych
• Sprawienie, by administracje publiczne zakotwiczyły użytkowników i podmioty wnoszące wkład w otwarte oprogramowanie, poprzez wytyczne dotyczące zamówień publicznych, przetargi przyjazne otwartemu oprogramowaniu, wzmocnienie Biura Programu Otwartego Oprogramowania i jego sieci, publiczne zasoby cyfrowe wielokrotnego użytku oraz włączenie otwartości i suwerenności do decyzji dotyczących inwestycji cyfrowych
• Wspieranie rozwoju nowych elementów składowych otwartego oprogramowania w obszarach technologii krytycznych, w tym systemów operacyjnych, chmury obliczeniowej i przetwarzania brzegowego, sztucznej inteligencji, cyberbezpieczeństwa, infrastruktury rozwoju oprogramowania, półprzewodników i przyszłych architektur internetu
• Zapewnienie długoterminowego utrzymania, bezpieczeństwa i trwałości krytycznych komponentów otwartego oprogramowania, w szczególności poprzez zarządzanie, unijne ramy oceny, analizę zależności i instrument utrzymania otwartego oprogramowania
• Podnoszenie umiejętności w zakresie pracy z otwartymi technologiami, w tym wspieranie rozwoju otwartego oprogramowania i mobilności uczestników za pośrednictwem programów takich jak program Erasmus+ 2027

Cel 1 – Otwarte źródło suwerenności technologicznej

Wdrażanie & absorpcja

• Skalowanie platformy otwartego internetu – katalogu rozwiązań opartych na otwartym oprogramowaniu, które są zgodne z priorytetami i przepisami UE.
• Wspieranie upowszechniania rozwiązań alternatywnych wobec rozwiązań zastrzeżonych opartych na otwartym oprogramowaniu wraz z państwami członkowskimi i EDIC Digital Commons – chmura, narzędzia w miejscu pracy, bezpieczna poczta elektroniczna, zdecentralizowane media społecznościowe.
• Promowanie otwartego oprogramowania w portfelu EUDI, europejskim portfelu biznesowym i weryfikacji wieku.

Budowa i rozwój

• Priorytetowe traktowanie finansowania ze źródeł otwartych w kluczowych obszarach, takich jak półprzewodniki, systemy operacyjne, chmura, sztuczna inteligencja, cyberbezpieczeństwo i przyszły internet.

Cel 2 – Żywy ekosystem otwartego oprogramowania

• Wspieraj startupy za pośrednictwem akceleratorów, pomocy prawnej / licencjonowania, szkoleń i możliwości zamówień.
• Opracowanie zestawu narzędzi do zarządzania i wspieranie mających siedzibę w UE organizacji zarządzających aktywami strategicznymi.
• Bezpieczeństwo: Utwórz narzędzie do konserwacji Open Source, krytyczne mapowanie zależności i funkcje lustrzane.
• Inwestowanie w umiejętności dla szkół, uniwersytetów, urzędników służby cywilnej i osób uczących się.

Cel 3 – Otwarte oprogramowanie w administracji publicznej

• Opracowanie wytycznych dotyczących zamówień publicznych w zakresie otwartych standardów i sprawiedliwej oceny ofert otwartego oprogramowania.
• Wzmocnienie Biura Programu Otwartego Oprogramowania Komisji (OSPO), unijnej sieci OSPO sektora publicznego oraz mechanizmów Interoperacyjnej Europy.
• Ustalenie wspólnych podstawowych poziomów bezpieczeństwa dla repozytoriów Komisji: monitorowanie, luki w zabezpieczeniach, zgodność z przepisami dotyczącymi licencji i ryzyko zależności.
• Uwzględnienie otwartości i suwerenności już na etapie projektowania w kontrolach inwestycji cyfrowych i zarządzania.

Cel 4 – Wzmocnione normy i międzynarodowe działania informacyjne

• Promowanie unijnych twórców oprogramowania typu open source i rozwiązań na arenie międzynarodowej za pośrednictwem unijnej oferty biznesowej w zakresie technologii.
• Wspieranie upowszechniania w krajach partnerskich unijnych narzędzi – otwartego stosu internetowego, sztucznej inteligencji, tożsamości cyfrowej i portfeli biznesowych.
• Włączenie społeczności otwartego oprogramowania do normalizacji, w tym poprzez przegląd rozporządzenia UE w sprawie normalizacji.

W ostatnich latach kilka inicjatyw europejskich przyczyniło się do rozwoju unijnego ekosystemu otwartego oprogramowania. Przykłady obejmują:

• Inicjatywa internetowa nowej generacji (NGI): wspieranie otwartych, wiarygodnych i zorientowanych na użytkownika technologii internetowych
• Program SIMPL: rozwój otwartego, bezpiecznego i interoperacyjnego oprogramowania pośredniczącego dla europejskich przestrzeni danych 
• Inicjatywa GenAI4EU: wspieranie opracowywania i przyjmowania otwartych i godnych zaufania rozwiązań w zakresie sztucznej inteligencji
• Wspólne Przedsięwzięcie na rzecz Czipów (RISC-V i sterta pojazdów definiowana programowo): wsparcie otwartych aplikacji sprzętowych i przemysłowych
• Strategia „Zastosuj sztuczną inteligencję”: stworzenie zestawu narzędzi wspierających przyjęcie sztucznej inteligencji w sektorze publicznym, obejmującego wspólne repozytorium praktycznych, otwartych i nadających się do ponownego wykorzystania narzędzi i rozwiązań
• Strategia instytucji UE w zakresie otwartego oprogramowania: W strategii zachęca się instytucje UE do korzystania z rozwiązań opartych na otwartym oprogramowaniu, dzielenia się nimi i przyczyniania się do ich rozwoju, promowania ponownego wykorzystywania, ograniczania kosztów i wspierania współpracy między administracjami.