Faireachán ar iolrachas na meán

Rinneadh an Monatóir ar Iolrachas sna Meáin (MPM) a oiriúnú agus a nuachóiriú chun an bealach a mbíonn tionchar ag forbairtí digiteacha ar iolrachas na meán ar fud na hEorpa a chur san áireamh. Feidhmeoidh MPM mar phríomhfhoinse faisnéise do ghné shaoirse na meán den chéad tuarascáil bhliantúil maidir leis an smacht reachta atá le teacht, atá le foilsiú i mí Mheán Fómhair 2020.

An Monatóir ar Iolrachas sna Meáin

Déanann MPM measúnú ar na rioscaí a bhaineann le hiolrachas na meán bunaithe ar shraith 25 phríomhtháscaire faoi 4 réimse éagsúla:

1. cosaint bhunúsach
2. iolrachas an mhargaidh
3. neamhspleáchas polaitiúil
4. cuimsitheacht shóisialta.

Tugann na táscairí aghaidh ar cheisteanna dlíthiúla, eacnamaíocha agus sochpholaitiúla. Tá na meáin seirbhíse poiblí, tráchtála agus pobail go léir clúdaithe ag an monatóir,

Is uirlis dhiagnóiseach é MPM atá ceaptha chun tuiscint leathan a thabhairt ar na rioscaí d’iolrachas na meán i mBallstát. Déantar measúnuithe ar bhealach neamhspleách agus trédhearcach i gcomhairle le saineolaithe na meán i ngach tír.

Aithnítear in MPM go bhféadfadh feidhm a bheith ag beartais agus cineálacha éagsúla cur chuige rialála maidir le cineálacha éagsúla meán, bídís ina meáin chraoltóireachta, ina meáin chlóite nó ina meáin dhigiteacha. Tar éis a uasghrádaithe in 2018, féachann sé freisin ar thionchar na n-ardán digiteach. 

Faireachán a dhéanamh ar iolrachas na meán sa ré dhigiteach – MPM2021

In 2019, chuir Parlaimint na hEorpa buiséad €1,000,000 in áirithe a bhí dírithe ar MPM2020 a mhionchoigeartú agus ar a áirithiú go leanfar dá chur chun feidhme.  Bhronn an Coimisiún Eorpach deontas ar an Lárionad um Shaoirse agus Iolrachas na Meán (CMPF) san Institiúid Ollscoile Eorpach. Cuireadh tús leis an deontas nua an 1 Márta 2020.

Faireachán a dhéanamh ar iolrachas na meán sa ré dhigiteach – MPM2020

Chuir Parlaimint na hEorpa buiséad €750,000 in áirithe in 2018. Bhí an buiséad sin dírithe ar MPM a chur in oiriúint don timpeallacht dhigiteach agus ar a áirithiú go gcuirfí chun feidhme é.  Chuige sin, bhronn an Coimisiún Eorpach deontas ar an Lárionad um Iolrachas sna Meáin agus um Shaoirse na Meán (CMPF) san Institiúid Ollscoile Eorpach.

In 2019, rinne CMPF staidéar ar na táscairí is gá chun measúnú a dhéanamh ar rioscaí d’iolrachas faisnéise sa ré dhigiteach. Chuir sé an méid sin chun feidhme ina dhiaidh sin in MPM2020 ar fud Bhallstáit an Aontais agus in dhá thír is iarrthóirí, lena gcumhdaítear na blianta 2018 agus 2019. Faigh rochtain ar thorthaí MPM2020.

Cúlra

An staidéar bunaidh

Eascraíonn an Monatóir ar Iolrachas sna Meáin as staidéar tosaigh ó 2009 a rinne grúpa de 3 institiúid acadúla: ICRI, Katholieke Universiteit Leuven; CMCS (Ollscoil Lár na hEorpa) agus MMTC (Scoil Ghnó Idirnáisiúnta Jönköping) - i gcomhar le Ernst & Young Belgium. D’fhorbair an staidéar uirlis faireacháin chun measúnú a dhéanamh ar rioscaí d’iolrachas na meán i mBallstáit an Aontais bunaithe ar thacar cobhsaí táscairí.

Simpliú agus tástáil MPM – céim 1

• In 2013, chuir Parlaimint na hEorpa buiséad €500,000 i leataobh chun MPM a shimpliú agus a chur chun feidhme ar bhonn píolótach;
• Ina dhiaidh sin, bhronn an Coimisiún Eorpach deontas ar an Lárionad um Shaoirse agus Iolrachas na Meán (CMPF) san Institiúid Ollscoile Eorpach chun an treoirthionscadal a chur chun feidhme;
• Roinneadh an chéad bhliain den ghníomhaíocht sin ina dhá shruth, ceann amháin a dhírigh ar shimpliú, ceann amháin ar thástáil 9 mBallstát (an Bheilg, an Bhulgáir, an Danmhairg, an Eastóin, an Fhrainc, an Ghréig, an Ungáir, an Iodáil agus an Ríocht Aontaithe);
• Roghnaigh CMPF na 9 dtír sin ar bhonn na nithe seo a leanas:
  • tíopeolaíocht na meán agus na gcóras polaitiúil;
  • critéir gheografacha;
  • méid mhargadh na meán (lena n-áirítear an daonra agus an chríoch);
  • measúnuithe polaitiúla atá ann cheana ar leibhéal shaoirse agus iolrachas na meán.
• Foilsíodh tuarascáil deiridh na chéad chéime i mí Eanáir 2015.

Simpliú agus tástáil MPM – céim 2

• In 2014, chuir Parlaimint na hEorpa buiséad eile €500,000 in áirithe chun leanúint leis an tástáil ar bhealach atá comhlántach leis an gceann roimhe sin.
• Le linn an dara céim sin den tionscadal, ag tosú ó mhí na Samhna 2014, rinne CMPF measúnú ar inmharthanacht agus ábharthacht na dtáscairí. Rinne sé tástáil orthu sna 19 mBallstát nár cumhdaíodh le linn na chéad chéime píolótaí (an Ostair, an Chróit, an Chipir, Poblacht na Seice, an Fhionlainn, an Ghearmáin, Éire, an Laitvia, an Liotuáin, Lucsamburg, Málta, an Ísiltír, an Pholainn, an Phortaingéil, an tSlóvaic, an tSlóivéin, an Spáinn agus an tSualainn).
• Tá na torthaí ar fáil.

MPM – céim 3

Bronnadh deontas €500,000 in 2016 chun leanúint den mheasúnú ar na rioscaí d’iolrachas na meán. Bronnadh é i gcomhthéacs réamhbheart ar thacaigh Parlaimint na hEorpa leis. 

Le linn an tríú céim sin, a rinne CMPF freisin, rinne taighdeoirí an tionscadail measúnú ar rioscaí i mBallstáit uile an Aontais, agus in dhá thír is iarrthóirí: An Tuirc agus Montainéagró. Tá torthaí an bhabhta seo ar fáil.

MPM – céim 4

Chuir an Lárionad um Shaoirse agus Iolrachas na Meán (CMPF) san Institiúid Ollscoile Eorpach an Monatóir ar Iolrachas sna Meáin (MPM) chun feidhme ar fud Bhallstáit uile an Aontais in 2017, chomh maith leis an tSeirbia agus FYROM (an Mhacadóin Thuaidh sa lá atá inniu ann).

Chuige sin, dámhadh buiséad €350,000 le haghaidh réamhbheart a dtacaíonn Parlaimint na hEorpa leis. Foilsíodh torthaí chleachtadh 2017 in 2018.