De impact van de wet inzake digitale diensten op digitale platforms

De digitaledienstenverordening verbetert de mechanismen voor de verwijdering van illegale inhoud en voor de doeltreffende bescherming van de grondrechten van gebruikers online, met inbegrip van de vrijheid van meningsuiting, aanzienlijk. Het creëert ook een sterker mechanisme voor publiek toezicht op onlineplatforms, met name op zeer grote onlineplatforms (VLOP’s) en zoekmachines (VLOSE’s). Deze hebben meer dan 45 miljoen maandelijkse gebruikers en bereiken meer dan 10 % van de bevolking van de EU.  

De digitaledienstenverordening vereist dat platforms maatregelen nemen om de verspreiding van illegale goederen, diensten of inhoud online tegen te gaan, zoals mechanismen voor gebruikers om dergelijke inhoud te markeren. 

Mogelijk heeft u al enkele wijzigingen in de onlineomgeving opgemerkt, zoals de functie van X om illegale inhoud te melden, die beschikbaar is als u op de drie kleine puntjes in de rechterbovenhoek van elk bericht klikt. Apple, Pinterest, TikTok, Facebook & Instagram hebben ook nieuwe manieren ingevoerd om illegale inhoud op hun platforms te melden.

De digitaledienstenverordening vereist ook dat platforms kennisgevingen van betrouwbare flaggers met voorrang behandelen. Dit zijn onpartijdige deskundigen die gespecialiseerd zijn in het opsporen van bepaalde soorten illegale inhoud. De nationale autoriteiten hebben al meer dan 60 betrouwbare flaggers aangewezen, bijvoorbeeld met betrekking tot de bescherming van minderjarigen, de opsporing van terroristische inhoud en de identificatie van oplichting door consumenten. 

Online platforms zijn een digitale ruimte waar we ons uitdrukken, ons werk laten zien en contact maken met vrienden of klanten. Dit is de reden waarom het bijzonder frustrerend is wanneer onze inhoud wordt verwijderd of het bereik van onze berichten op onverklaarbare wijze wordt verminderd. 

Met de digitaledienstenverordening moeten aanbieders van tussenhandelsdiensten, met inbegrip van onlineplatforms, hun gebruikers meedelen waarom zij hun inhoud hebben verwijderd of waarom de toegang tot een account is beperkt, door middel van duidelijke en specifieke motiveringen voor elk besluit tot inhoudsmoderatie dat zij nemen. 

Om transparantie te waarborgen en toezicht mogelijk te maken op de besluiten van aanbieders van onlineplatforms inzake inhoudsmoderatie, zoals vereist door de digitaledienstenverordening, heeft de Commissie de transparantiedatabank voor digitaledienstenverordeningen opgezet. De database is een primeur. Het biedt het publiek toegang tot alle geanonimiseerde en geaggregeerde motiveringen van de aanbieders van onlineplatforms over hun beslissingen inzake inhoudsmoderatie.

Uit de database blijkt bijvoorbeeld dat platforms alleen al in de eerste helft van 2025 meer dan 9 miljard inhoudsmoderatiebeslissingen hebben gerapporteerd, waarvan 99 % proactief is genomen op basis van hun eigen algemene voorwaarden. Slechts een marginale fractie houdt verband met meldingen van illegale inhoud.

De wet inzake digitale diensten verplicht platforms ook tot meer transparantie over hun processen en praktijken op het gebied van inhoudsmoderatie. Onlineplatforms, zoals Snapchat, TikTok, Pinterest, AliExpress, Facebook & Instagram, bieden een groter scala aan informatie over inhoudsmoderatie. Dit omvat het aantal verwijderingen van inhoud, de nauwkeurigheid van geautomatiseerde systemen, het aantal ontvangen klachten van gebruikers en informatie over teams voor inhoudsmoderatie.

Op grond van de digitaledienstenverordening hebben gebruikers het recht om besluiten inzake inhoudsmoderatie aan te vechten. Degenen die niet tevreden zijn, kunnen kiezen tussen een klacht indienen bij het platform of gebruik maken van een mechanisme voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting.

Sinds 2024 hebben gebruikers in de EU via de interne mechanismen van platforms beroep aangetekend tegen meer dan 165 miljoen besluiten van zeer grote onlineplatforms en zeer grote onlinezoekmachines inzake inhoudsmoderatie, wat in bijna 30 % van de gevallen heeft geleid tot een teruggedraaid besluit. Alleen al in de eerste helft van 2025 hebben organen voor buitengerechtelijke geschillenbeslechting meer dan 1800 geschillen beoordeeld met betrekking tot inhoud die in de EU op Facebook, Instagram en TikTok werd verspreid, waarbij het besluit van platforms in 52 % van de afgesloten zaken werd teruggedraaid – inhoud en accounts werden hersteld, op een snellere en goedkopere manier dan naar de rechter te stappen.

De digitaledienstenverordening verplicht aanbieders van onlineplatforms om meer transparantie en controle te waarborgen over wat we in onze feeds zien. Dit stelt ons in staat om te ontdekken op welke basis onlineplatforms inhoud in onze feeds rangschikken en om te beslissen of we ons willen afmelden voor gepersonaliseerde aanbevelingen, aangezien zeer grote onlineplatforms een optie moeten bieden om gepersonaliseerde inhoud uit te schakelen. TikTok, Facebook en Instagram bieden momenteel een optie om de gepersonaliseerde feed op hun platforms uit te schakelen.

