Il-libertà u l-pluraliżmu tal-media

Il-libertà u l-pluraliżmu tal-media jiżguraw il-fluss tal-informazzjoni u għandhom rwol ewlieni fiż-żamma tal-poter ta’ rendikont. Il-Kummissjoni żiedet il-ħidma tagħha f’dan il-qasam, billi poġġiet il-libertà tal-media fil-qalba tar-rapportar tagħha dwar l-istat tad-dritt u kompliet tiffinanzja varjetà ta’ proġetti li jġibu riżultati tanġibbli. Il-Kummissjoni ppjanat ukoll inizjattivi ewlenin biex ittejjeb il-ħidma u s-sikurezza tal-ġurnalisti u adottat pjan ta’ azzjoni mmirat lejn it-trawwim ta’ ekosistema tal-media vijabbli.

L-impenji tal-Unjoni Ewropea li tirrispetta l-libertà u l-pluraliżmu tal-media u li tiddefendi l-libertà tal-espressjoni - li tinkludi d-dritt li wieħed jirċievi u jagħti informazzjoni mingħajr indħil mill-awtorità pubblika - huma minquxa fl-Artikolu 11 tal-Karta tad-Drittijiet Fundamentali tal-UE, li jirrifletti l-Artikolu 10 tal-Konvenzjoni Ewropea għall-Protezzjoni tad-Drittijiet tal-Bniedem u tal-Libertajiet Fundamentali .

L-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media (EMFA)

L-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media (EMFA) daħal fis-seħħ madwar l-Unjoni Ewropea f’Awwissu 2025. Din tibni fuq id-Direttiva riveduta dwar is-Servizzi tal-MediaAwdjoviżiva. L-EMFA, li ġie propostgħall-ewwel darba f’Settembru 2022,għandu l-għan li jsaħħaħ l-integrità tas-suq intern, u b’hekk jipproteġi l-pluraliżmu u l-indipendenza tal-media fl-UE. Saret sejħa għal evidenza ukonsultazzjoni pubblika miftuħa  matul l-iżvilupp tal-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media. L-EMFA għandu l-għan li:

• Tipproteġi l-indipendenza editorjali billi tirrikjedi li l-Istati Membri jirrispettaw il-libertà editorjali effettiva tal-fornituri tas-servizzi tal-midja;
• Jipproteġu s-sorsi ġurnalistiċi, inkluż kontra l-użu ta’ software ta’ spjunaġġ.
• Jiżguraw il-funzjonament indipendenti tal-media tas-servizz pubbliku, inkluż billi jiggarantixxu riżorsi finanzjarji adegwati, sostenibbli u prevedibbli u jrawmu t-trasparenza fil-ħatra tal-Kap jew tal-membri tal-bordijiet tal-ġestjoni tal-media tas-servizz pubbliku;
• Tiggarantixxi t-trasparenza tas-sjieda tal-media permezz tal-iżvelar mill-fornituri tas-servizzi tal-media ta’ informazzjoni speċifika dwarhom infushom (eż. ismijiet legali, dettalji ta’ kuntatt, sjieda);
• Jipprovdu salvagwardji kontra t-tneħħija mhux ġustifikata minn Pjattaformi Online Kbar Ħafna (iddeżinjati skont l-Att dwar is-Servizzi Diġitali) ta’ kontenut tal-media prodott skont standards professjonali iżda meqjus inkompatibbli mat-termini u l-kundizzjonijiet;
• L-introduzzjoni ta’ dritt ta’ personalizzazzjoni tal-offerta tal-midja fuq apparati u interfaċċi, bħal televixins konnessi, li jippermetti lill-utenti jibdlu s-settings prestabbiliti biex jirriflettu l-preferenzi tagħhom stess;
• Tiżgura li l-Istati Membri jipprovdu valutazzjoni tal-impatt tal-konċentrazzjonijiet ewlenin tas-suq tal-media fuq il-pluraliżmu tal-media u l-indipendenza editorjali permezz ta’ testijiet tal-pluraliżmu tal-media;
• Jiżguraw aktar trasparenza dwar il-kejl tal-udjenzi għall-fornituri tas-servizzi tal-midja u għar-reklamaturi, biex jiġi limitat ir-riskju ta’ data tal-udjenzi minfuħa jew preġudikata;
• Jiġu stabbiliti rekwiżiti ta’ trasparenza għall-allokazzjoni tar-reklamar mill-Istat lill-fornituri tas-servizzi tal-media u lill-pjattaformi online mill-awtoritajiet u l-entitajiet pubbliċi;
• Tintensifika u testendi l-kooperazzjoni u l-koordinazzjoni bejn ir-regolaturi tal-media, inkluż dwar miżuri li jikkonċernaw is-servizzi tal-media minn barra l-Unjoni.

Leġiżlazzjoni oħra u l-istat tad-dritt

Il-kawżi strateġiċi kontra l-parteċipazzjoni pubblika, magħrufa b’mod komuni bħala “SLAPPs”, huma forma partikolari ta’ fastidju użat primarjament kontra l-ġurnalisti u d-difensuri tad-drittijiet tal-bniedem biex jipprevjenu jew jippenalizzaw it-taħdit dwar kwistjonijiet ta’ interess pubbliku. Id-Direttiva dwar kawżi strateġiċi kontra l-parteċipazzjoni pubblika (SLAPP) daħlet fis-seħħ f’Mejju 2024 u tipprovdi lill-qrati u lill-persuni fil-mira tas-SLAPPs bl-għodod biex jiġġieldu lura kontra proċedimenti tal-qorti manifestament infondati jew abbużivi. Is-salvagwardji japplikaw f’materji ċivili b’implikazzjonijiet transfruntiera.

Il-Kummissjoni adottat Pjan ta’ Azzjoni għad-Demokrazija Ewropea. Se taħdem mill-qrib mal-Istati Membri u mal-partijiet ikkonċernati biex ittejjeb is-sikurezza tal-ġurnalisti. Dan se jipprovdi finanzjament sostenibbli għal proġetti li jiffukaw fuq assistenza legali u prattika lill-ġurnalisti fl-UE u bnadi oħra. F’Marzu 2021 tnieda djalogu mal-partijiet ikkonċernati taħt il-Forum Ewropew dwar il-Media tal-Aħbarijiet, bil-partijiet interessati jkunu jistgħu jipprovdu feedback dwar ir-Rakkomandazzjoni dwar il-protezzjoni, is-sikurezza u t-tisħiħ tal-pożizzjoni tal-ġurnalisti u ta’ ħaddiema oħra tal-media adottata f’Settembru 2021. Il-pjan jipprevedi wkoll il-promozzjoni ta’ allokazzjoni trasparenti u ġusta tar-reklamar mill-Istat, it-trawwim tad-diversità tal-media u l-iżvilupp ta’ approċċ Ewropew dwar il-prominenza tas-servizzi tal-media awdjoviżiva ta’ interess ġenerali.

Il-Mekkaniżmu tal-Istat tad-Dritt jiddedika taqsima ewlenija għal-libertà u l-pluraliżmu tal-media, li teżamina l-awtoritajiet u l-korpi regolatorji tal-media, it-trasparenza tas-sjieda tal-media u l-interferenza tal-gvern u l-qafas għall-protezzjoni tal-ġurnalisti. L-ewwel rapport dwar l-Istat tad-Dritt, li jkopri s-27 Stat Membru kollha, ġie ppubblikat fit-30 ta’ Settembru 2020. Dan jippreżenta sinteżi kemm tas-sitwazzjoni tal-istat tad-dritt fl-UE kif ukoll valutazzjoni tas-sitwazzjoni f’kull Stat Membru, b’enfasi fuq erba’ pilastri ewlenin: is-sistema ġudizzjarja, il-qafas kontra l-korruzzjoni, il-pluraliżmu tal-media, u kontrolli u bilanċi istituzzjonali oħra. 