Soortgelijke verplichtingen gelden voor advertenties: naast meer transparantie en controle over de reden waarom we een bepaalde advertentie in onze feed zien, moeten platforms advertenties labelen en moeten zeer grote onlineplatforms een register bijhouden met details over betaalde advertentiecampagnes die op hun online-interfaces worden uitgevoerd. 

De lidstaten en de Commissie houden in nauwe samenwerking toezicht op en handhaven de bepalingen met betrekking tot de transparantie van aanbevelingssystemen en reclame, met inbegrip van de invoering van advertentieregisters.

Naar aanleiding van de door de Commissie ingeleide procedures hebben de aanbieders van TikTok en AliExpress zich ertoe verbonden advertentieregisters aan te bieden die volledige transparantie over advertenties op hun respectieve diensten waarborgen.

In gevallen waarin het niet mogelijk is overeenstemming te bereiken over de wijze waarop ervoor kan worden gezorgd dat reclameregisters voldoen aan de wet inzake digitale diensten, is de Commissie vastbesloten actie te ondernemen. Bijvoorbeeld met de boete van 45 miljoen EUR die aan de aanbieder van X is opgelegd voor zijn niet-conforme reclamerepository.

De digitaledienstenverordening verbiedt gerichte reclame voor minderjarigen op onlineplatforms. VLOP's hebben stappen ondernomen om aan deze verbodsbepalingen te voldoen. Zo staan Snapchat, TikTok en Meta’s Instagram en Facebook adverteerders niet langer toe om gerichte advertenties te tonen aan minderjarige gebruikers.

Gerichte reclame op onlineplatforms is ook verboden wanneer bij profilering gebruik wordt gemaakt van bijzondere categorieën persoonsgegevens, zoals etniciteit, politieke opvattingen of seksuele geaardheid.

De wet inzake digitale diensten vereist dat zeer grote onlineplatforms en zeer grote onlinezoekmachines met doeltreffende maatregelen risico’s in verband met de verkiezingsprocessen en het maatschappelijk debat identificeren, analyseren en beperken, en tegelijkertijd de bescherming van de vrijheid van meningsuiting waarborgen.

 In maart 2024 heeft de Commissie richtsnoeren voor zeer grote onlineplatforms en zeer grote onlineplatforms gepubliceerd over de beperking van onlinerisico’s voor verkiezingsprocessen.  

Volgens de richtsnoeren hebben Bing en Google de responskwaliteit van hun AI-chatbots verbeterd en maatregelen geïmplementeerd om hallucinaties te voorkomen, terwijl de aanbieder van Facebook en Instagram zich ertoe heeft verbonden door AI gegenereerde deepfakes beter te labelen.

De digitaledienstenverordening bevat verplichtingen voor aanbieders van onlinemarktplaatsen om de verspreiding van illegale goederen tegen te gaan. Dergelijke aanbieders moeten er met name voor zorgen dat verkopers geverifieerde informatie over hun identiteit verstrekken voordat zij hun goederen op die onlinemarktplaatsen kunnen gaan verkopen. Dergelijke aanbieders moeten ook garanderen dat gebruikers de voor de verkoop verantwoordelijke persoon gemakkelijk kunnen identificeren.

In juni 2025 heeft de Commissie een reeks brede toezeggingen van de aanbieder van AliExpress bindend gemaakt om tegemoet te komen aan een aantal punten van zorg van de Commissie, door de traceerbaarheid van zijn handelaren, de transparantie van zijn reclame- en aanbevelingssystemen en de toegang tot gegevens voor onderzoekers te verbeteren. Gebruikers van AliExpress kunnen nu gemakkelijk illegale inhoud melden die ze op het platform tegenkomen, zelfs als ze niet bij het platform zijn geregistreerd. Aanbiedingen van “volwassen artikelen” op AliExpress (bv. seksspeeltjes), die voorheen zichtbaar waren voor minderjarigen, worden nu automatisch gedetecteerd en vervaagd.

Indien een aanbieder van een onlinemarktplaats kennis krijgt van de verkoop van een illegaal product of een illegale dienst door een verkoper, moet hij:

• informeer de gebruikers die het illegale goed of product hebben gekocht
• Identificeer de verkoper
• opties voor verhaal geven

Verschillende aanbieders van onlinemarktplaatsen hebben nu een EU-specifieke webpagina voor terugroepacties gecreëerd om consumenten in kennis te stellen van dergelijke illegale producten of diensten die in de afgelopen zes maanden op hun platform zijn aangeboden en hen te informeren over alle relevante rechtsmiddelen (met inbegrip van collectief verhaal). Anderen sturen de kennisgevingen van terugroeping rechtstreeks naar consumenten die de illegale producten via hun diensten hebben gekocht.

Dit zijn enkele van de veranderingen die we als gebruikers kunnen opmerken in onze dagelijkse digitale interacties.

Gedurende deze twee jaar hebben de Commissie en de nationale coördinatoren voor digitale diensten actief toezicht gehouden op de toepassing van de digitaledienstenverordening in heel Europa, waarbij tot dusver 16 procedures zijn ingeleid en tastbare resultaten voor de burgers zijn gewaarborgd. Bijvoorbeeld de intrekking van het potentieel verslavende beloningsprogramma van TikTok Lite uit de EU en de versterkte consumentenveiligheidsmaatregelen van AliExpress.

Deze onderzoeken vormen een aanvulling op de horizontale acties onder leiding van de raad voor digitale diensten, die gericht zijn op de bescherming van minderjarigen en de bestrijding van onlinezwendel en -fraude. Er zijn ook nationale onderzoeken geopend door coördinatoren voor digitale diensten om ervoor te zorgen dat de verplichtingen van de digitaledienstenverordening die onder hun bevoegdheid vallen, worden nageleefd.