Fl-2024, il-ħames Rapport annwali dwar l-Istat tad-Dritt enfasizza kemm il-progress kif ukoll l-isfidi kontinwi fix-xenarju tal-media madwar l-Istati Membri. Ir-rapport irrikonoxxa l-passi konkreti meħuda minn diversi Stati Membri biex itejbu s-sikurezza u l-kundizzjonijiet tax-xogħol tal-ġurnalisti, u l-espansjoni tal-kompiti u l-kompetenzi ta’ bosta regolaturi nazzjonali tal-media. Minkejja dawn l-avvanzi, ir-rapport esprima tħassib persistenti dwar il-governanza indipendenti u l-istabbiltà finanzjarja tax-xandara tal-media tas-servizz pubbliku, it-trasparenza tas-sjieda tal-media, l-aċċess għad-dokumenti pubbliċi, u d-distribuzzjoni ekwa tar-reklamar mill-Istat. Il-Kummissjoni tenniet ir-rakkomandazzjonijiet tagħha f’dawn l-oqsma, filwaqt li enfasizzat is-sikurezza tal-ġurnalisti. 

Is-setgħa kbira li għandhom l-akbar pjattaformi online tiġġustifika l-kunsiderazzjoni ta’ regoli ex ante speċifiċi biex jiġu ssalvagwardjati l-kompetizzjoni u l-għażla tal-konsumatur online. L-Att dwar is-Servizzi Diġitali (DSA) itejjeb b’mod sinifikanti l-mekkaniżmi għat-tneħħija ta’ kontenut illegali u l-protezzjoni effettiva tad-drittijiet fundamentali tal-utenti online, inkluża l-libertà tal-kelma.

Id-Direttiva riveduta dwar is-Servizzi tal-Media Awdjoviżiva ssaħħaħ is-salvagwardji legali f’diversi oqsma koperti mill-Għodda għall-Monitoraġġ tal-Pluraliżmu tal-Media, jiġifieri l-moderazzjoni tal-kontenut online, l-indipendenza tar-regolaturi tal-media, it-trasparenza tas-sjieda tal-media u l-litteriżmu medjatiku. Il-Kummissjoni qed issegwi mill-qrib il-proċess ta’ traspożizzjoni.

Il-leġiżlatur tal-Unjoni adotta regoli għal suq iktar ġust bl-Artikolu 17 tad-Direttiva l-ġdida dwar id-drittijiet tal-awtur. Dawn ir-regoli għandhom l-għan li jgħinu lid-detenturi tad-drittijiet ikunu f’pożizzjoni aħjar fir-rigward ta’ ċerti pjattaformi ta’ kondiviżjoni online. Huma jiżguraw li d-detenturi tad-drittijiet jirċievu remunerazzjoni aktar ġusta għall-użu tal-kontenut tagħhom. Fir-rigward tad-dritt il-ġdid għall-pubblikaturi tal-istampa (l-Artikolu 15 tad-Direttiva l-ġdida dwar id-Drittijiet tal-Awtur), dan se jrawwem ġurnaliżmu plurali, indipendenti u ta’ kwalità permezz ta’ pożizzjoni ta’ negozjar aħjar tal-pubblikaturi tal-istampa lejn l-atturi tas-suq online.

Miżuri ta' finanzjament u appoġġ

L-UE tiffinanzja diversi proġetti li jippromwovu ambjent tal-media ħieles, divers u pluralistiku u/jew jindirizzaw l-isfidi strutturali tas-setturi tal-media.

Il-Kummissjoni ressqet ukoll sensiela ta’ miżuri biex tappoġġa l-ekonomija u appellat lill-Istati Membri biex jagħmlu l-aħjar użu minnhom biex jappoġġaw is-settur tal-media.

• Ġie stabbilit u estiż malajr qafas temporanju għall-għajnuna mill-Istat. Ġie ppubblikat ukoll mudell ta’ gwida ddedikat għall-għajnuna mill-Istat għad-diġitalizzazzjoni tal-media tal-aħbarijiet biex jassisti lill-Istati Membri fit-tfassil tal-pjanijiet nazzjonali tagħhom għall-irkupru u r-reżiljenza.
• L-appoġġ finanzjarju REACT-EU jiffoka fondi ta’ koeżjoni addizzjonali fuq prijoritajiet vitali tal-intrapriżi żgħar u ta’ daqs medju (SMEs), jew SMEs kreattivi fis-settur kulturali rikonoxxuti bħala prijorità. Dawn il-fondi jinkludu sussidji għall-impjiegi, skemi ta’ xogħol għal żmien qasir, u likwidità u solvenza għall-SMEs.  
• L-appoġġ temporanju biex jittaffew ir-riskji ta’ qgħad f’emerġenza (SURE) huwa strument disponibbli għall-Istati Membri biex jiġġieldu l-konsegwenzi ekonomiċi u soċjali negattivi tal-pandemija tal-COVID-19.
• L-għodod eżistenti ġew adattati, inkluża aktar flessibbiltà fl-implimentazzjoni tal-proġetti appoġġati. Pereżempju, il-faċilità ta’ garanzija eżistenti għall-SMEs fis-setturi kulturali u kreattivi, inkluża l-midja, tippermetti aktar flessibbiltà fil-ħlasijiet lura tas-self u tiffaċilita s-self billi tagħti aktar sigurtà lill-istituzzjonijiet finanzjarji.
• Il-Kummissjoni adottat pjan ta’ azzjoni biex tappoġġa l-irkupru u t-trasformazzjoni tas-settur tal-media u dak awdjoviżiv. Dawn is-setturi, partikolarment milquta mill-kriżi tal-coronavirus, huma essenzjali għad-demokrazija, u għad-diversità kulturali u l-awtonomija diġitali tal-Ewropa. Il-pjan ta’ azzjoni jiffoka fuq 3 oqsma ta’ attività u 10 azzjonijiet konkreti. Dawn se jgħinu lis-settur tal-midja jirkupra mill-kriżi billi jiffaċilitaw u jwessgħu l-aċċess għall-finanzi. Dawn se jgħinu wkoll lis-settur tal-media jittrasforma billi jistimulaw l-investimenti biex iħaddnu t-tranżizzjoni doppja diġitali u ekoloġika filwaqt li jiżguraw ir-reżiljenza futura tas-settur. Fl-aħħar nett, dawn se jagħtu s-setgħa liċ-ċittadini u lill-kumpaniji Ewropej.

Skeda ta’ żmien tal-Att Ewropew dwar il-Libertà tal-Media (EMFA)

•  

  16 ta' Settembru 2022

  • Il-Kummissjoni tadotta l-proposta tal-EMFA
•  

  Marzu 2024

  • Adozzjoni tal-Parlament Ewropew u tal-Kunsill
•  

  7 ta’ Mejju 2024

  • Jidħol fis-seħħ l-EMFA 
•  

  8 ta' Novembru 2024

  • Id-dritt għad-dispożizzjoni dwar il-pluralità tal-media jsir applikabbli
     
•  

  8 ta' Frar 2025

  • Dħul fis-seħħ ta' 
    • Id-dritt tal-fornituri tas-servizzi tal-midja għall-attività ekonomika tas-suq intern mingħajr restrizzjonijiet
    • Dmirijiet tal-fornituri tas-servizzi tal-midja li jipprovdu kontenut tal-aħbarijiet u tal-ġrajjiet kurrenti rigward l-indipendenza tad-deċiżjonijiet editorjali
    • Emendi għall-AVMSD
    • Regolaturi tal-midja indipendenti u dispożizzjonijiet tal-Bord
•  

  8 ta’ Mejju 2025

  • Id-dispożizzjoni dwar il-kooperazzjoni regolatorja ssir applikabbli
•  

  8 ta’ Awwissu 2025 

  • Dħul fis-seħħ ta':
    • Protezzjoni tal-ġurnalisti u tal-professjonisti tal-media kontra miżuri mill-Istati Membri 
    • Salvagwardji tal-indipendenza tal-media tas-servizz pubbliku
    • Trasparenza tas-sjieda tal-media
    • Kontenut tal-midja dwar il-VLOPs
    • Rekwiżiti għall-miżuri nazzjonali li jaffettwaw lill-fornituri tas-servizzi tal-midja
    • Valutazzjonijiet u opinjonijiet tal-konċentrazzjonijiet tas-suq tal-midja
    • Kejl tal-udjenza
    • Reklamar mill-Istat 
•  

  8 ta’ Mejju 2027

  • Il-personalizzazzjoni tal-offerti tal-midja ssir applikabbli